Giữ lửa truyền thống, tạo lực phát triển

Giữa cái nắng gắt những ngày tháng 7, chúng tôi tìm về xã Hoằng Châu - vùng đất ven sông Mã với những mái đình cổ lưu dấu những lớp trầm tích lịch sử.

Di tích lịch sử cách mạng đình Liên Châu, xã Hoằng Châu.

Dừng chân ở Cồn Ba Cây - địa danh gắn với cuộc khởi nghĩa năm xưa, quá khứ dường như hiện về rất gần. Thời gian khiến lớp người trực tiếp tham gia thời khắc lịch sử ngày ấy đã dần thưa bóng, nhưng bức phù điêu mô tả trận chiến đấu của các chiến sĩ tự vệ năm xưa vẫn lặng lẽ đứng đó, như một chứng nhân bền bỉ về chặng đường hào hùng của quê hương.

Lần giở lại lịch sử, những ngày cuối tháng 7/1945, phong trào cách mạng ở Hoằng Hóa dâng cao khiến chính quyền tay sai lo sợ. Tỉnh trưởng Thanh Hóa đã điều 34 lính bảo an, do Quản Hiến cầm đầu kéo về phủ lỵ cùng tri phủ Hoằng Hóa phối hợp triển khai kế hoạch khủng bố phong trào cách mạng ở Đằng Trung (xã Hoằng Đạo cũ, nay là xã Hoằng Hóa) và Liên Châu - Hóa Lộc (xã Hoằng Châu), nơi mà chúng cho là “cái nôi” cách mạng.

Nắm được âm mưu và kế hoạch khủng bố của địch, dưới sự chỉ đạo của Chi bộ Đảng và Ban Việt Minh huyện, kế hoạch tác chiến của tự vệ huyện được triển khai trong đêm 23/7. Tại Đằng Trung, một lực lượng gồm 12 chiến sĩ phục kích ở cồn Mã Nhón. Tại Liên Châu - Hóa Lộc, tự vệ các thôn Hóa Lộc, Hải Châu, Hoàng Chung, Ngọc Long và các làng lân cận thuộc tổng Bái Trạch bố trí lực lượng chiến đấu tại các ngã ba đường, sẵn sàng đánh giặc.

Sáng 24/7/1945, toán lính bảo an gồm 22 tên được trang bị đầy đủ vũ khí do Quản Hiến chỉ huy từ phủ lỵ tiến đánh Liên Châu - Hóa Lộc. Chúng thực hiện kế hoạch nghi binh, không đi thẳng xuống xã mà từ phủ lỵ ngược lên Hàm Rồng qua Nguyệt Viên về Đại Tiền (Hoằng Đại cũ) rồi mới theo đường Hà Đồ đến Liên Châu - Hóa Lộc. Mục đích là thăm dò thái độ của ta, đồng thời chờ phối hợp với cánh quân của Phạm Trung Bảo tại Hoằng Đạo.

Khi đến Hoằng Châu, địch đi thẳng vào đóng quân tại đình Hoàng Chung, củng cố đội hình nhằm tiến công vào Liên Châu - Hóa Lộc. Trong lúc chưa kịp ổn định đội hình, tự vệ ta đã bao vây dùng loa kêu gọi đầu hàng nhưng chúng không chịu hạ vũ khí. Trước tình hình đó, tự vệ Hoằng Châu dưới sự chỉ huy của đồng chí Nguyễn Khắc Bớ đã xung phong vào đình, dùng mã tấu đánh giáp lá cà với địch, chém 5 tên lính trọng thương. Bọn địch hoảng hốt nổ súng bắn vào tự vệ và vội vã rút chạy qua đồng cát ra bờ sông Mã, cướp một số thuyền của dân chài, vượt sông sang Quảng Xương rồi về tỉnh lỵ.

Trong chiến thắng ấy, có mất mát. Đồng chí Lê Văn Tướn đã anh dũng hy sinh - trở thành liệt sĩ cách mạng đầu tiên của Hoằng Hóa. Một tự vệ khác bị thương nhẹ. Cùng thời điểm, tại Hoằng Đạo, cánh quân của tri phủ Phạm Trung Bảo cũng bị lực lượng tự vệ Đằng Trung mai phục, giả làm người đi làm đồng về, bất ngờ tiếp cận, tước vũ khí bắt sống.

Sau khi đập tan cuộc khủng bố của địch tại cồn Mã Nhón và Liên Châu - Hóa Lộc, buổi trưa cùng ngày, Chi bộ Đảng và Ban Việt Minh huyện Hoằng Hóa đã tổ chức cuộc mít tinh quy mô lớn với gần 1 vạn quần chúng và tự vệ cứu quốc tham gia để mừng chiến thắng và xét xử bè lũ Phạm Trung Bảo. Sau cuộc mít tinh, thừa thắng xốc tới, lực lượng cách mạng đã tiến về chiếm phủ đường. Trước khí thế của cách mạng, không còn cách nào khác bọn lính và nha lại trong phủ phải hạ vũ khí đầu hàng, giao ấn chỉ cho chính quyền cách mạng. Như vậy, từ trưa ngày 24/7/1945, bộ máy đầu não tay sai của Nhật đã bị xóa bỏ trên quê hương Hoằng Hóa. Đây là cuộc khởi nghĩa giành chính quyền sớm nhất tỉnh, được đồng chí Trường Chinh đánh giá là “rất táo bạo”. Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa cũng ghi nhận cuộc khởi nghĩa ấy xứng đáng “ là lá cờ đầu của công cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Thanh Hóa”.

Với những giá trị lịch sử đặc biệt ấy, đình Hoàng Chung và đình Liên Châu đã được công nhận là di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia. Điều đáng trân trọng là những tên đất, tên làng từng đi vào lịch sử tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay. Sau sáp nhập thôn, nhiều địa danh như Hoàng Chung, Liên Châu, Hóa Lộc... đã trở thành tên gọi của các thôn mới, như một cách nối dài mạch nguồn lịch sử trong không gian đương đại.

Chị Nguyễn Thị Huyền Trang, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Bí thư Đoàn thanh niên xã Hoằng Châu, chia sẻ: “Xã Hoằng Châu tự hào là địa phương có 8 di tích lịch sử văn hóa cách mạng, trong đó 3 di tích được xếp hạng cấp quốc gia, 5 di tích cấp tỉnh. Những địa danh như Cồn Ba Cây, đình Liên Châu, đình Hoàng Chung... vẫn luôn là những “địa chỉ đỏ” góp phần bồi đắp truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.

Giữ lửa truyền thống, tạo lực phát triển, các thế hệ người dân Hoằng Châu không ngừng nỗ lực vươn lên, viết tiếp hành trình phát triển. Năm 2025, xã Hoằng Châu mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất các xã Hoằng Phong, Hoằng Lưu, Hoằng Thắng và Hoằng Châu. Địa phương đang tập trung triển khai các giải pháp khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, phấn đấu tốc độ tăng tổng giá trị sản phẩm đạt 12% trong năm 2026; thu nhập bình quân đầu người đạt trên 80,5 triệu đồng/năm, từng bước hoàn thiện kết cấu hạ tầng theo hướng đô thị vào năm 2030.

Bài và ảnh: Minh Hiền