“Giữ lửa” nghệ thuật tuồng trong nhịp sống đương đại

Với sự phát triển của nhiều loại hình giải trí, khiến bộ môn kịch hát dân tộc nói chung và nghệ thuật tuồng nói riêng thiếu vắng khán giả. Tuy nhiên, bằng trái tim yêu nghề, các nghệ sĩ Đoàn Nghệ thuật Tuồng (Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn Thanh Hóa) đã không ngừng nỗ lực gìn giữ và phát huy bộ môn nghệ thuật này giữa cuộc sống đương đại.

Một cảnh trong vở tuồng “Người đi mở cõi”, do tập thể nghệ sĩ Đoàn Nghệ thuật Tuồng biểu diễn.

Năm 1962, Đoàn Nghệ thuật Tuồng Thanh - Quảng được thành lập, đến năm 1976 đổi tên thành Đoàn Nghệ thuật Tuồng Thanh Hóa. Năm 2017, sáp nhập 3 đoàn nghệ thuật tuồng, chèo, cải lương thành Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Thanh Hóa (nay là Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn Thanh Hóa). Nhiều năm qua, các thế hệ nghệ sĩ của Đoàn Nghệ thuật Tuồng luôn nỗ lực vượt khó vươn lên lao động nghệ thuật để có những vở diễn, trích đoạn chất lượng phục vụ khán giả và bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Nhờ sự lao động miệt mài, nghiêm túc với nghề, nhiều nghệ sĩ của đoàn được phong tặng Nghệ sĩ Nhân dân (NSND), Nghệ sỹ Ưu tú (NSƯT), như: NSND Mai Lan, NSND An Tư, NSND Ngọc Quyền; NSƯT Minh Chính, NSƯT Hồng Nhung, NSƯT Văn Lanh, NSƯT Tố Hảo...

Sự tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường và sự phát triển của các loại hình giải trí mới khiến các loại hình kịch hát dân tộc, trong đó có nghệ thuật tuồng thiếu vắng khán giả. Để gìn giữ và phát huy nghệ thuật tuồng, Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn Thanh Hóa chỉ đạo Đoàn Nghệ thuật Tuồng đổi mới phương thức hoạt động và đào tạo các thế hệ nghệ sĩ kế cận, tích cực luyện tập, nâng cao chất lượng nghệ thuật, đáp ứng nhu cầu thông tin và thị hiếu thẩm mỹ của khán giả. Dàn dựng nhiều trích đoạn, vở diễn, không chỉ tái hiện những câu chuyện, sự kiện, nhân vật lịch sử mà còn khai thác các đề tài xã hội đương đại, mang tính giáo dục cao, phù hợp với yêu cầu thị hiếu thưởng thức của khán giả. Tích cực tham gia các hội diễn liên hoan tuồng và dân ca kịch toàn quốc và đoạt nhiều giải cao. Từ năm 2022 đến nay, đoàn có 1 vở diễn đoạt huy chương bạc; 8 cá nhân đoạt huy chương, trong đó có 3 huy chương vàng, 5 huy chương bạc. Đây là niềm vinh dự, động lực để nghệ sĩ Đoàn Nghệ thuật Tuồng tiếp tục gìn giữ và phát huy bộ môn nghệ thuật tuồng truyền thống.

Với phương châm “không chờ khán giả đến mà phải tìm đến khán giả”, Đoàn Nghệ thuật Tuồng thường xuyên lưu diễn phục vụ Nhân dân, đảm bảo vượt chỉ tiêu, kế hoạch được giao về số lượng buổi biểu diễn, lượt xem. Từ năm 2025 đến nay, Đoàn Nghệ thuật Tuồng đã công diễn hơn 60 buổi phục vụ Nhân dân các xã miền núi và hàng chục buổi tham gia phục vụ các lễ hội trên địa bàn tỉnh.

Ngoài nhiệm vụ chuyên môn, Đoàn Nghệ thuật Tuồng còn tích cực hỗ trợ các câu lạc bộ (CLB) tuồng của các xã, như: Tây Đô, Thành Vinh, Hoằng Phú... tập luyện các kỹ năng hát, múa, phục trang. Nhờ đó, kỹ năng hát, biểu diễn của các thành viên trong CLB tuồng của xã ngày càng hoàn thiện. Bà Lê Thị Tròn, Chủ nhiệm CLB Tuồng thôn Bèo, xã Tây Đô cho biết: "Từ khi được các nghệ sĩ của Đoàn Nghệ thuật Tuồng về tận nơi chỉ dạy nên kỹ thuật hát, biểu diễn và hóa trang của các thành viên trong CLB có nhiều tiến bộ. Nhờ sự hỗ trợ nhiệt tình đó, những buổi diễn của CLB tại địa phương ngày càng thu hút đông đảo dân làng đến xem, giúp nghệ thuật truyền thống của cha ông được gìn giữ và phát huy".

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác bảo tồn và phát huy nghệ thuật tuồng ở Thanh Hóa vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Từ năm 2016 trở lại đây, Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa không đào tạo diễn viên kịch hát dân tộc khiến việc tìm kiếm nghệ sĩ trẻ, có tài năng để dàn dựng các vở diễn gặp khó khăn. Áp lực kinh tế buộc nhiều nghệ sĩ trẻ phải làm thêm nghề tay trái để trang trải cuộc sống, phần nào làm giảm sự tập trung cho công việc chuyên môn... Nghệ sĩ Nguyễn Cộng Hòa, Đoàn Nghệ thuật Tuồng cho biết: "Do thu nhập thấp, nhiều nghệ sĩ phải làm thêm để ổn định cuộc sống. Nhưng với lòng yêu nghề, anh chị em trong đoàn đã động viên nhau vượt qua những khó khăn, học tập nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ hoàn thành nhiệm vụ, góp phần gìn giữ và phát huy bộ môn nghệ thuật tuồng truyền thống".

“Để gìn giữ và phát huy nghệ thuật tuồng cần có sự phối hợp của ngành văn hóa, ngành giáo dục, các cơ quan, đơn vị chức năng để triển khai đề án tổ chức chương trình sân khấu truyền hình và sân khấu học đường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2026-2030. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ hiểu được ý nghĩa của việc bảo tồn, phát huy giá trị của nghệ thuật tuồng nói riêng và các môn kịch hát dân tộc nói chung. Đổi mới công tác quản lý bằng các cơ chế đặc thù nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp trong nghệ thuật biểu diễn, để đưa nghệ thuật tuồng gần gũi hơn với công chúng. Quan tâm đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, nâng cao thu nhập để nghệ sĩ yên tâm công hiến” - NSƯT Nguyễn Minh Chính, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn Thanh Hóa, chia sẻ.

Bài và ảnh: Xuân Cường