Gỡ khó để phát triển bền vững chuỗi liên kết, tiêu thụ sản phẩm OCOP

Sau 8 năm triển khai thực hiện, Chương trình OCOP đã tạo ra “luồng gió mới” cho phát triển kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, để sản phẩm OCOP không chỉ dừng lại ở danh hiệu mà thực sự “sống khỏe” trên thị trường, việc tháo gỡ các nút thắt trong chuỗi liên kết và tiêu thụ là bài toán cấp bách hiện nay.

Vùng sản xuất dong riềng nguyên liệu của HTX Miến dong Thành Minh, xã Thành Vinh.

Theo thống kê của Văn phòng Điều phối Chương trình XDNTM, tính đến tháng 1/2026, tỉnh Thanh Hóa đã có 661 sản phẩm OCOP; trong đó, có 2 sản phẩm 5 sao, 59 sản phẩm OCOP 4 sao và 600 sản phẩm 3 sao. Có khoảng 65% sản phẩm trong số đó đã xây dựng được các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm trong, ngoài tỉnh. Đặc biệt, có khoảng 40 sản phẩm OCOP tham gia xuất khẩu sang các thị trường khó tính, như Hoa Kỳ, Nhật Bản... Dù số lượng sản phẩm OCOP tăng nhanh, chất lượng một số sản phẩm đã được khẳng định nhưng thực tế cho thấy sự phát triển vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của tỉnh.

Với lợi thế về đất đai, khí hậu, xã Thành Vinh đã phát triển được hàng trăm héc-ta dong riềng, một nhóm hộ duy trì được nghề sản xuất miến dong. Với kỹ thuật sản xuất lâu đời và chất lượng của nguyên liệu tốt nên sản phẩm miến dong của địa phương được người tiêu dùng, thị trường đánh giá cao. Để phát triển bền vững, hiệu quả chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm miến dong, năm 2018, các hộ đã liên kết thành lập HTX Miến dong Thành Minh và xây dựng sản phẩm đạt chất lượng OCOP 3 sao năm 2022. Bà Trương Thị Thuần, Giám đốc HTX Miến dong Thành Minh, cho biết: "HTX đã chủ động sản xuất khoảng 1ha dong riềng và thu mua khoảng 150 tấn củ dong nguyên liệu của người dân để chế biến miến dong. Tuy nhiên, HTX chưa có đủ tiềm lực kinh tế để đầu tư máy móc, kho bảo quản nên sản lượng sản xuất còn khiêm tốn, chủ yếu sản xuất ở mùa thu hoạch dong. Ở nhiều thời điểm, nhu cầu của thị trường lớn, song HTX không có đủ khả năng sản xuất quy mô lớn, cung ứng cho các đầu mối tiêu thụ. Điều này cũng dẫn đến sự thiếu bền vững trong lộ trình phát triển và xây dựng thương hiệu của sản phẩm miến dong Thành Minh”.

Tương tự với nhiều sản phẩm OCOP khác, dù chất lượng tốt, được người tiêu dùng đánh giá cao nhưng sản lượng không ổn định, khiến các hệ thống tiêu thụ lớn, hiện đại e dè khi ký kết hợp đồng dài hạn.

Tỉnh Thanh Hóa nổi tiếng với những sản phẩm như: nem chua, bánh gai Tứ Trụ, bánh lá răng bừa và một số loại mắm tôm, mắm tép truyền thống. Các chủ thể sản xuất đã phát triển thành công những sản phẩm nói trên thành sản phẩm OCOP với những câu chuyện sản phẩm riêng biệt. Tuy nhiên, do nét riêng trong sản xuất nên điểm nhấn ở hầu hết các sản phẩm OCOP truyền thống chính là hương vị mà không phải là bao bì, nhãn mác sang trọng, biết cách kể câu chuyện văn hóa vùng miền để chạm đến cảm xúc người tiêu dùng.

Chị Đào Thị Lương, quản lý cửa hàng trưng bày và bán sản phẩm OCOP tại đường Bà Triệu, phường Hạc Thành, cho biết: "Rào cản lớn trong phát triển các chuỗi liên kết, tiêu thụ sản phẩm OCOP mà các chủ thể OCOP, đặc biệt là các HTX và hộ sản xuất trên địa bàn tỉnh đang gặp phải chính là: năng lực quản trị và quy mô sản xuất nhỏ lẻ; chi phí logistics cao và câu chuyện thương hiệu. Nếu tháo gỡ được những hạn chế “kinh niên” này thì chắc chắn sản phẩm OCOP Thanh Hóa sẽ phát triển mạnh mẽ, có sức cạnh tranh lớn trên thị trường”.

Thực tế cho thấy, việc xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm OCOP là một trong những giải pháp thiết thực, không chỉ giúp các chủ thể chủ động được nguồn nguyên liệu để cung ứng theo nhu cầu của thị trường, khách hàng mà còn giúp chủ thể duy trì, bảo đảm được chất lượng sản phẩm theo tiêu chuẩn quy định. Tuy nhiên, qua những khảo sát thực tế của cơ quan chuyên môn, những rào cản về năng lực, quy mô sản xuất, đầu tư xây dựng hạ tầng sản xuất và phát triển thương hiệu vẫn đang hiện hữu, trở thành lực cho phát triển chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm OCOP nhất là trong bối cảnh năm 2026, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc.

Nhằm tháo gỡ những khó khăn và phát huy hiệu quả của các chuỗi liên kết, tiêu thụ sản phẩm OCOP, tỉnh đã và đang triển khai các hoạt động liên kết, xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu giữa các chủ thể có sản phẩm OCOP với các siêu thị, các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh. Cùng với đó, ngoài chính sách chung của tỉnh, các xã, phường cũng quan tâm hỗ trợ chủ thể hình thành vùng nguyên liệu, đào tạo lao động, đầu tư nâng cấp hệ thống sản xuất và xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm OCOP. Song song với sự hỗ trợ từ các cấp chính quyền, nhiều chủ thể sản xuất đã chủ động đẩy mạnh đưa sản phẩm OCOP lên các sàn thương mại điện tử và nền tảng xuyên biên giới. Việc ứng dụng truy xuất nguồn gốc bằng mã QR giúp minh bạch hóa quá trình sản xuất, xây dựng niềm tin với khách hàng. Trong đó, có nhiều chủ thể đã và đang sử dụng hiệu quả xu hướng thương mại điện tử giải trí thông qua livestream bán hàng ngay tại vùng nguyên liệu. Từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế và thu nhập cho người dân, nhất là ở khu vực nông thôn.

Bài và ảnh: Lê Hòa