Hành trình nửa thế kỷ đón các anh trở về

Những ngày tháng 7, căn nhà của ông Lê Đồng Hoa, em trai liệt sĩ Lê Đồng Cội, thôn Tuy Yên, xã Tân Ninh vấn vít khói hương. Thắp nén hương lên bàn thờ gia tiên, ông Hoa lặng lẽ lau những giọt nước mắt lăn dài trên gò má xạm đen, nghẹn ngào báo tin với tổ tiên rằng điều mà suốt hơn 50 năm qua gia đình mòn mỏi chờ đợi đã trở thành hiện thực khi hài cốt của anh trai được xác định danh tính bằng giám định ADN và trở về yên nghỉ trên đất mẹ quê hương.

Ông Lê Đồng Hoa (bên trái), thôn Tuy Yên, xã Tân Ninh xúc động khi kể về anh trai là liệt sĩ Lê Đồng Cội.

Nhớ về anh trai, ông Hoa kể rằng, anh Cội là con thứ 3 trong gia đình có 8 anh chị em. Khi còn sống, anh là người sống tình cảm, hiền lành, chịu khó và năng nổ, đi đầu trong các phong trào của địa phương nên luôn được mọi người quý mến. Tháng 12/1970, khi vừa tròn 18 tuổi, anh tình nguyện lên đường nhập ngũ, đến tháng 5/1971, anh được đơn vị cho về phép thăm gia đình trong 3 hôm. Tranh thủ những ngày nghỉ phép ngắn ngủi ấy, anh dành trọn thời gian bên mẹ và các em, tranh thủ làm mọi việc trong nhà và tỉ mỉ dạy cho các em từng việc nhỏ nhất.

“Trước lúc lên đường trở lại đơn vị, anh gọi chúng tôi và dặn, bố mất rồi, từ nay các em phải thay anh chăm sóc, đỡ đần việc nhà cho mẹ. Chiến tranh ác liệt, không ai nói trước được điều gì... Đó cũng là lần cuối cùng gia đình được gặp anh”, ông Hoa xúc động nhớ lại.

Ngày 20/7/1973, người chiến sĩ trẻ Lê Đồng Cội đã anh dũng hy sinh tại chiến trường miền Nam khi mới 21 tuổi, mang quân hàm Thượng sĩ, tiểu đội trưởng, Đơn vị C9D1 Quân khu 9. Tin báo tử gửi về quê nhà khiến người mẹ lặng trong đau đớn. Cũng từ đấy, bà luôn khắc khoải về việc tìm kiếm phần mộ của con trai.

Sau nhiều lần tìm kiếm, năm 2024, gia đình ông Hoa đến Nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp, nay thuộc phường Đại Thành, TP Cần Thơ và thấy một phần mộ với nhiều thông tin trùng khớp. Tuy nhiên, trên mộ lại ghi tên Lê Văn Cội thay vì Lê Đồng Cội. Hy vọng được nhen lên khi ông Hoa được cơ quan công an hướng dẫn lấy mẫu ADN và hoàn thiện hồ sơ đề nghị xác định danh tính liệt sĩ. “Tôi cầm tờ kết quả trên tay mà run lên khi đọc dòng chữ mẫu hài cốt tại mộ số 15, hàng 7, lô B, khu B, Nghĩa trang Ngã Bảy, TP Cần Thơ (ký hiệu LB - H7 M15) có liên quan huyết thống với mẫu sinh phẩm của ông Lê Đồng Hoa là em trai liệt sĩ Lê Đồng Cội (ký hiệu TH01.1). Cả gia đình vỡ òa trong niềm vui, thế là hơn 50 năm chờ đợi, cuối cùng gia đình cũng biết anh mình đang nằm ở đâu”, ông Hoa chia sẻ.

Đó cũng là niềm hạnh phúc trong ngày đoàn tụ của gia đình ông Nguyễn Văn Thụ, xóm 2, xã Thiệu Hóa sau gần nửa thế kỷ tìm kiếm mộ liệt sĩ Nguyễn Văn Nông. Ông Thụ cho biết, anh Nông là con thứ 4 trong gia đình có 7 anh chị em. Tháng 2/1975, anh Nông tình nguyện nhập ngũ tại Đại đội 5, Tiểu đoàn 862, Lữ đoàn 126. Sau thời gian huấn luyện tại miền Bắc, anh được điều động vào chiến trường, trực tiếp làm nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Suốt trong thời gian công tác, chiến đấu, anh luôn nỗ lực, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. Ngày 9/6/1978, trong khi làm nhiệm vụ tại khu vực biên giới thuộc tỉnh An Giang, anh Nông đã anh dũng hy sinh.

“Tôi còn nhớ mãi hình ảnh ngày nhận giấy báo tử, bố mẹ tôi thẫn thờ ngồi trước cửa nhà, lặng người, ôm quần áo của anh rồi khóc. Mỗi khi nghe tin có bộ đội trở về, bố mẹ tôi đều tìm đến và hỏi: “Có biết thằng Nông ở đâu không?”. Thậm chí, trước khi nhắm mắt xuôi tay, bố mẹ vẫn không quên căn dặn chúng tôi phải tìm bằng được phần mộ của anh đưa trở về quê hương”, ông Thụ nghẹn ngào nói.

Từ nhiều nguồn thông tin khác nhau, suốt nhiều năm, gia đình ông Thụ đã dành nhiều năm tìm kiếm thông tin về phần mộ của người anh trai nhưng không có kết quả. Sau này, khi đến Nghĩa trang liệt sĩ Châu Phú, tỉnh An Giang, gia đình phát hiện phần mộ trùng ngày sinh, năm hy sinh, đơn vị công tác với liệt sĩ Nguyễn Văn Nông. Niềm hy vọng đó đã trở thành hiện thực sau khi lấy mẫu giám định ADN vào tháng 7/2025, ba tháng sau gia đình nhận được kết quả xác nhận quan hệ huyết thống.

“Bao nhiêu năm chờ đợi cũng chỉ mong có ngày hôm nay, khi tìm và đưa anh trở về với gia đình, quê hương. Gia đình tôi biết ơn sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, các cơ quan, ban, ngành, đơn vị có liên quan đã hỗ trợ tìm lại hài cốt người thân. Tôi cũng mong rằng có thêm nhiều gia đình liệt sĩ chưa tìm được phần mộ cũng sớm được đoàn tụ như gia đình tôi”, ông Thụ chia sẻ.

Thanh Hóa là địa phương đầu tiên trên cả nước đến thời điểm này hoàn thành 100% việc thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ theo kế hoạch cao điểm của Bộ Công an. Từ nguồn dữ liệu ADN, ước mơ đoàn tụ nhiều gia đình đang dần trở thành hiện thực. Đến nay, trên địa bàn toàn tỉnh đã có 8 liệt sĩ được xác định danh tính bằng phương pháp giám định ADN. Mỗi trường hợp được xác định danh tính thành công không chỉ giúp liệt sĩ tìm được đúng tên tuổi, quê quán của mình mà còn giúp người thân khép lại hành trình tìm kiếm, chờ đợi kéo dài suốt nhiều năm với một niềm mong ước cháy bỏng: đón các anh trở về trong vòng tay yêu thương của đất mẹ. Đây cũng là minh chứng cho sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và các cấp, các ngành đối với công tác tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính liệt sĩ; đồng thời góp phần lan tỏa truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa”, tri ân những người đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Bài và ảnh: Trung Hiếu