Hòa giải ở cơ sở - “cầu nối” gắn kết cộng đồng

Hòa giải ở cơ sở đang ngày càng khẳng định vai trò là “cầu nối” hóa giải những mâu thuẫn phát sinh trong đời sống dân cư. Khi được thực hiện hiệu quả, công tác hòa giải không chỉ giúp các bên tự nguyện giải quyết tranh chấp, mà còn góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật, giữ gìn sự đoàn kết, ổn định từ mỗi thôn, xóm.

Thành viên tổ hòa giải thôn Đai, xã Quảng Ninh trò chuyện cùng người dân.

Thôn Đai, xã Quảng Ninh có hơn 1.400 nhân khẩu, với cơ cấu ngành nghề đa dạng. Dù dân cư đông nhưng nhờ phát huy truyền thống đoàn kết, tình làng nghĩa xóm, các mâu thuẫn phát sinh đều được xử lý kịp thời ngay từ cơ sở. Từ đầu năm đến nay, tổ hòa giải của thôn đã giải quyết hiệu quả 2 vụ việc. Ông Đới Sỹ Hải, Bí thư chi bộ, Trưởng ban công tác mặt trận, Tổ trưởng tổ hòa giải thôn Đai, cho biết: “Mâu thuẫn trong khu dân cư thì muôn hình vạn trạng, xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như tranh chấp đất đai, xích mích qua lời ăn tiếng nói... Để hóa giải kịp thời mâu thuẫn, các thành viên tham gia hòa giải không chỉ am hiểu pháp luật, mà còn phải có uy tín, công tâm, biết lắng nghe và thuyết phục để xoa dịu sự bức xúc giữa các bên, giải quyết vụ việc một cách thấu tình, đạt lý”.

Tương tự, thôn Hiền Thôn, xã Hoằng Hóa có hơn 1.000 nhân khẩu, với đời sống kinh tế ngày càng phát triển, công tác hòa giải ở cơ sở được thực hiện nghiêm túc. Theo ông Lê Đăng Miên, Bí thư chi bộ, Trưởng ban công tác mặt trận, Tổ trưởng tổ hòa giải thôn Hiền Thôn, làm công tác hòa giải ở khu dân cư là việc không hề đơn giản. Nhiều vụ việc mâu thuẫn liên quan đến tranh chấp đất đai, thừa kế, hôn nhân và gia đình... rất khó can thiệp, hòa giải. Vì vậy, quá trình hòa giải các thành viên tổ hòa giải cần biết vận dụng kiến thức pháp luật để phân tích, giải thích cho có lý, có tình, theo phương châm “đúng sai phân minh” - “lý tình trọn vẹn”, nhằm thuyết phục hai bên đi đến xóa tan mâu thuẫn.

Hiện toàn tỉnh có 4.162 tổ hòa giải, với hơn 28.000 hòa giải viên. Các tổ hòa giải thường xuyên được rà soát, kiện toàn, góp phần nâng cao chất lượng giải quyết vụ việc. Năm 2025, các tổ hòa giải đã tiếp nhận, giải quyết gần 1.000 vụ việc, tỷ lệ hòa giải thành đạt 84%. Hoạt động hòa giải ở cơ sở đã khẳng định vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, giúp người dân nâng cao trình độ hiểu biết pháp luật và có thể tự hòa giải để giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp dân sự. Qua đó, hạn chế đơn, thư, giảm khiếu kiện vượt cấp và tiết kiệm thời gian, công sức, tiền bạc của chính các bên tranh chấp.

Để nâng cao năng lực cho đội ngũ hòa giải viên, Sở Tư pháp đã đẩy mạnh công tác tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ. Trong năm 2025, Sở Tư pháp đã tổ chức 6 hội nghị tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ hòa giải viên cho 1.600 đại biểu; biên soạn và in 25.000 tờ gấp pháp luật với nội dung “Hòa giải ở cơ sở về tranh chấp đất đai” để cấp phát miễn phí cho cơ quan quản lý hòa giải ở cơ sở, tổ hòa giải và Nhân dân. Nhiều lớp tập huấn chuyên sâu cũng được tổ chức tại các cụm địa phương, góp phần nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ cho hòa giải viên. Triển khai đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở giai đoạn 2024-2030”, năm 2025, Sở Tư pháp đã tham mưu ban hành kế hoạch thực hiện, đồng thời công nhận 45 tập huấn viên cấp tỉnh, tạo nguồn lực nòng cốt cho công tác đào tạo trong thời gian tới. Năm 2026, công tác hòa giải ở cơ sở tiếp tục được quan tâm đẩy mạnh. Trong quý I/2026, Sở Tư pháp đã chỉ đạo, hướng dẫn triển khai hoạt động chỉ đạo điểm thực hiện đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở” tại phường Nam Sầm Sơn và xã Bá Thước.

Thực tế hiện nay khung pháp lý về hoạt động hòa giải ở cơ sở dù đã có nhưng còn thiếu đồng bộ. Một số quy định về công tác hòa giải ở cơ sở chưa thật sự cụ thể, gây lúng túng trong quá trình tổ chức triển khai. Một số địa phương chưa quan tâm đúng mức đến công tác hòa giải, thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả giữa chính quyền cấp xã, các tổ chức đoàn thể và các lực lượng như công an, tư pháp trong xử lý vụ việc...

Để khắc phục những hạn chế, bất cập và tạo hành lang pháp lý thúc đẩy công tác hòa giải ở cơ sở trong xu hướng tăng cường các biện pháp giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án, Bộ Tư pháp đang nghiên cứu, đề xuất các chính sách để xây dựng dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả giải quyết mâu thuẫn ngay từ cơ sở, góp phần giữ vững ổn định xã hội và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân trong giai đoạn mới.

Bài và ảnh: Tiến Đạt