Hành động vì “sức khỏe” của đất

Dưới sức ép của quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa cùng những hành vi khai thác quá độ của con người đang khiến nguồn tài nguyên đất bị “tổn thương” dẫn đến suy thoái, bạc màu và hoang mạc hóa. Do đó, hành động vì “sức khỏe” của đất trở thành nhiệm vụ sống còn, cấp bách hiện nay. Đây cũng là mục tiêu và yêu cầu đặt ra trong thập kỷ “phục hồi hệ sinh thái” của liên hợp quốc giai đoạn 2021-2030.

Khảo sát lấy mẫu đánh giá mức độ ô nhiễm môi trường đất của ngành chức năng.

Theo phân tích, đánh giá của ngành chức năng, có nhiều nguyên nhân dẫn đến suy thoái, ô nhiễm môi trường đất. Ví như trong hoạt động công nghiệp, các nhà máy thường thải ra các chất hóa học và kim loại nặng vào đất, gây ô nhiễm nghiêm trọng. Trong nông nghiệp, sử dụng quá mức thuốc trừ sâu, phân bón hóa học và các chất bảo vệ thực vật có thể gây tích tụ các chất độc hại trong đất. Bên cạnh đó, việc đổ bỏ chất thải nhựa, kim loại và các vật liệu khó phân hủy khác vào môi trường cũng là nguyên nhân gây ô nhiễm đất. Hay như việc xử lý chất thải không đúng quy trình, hướng dẫn cũng khiến các chất ô nhiễm thấm sâu vào đất. Môi trường đất bị ô nhiễm sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người; chất lượng đất bị suy giảm, mất đi khả năng hỗ trợ cây trồng; phá hủy hệ sinh thái, gây hại cho các loài động thực vật, làm suy giảm đa dạng sinh học theo thời gian...

Từ yêu cầu thực tiễn đặt ra, để bảo vệ môi trường đất, hạn chế sự suy thoái, thời gian qua, ngành chức năng, chính quyền các địa phương trong tỉnh đã thực hiện nhiều giải pháp thiết thực, đáng chú ý có hoạt động quan trắc những vùng có nguy cơ ô nhiễm và xử lý các điểm tồn lưu thuốc bảo vệ thực vật (BVTV). Theo thống kê trên địa bàn tỉnh có 45 điểm tồn lưu thuốc BVTV. Từ khi thực hiện Quyết định số 1946/QĐ-TTg, ngày 21/10/2010 của Thủ tướng Chính phủ đến nay, toàn tỉnh đã xử lý triệt để 13 điểm. Các điểm tồn lưu trước khi xử lý được đánh giá là ô nhiễm môi trường đất từ nặng đến rất nặng với hàm lượng DDT đo được vượt tiêu chuẩn cho phép từ 6,5 - 500 lần, Aldrin vượt từ 2,3 - 3,4 lần, Endosulfan vượt 3 - 3,6 lần... Tuy nhiên, sau khi được xử lý, kết quả nồng độ thuốc BVTV ở các điểm là dưới tiêu chuẩn cho phép 0,0052mg/0,01mg/kg đất khô. Kết quả này vừa đáp ứng yêu cầu đặt ra trong quy trình xử lý triệt để ô nhiễm môi trường do hóa chất BVTV tồn dư, vừa đáp ứng được nguyện vọng của Nhân dân, góp phần cải thiện và phục hồi môi trường tại khu vực bị ô nhiễm nghiêm trọng do hóa chất BVTV tồn lưu.

Ngoài 13 điểm tồn lưu thuốc BVTV đã được xử lý triệt để, đến nay, toàn tỉnh cũng đã đưa ra khỏi danh sách ô nhiễm môi trường nghiêm trọng đối với 27 điểm tồn lưu thuốc BVTV. Đối với 5 điểm tồn lưu còn lại, khu vực tồn lưu hóa chất BVTV Nhà máy hóa chất Trung Hưng thuộc phường An Hưng, TP Thanh Hóa cũ; kho chứa hóa chất BVTV tại Trạm BVTV Cổ Điệp, xã Vĩnh Phúc, huyện Vĩnh Lộc cũ; kho chứa hóa chất BVTV Đình Thôn 1, xã Vĩnh An, huyện Vĩnh Lộc cũ... đã, đang được ngành chức năng xử lý theo yêu cầu. Theo đại diện Phòng Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường, nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cũng như sinh hoạt của người dân từ thực trạng ô nhiễm môi trường do hóa chất BVTV tồn lưu là không hề nhỏ, vì vậy việc xử lý triệt để tình trạng này là hết sức cần thiết và cấp bách.

Cùng với nhiệm vụ trên, để bảo vệ “sức khỏe” cho đất trước yêu cầu phát triển bền vững, thời gian qua, ngành chức năng cũng đã chú trọng đến nhiệm vụ xây dựng cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với từng địa bàn, vùng, miền; khuyến cáo người dân chọn phương thức canh tác nông nghiệp phù hợp; sử dụng nước, phân bón, thức ăn chăn nuôi phù hợp, không lạm dụng phân bón vô cơ khiến đất đai bị chai cứng, giữ nước kém, giảm độ màu mỡ của đất. Các cấp chính quyền, ngành chức năng tăng cường quản lý việc xử lý chất thải trong chăn nuôi, các phụ phẩm nông nghiệp đúng quy trình; thúc đẩy hoạt động quản lý, bảo vệ, phục hồi rừng, nhất là rừng tự nhiên, góp phần chống xói mòn, rửa trôi đất. Trong xử lý rác thải, khuyến cáo các tổ chức, cá nhân ứng dụng các công nghệ xử lý chất thải rắn tiên tiến, hạn chế chôn lấp; mở rộng mạng lưới thu gom và vận chuyển các loại chất thải, đặc biệt ở khu vực nông thôn; đẩy mạnh việc phân loại rác tại nguồn... Yêu cầu và tăng cường kiểm tra, giám sát các nhà máy, khu công nghiệp trong việc tuân thủ quy định xử lý nước thải và chất thải rắn trước khi thải ra môi trường; xử lý nghiêm các hành vi chôn lấp, xả thải hóa chất độc hại, rác thải chưa qua xử lý xuống đất. Đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, vận động để mỗi người dân thay đổi thói quen sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần và túi nilon trong sinh hoạt hàng ngày, tích cực sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường...

Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, do đó, bảo vệ môi trường đất không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn đóng góp quan trọng vào việc cải thiện chất lượng cuộc sống. Những hành động hôm nay, từ hạn chế rác thải nhựa, phân loại rác thải sinh hoạt đúng cách, tăng cường quan trắc, kiểm tra, giám sát, giảm thiểu phân bón hóa học, đến việc trồng cây xanh... đều là những “liều thuốc bổ” để bảo vệ “sức khỏe” cho đất trong tiến trình phát triển bền vững.

Bài và ảnh: Lê Phong