Hóa giải “bài toán” được mùa, mất giá bằng công nghệ

Với sản lượng hằng năm đạt hàng triệu tấn, tỉnh Thanh Hóa được xem là vựa nông sản lớn của khu vực Bắc Trung bộ. Tuy nhiên, tình trạng “được mùa, mất giá” vẫn luôn là nỗi trăn trở của hàng ngàn hộ nông dân. Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp, HTX, người dân đã đẩy mạnh áp dụng công nghệ vào bảo quản, chế biến, chứng minh nguồn gốc... nhằm tăng giá trị sản phẩm nông sản, giảm áp lực tiêu thụ sau thu hoạch.

Nhờ áp dụng công nghệ hiện đại, HTX tư vấn dịch vụ nông nghiệp Điền Quang, xã Bá Thước đã tạo ra nhiều sản phẩm chất lượng.

Vụ xuân 2026, HTX nông nghiệp và phát triển nông thôn Xuân Lập (xã Xuân Lập) đã tổ chức và liên kết sản xuất, bao tiêu lúa thương phẩm cho người dân địa phương, tổng diện tích hơn 200ha. Nhờ chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật nên năng suất lúa vụ xuân của HTX đạt hơn 70 tạ/ha. Ở vụ xuân năm nay, giá lúa thương phẩm trên thị trường giao động từ 7.000 - 7.600 đồng/kg, thấp hơn 15 - 20% so với cùng kỳ. Để bảo đảm chuỗi liên kết, ổn định đầu ra cho người dân, HTX đã thu mua hơn 500 tấn lúa tươi, đồng thời, triển khai các giải pháp bảo quản sau thu hoạch.

Bà Mai Thị Hiền, giám đốc HTX nông nghiệp và phát triển nông thôn Xuân Lập, cho biết: “Thông thường, dịp thu hoạch lúa xuân thường có mưa, hơn nữa giá lúa năm nay khá thấp nên HTX đã triển khai phương án bảo quản sau thu hoạch. HTX đã đầu tư gần 300 triệu đồng mua máy sấy công suất 4 - 5 tấn/lượt sấy. Với lúa thương phẩm sau khi gặt chỉ cần sấy 7 - 8 giờ, đối với lúa giống sấy từ 9 - 10 giờ sẽ bảo đảm chất lượng. Mặc dù diện tích sản xuất lớn, sản lượng nhiều song chất lượng lúa của HTX luôn bảo đảm theo tiêu chuẩn của các đơn vị liên kết. Ngoài ra, công nghệ sấy đã giúp HTX giảm tổn thất sau thu hoạch, với giá trị ước hàng chục triệu đồng/vụ”.

Cũng là một trong những đơn vị tham gia vào thu mua, chế biến và tiêu thụ nông sản, HTX tư vấn dịch vụ nông nghiệp Điền Quang, thôn Bái Tôm, xã Bá Thước đã đầu tư máy móc, công nghệ để sản xuất mật mía, sản xuất các sản phẩm nông sản sấy... Đây không chỉ là hướng phát triển kinh tế hiệu quả mà còn chung tay giải quyết bài toán “được mùa mất giá” cho người dân địa phương. Bà Ngô Thị Hương, giám đốc HTX, cho biết: “Thành lập năm 2023, HTX thu mua, nấu, tiêu thụ mật mía. Vào mùa sản xuất, HTX thu mua khoảng 150 tấn mía/tháng cho người dân địa phương. Không chỉ làm theo kế hoạch, HTX sẵn sàng thu mua gia tăng mía nguyên liệu cho người dân khi thị trường tiêu thụ chậm”.

Được biết, năm 2024, khi người dân địa phương mở rộng diện tích trồng chuối tiêu hồng, chuối sứ lên hàng chục ha nhưng việc tiêu thụ khó khăn, HTX tư vấn dịch vụ nông nghiệp Điền Quang đã đầu tư hàng tỉ đồng mua 3 máy sấy, máy thái nông sản để chế biến, tiêu thụ sản phẩm chuối cho người dân. HTX đã liên kết với nông dân để thu mua nguyên liệu, sản xuất chuối sấy giòn, chuối sấy dẻo lăn vừng và bột chuối xanh. Khi có liên kết bao tiêu, giá chuối được HTX thu mua cao hơn thị trường, giúp người nông dân yên tâm sản xuất. Thông qua hoạt động đầu tư máy móc, chế biến nông sản, HTX tạo việc làm cho hơn 20 lao động địa phương, thu nhập từ 7 - 12 triệu đồng/tháng.

Bà Ngô Thị Hương, giám đốc HTX tư vấn dịch vụ nông nghiệp Điền Quang, khẳng định: “Nếu người dân chỉ bán nguyên liệu thì phụ thuộc giá của thương lái. Bởi vậy, chúng tôi mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ chủ động liên kết thu mua, chế biến nông sản thì nông dân địa phương yên tâm sản xuất, tránh được tình trạng được mùa mất giá, ùn ứ sản phẩm do khó tiêu thụ...”.

Thực tế cho thấy, khi năng suất, sản lượng tăng vượt trội nhưng thiếu các kênh tiêu thụ ổn định thì người dân sẽ phải chịu cảnh phụ thuộc vào thương lái. Để chấm dứt tình trạng này, điều cốt lõi là thay đổi tư duy sản xuất từ “làm theo kinh nghiệm” sang “sản xuất dựa trên dữ liệu”.

Nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh đã khuyến khích người dân thay vì chỉ bán sản phẩm thô thì chú trọng đầu tư công nghệ sấy lạnh, công nghệ đóng gói hút chân không và đặc biệt là chế biến sâu để nâng cao giá trị sản phẩm. Nhờ đó, áp lực về thời vụ được giảm tải, nông dân không còn áp lực tiêu thụ trong thời gian ngắn. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp, HTX và người dân đã và đang áp dụng công nghệ số vào chuỗi cung ứng. Thông qua các phần mềm quản lý nông trại để ghi nhật ký điện tử toàn bộ quá trình từ gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch; tích hợp tem nhãn mã QR và mã số vùng trồng giúp mỗi nông sản sở hữu một “chứng thư” điện tử, mở rộng cơ hội, không gian tiêu thụ trên nhiều nền tảng.

Bài và ảnh: Lê Hòa