Gieo hy vọng từ cây sắn dây trên đất đồi

Những ngày đầu vụ, trên khu đồi rộng hơn 1ha tại thôn Hợp Thịnh (xã Yên Thọ), hàng trăm ụ đất đỏ được phủ kín rơm rạ, dựng cọc ngay ngắn trải dài theo triền đồi. Giữa nắng sớm vùng trung du, những mầm sắn dây xanh non bắt đầu vươn lên, báo hiệu một vụ sản xuất mới đầy kỳ vọng của gia đình ông Nguyễn Minh Châu.

Mô hình trồng sắn dây trên đất đồi của gia đình ông Nguyễn Minh Châu.

Ít ai nghĩ rằng, khu vực này trước đây chủ yếu được sử dụng để trồng keo nhưng hiệu quả kinh tế thấp. Theo ông Châu, nhiều năm canh tác cây keo, thu nhập mang lại không đáng kể, bình quân mỗi năm chỉ khoảng 10 triệu đồng/ha sau khi trừ chi phí và công chăm sóc. Đất vẫn còn tiềm năng nhưng trồng keo mãi thì giá trị không cao. Gia đình muốn tìm hướng đi mới để nâng hiệu quả sử dụng đất nên quyết định chuyển đổi sang mô hình khác.

Sau thời gian tìm hiểu, gia đình ông quyết định lựa chọn cây sắn dây để trồng thử nghiệm. Đây là năm đầu tiên mô hình được triển khai với quy mô hơn 1ha. Giống sắn dây được lấy từ Hưng Yên theo sự kết nối, tư vấn của một người quen ở xã Mậu Lâm. Trong quá trình thực hiện, gia đình cũng được một số hộ có kinh nghiệm ở Xuân Du hỗ trợ hướng dẫn kỹ thuật trồng và chăm sóc. Theo tính toán ban đầu, mỗi héc-ta sẽ trồng khoảng 300 - 350 gốc sắn dây, tương đương gần 400 ụ. Toàn bộ diện tích được quy hoạch bài bản với hệ thống luống, rãnh thoát nước, cọc chống dây leo và phủ rơm giữ ẩm.

Để triển khai mô hình, gia đình ông Châu đã đầu tư gần 2 tỷ đồng cho cả sắn dây, dứa và riềng. Trong đó, phần lớn chi phí dành cho cải tạo đất, thuê máy móc, dựng hệ thống cọc và mua giống. “Đây là cây mới nên gia đình xác định phải làm thử nghiệm trước, thấy hiệu quả mới tiếp tục nhân rộng. Đầu tư ban đầu tuy lớn nhưng nếu thành công thì giá trị kinh tế sẽ cao hơn nhiều so với trồng keo”, ông Châu chia sẻ.

Theo kinh nghiệm được hướng dẫn, cây sắn dây được nhân giống bằng cách cắt đoạn thân có hai mắt, sau đó ngâm thuốc kích rễ để kích thích nảy mầm. Chỉ sau một đêm, hom giống có thể bật mầm nhưng vẫn phải đưa vào bầu ươm trước khi đem trồng ra đất. Quá trình làm đất cũng được thực hiện khá công phu. Các ụ trồng được đắp cao nhằm tạo độ tơi xốp, giúp củ phát triển thuận lợi và hạn chế úng nước vào mùa mưa. Trên mỗi ụ đều phủ lớp rơm dày để giữ độ ẩm, hạn chế cỏ dại và giảm công chăm sóc. Dù mới trồng thời gian ngắn nhưng nhiều cây đã sinh trưởng tốt, dây leo bắt đầu phát triển. Điều này giúp gia đình thêm kỳ vọng vào vụ đầu tiên.

Dự kiến, nếu chăm sóc thuận lợi, năng suất sắn dây có thể đạt khoảng 300 tấn/ha. Với giá trị kinh tế hiện nay, mô hình được kỳ vọng mang lại lợi nhuận khoảng 100 triệu đồng/ha, cao gấp nhiều lần so với cây keo trước đây.

Không chỉ mở hướng đi mới cho gia đình, mô hình còn góp phần tạo việc làm cho lao động địa phương. Trong thời gian cao điểm làm đất, dựng cọc và xuống giống, gia đình sử dụng từ 10 - 15 lao động thời vụ. Tuy nhiên, để giảm chi phí và nâng hiệu quả sản xuất, phần lớn công việc hiện được cơ giới hóa. “Bây giờ làm nông nghiệp quy mô lớn thì phải dùng máy móc mới giảm được sức lao động. Những khâu nặng như đào đất, lên luống đều thuê máy làm”, ông Châu cho biết.

Theo người dân địa phương, việc mạnh dạn chuyển đổi từ đất trồng keo sang cây trồng mới cho thấy sự năng động, dám nghĩ, dám làm của người nông dân trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ngày càng đòi hỏi giá trị kinh tế cao hơn.

Hiện nay, nhiều diện tích đất đồi tại địa phương vẫn chủ yếu trồng keo hoặc bỏ hoang do hiệu quả thấp. Trong khi đó, các loại cây dược liệu, cây thực phẩm có giá trị như sắn dây đang được thị trường quan tâm nhờ nhu cầu tiêu thụ ổn định. Sắn dây không chỉ được sử dụng để chế biến tinh bột mà còn có giá trị trong lĩnh vực thực phẩm và dược liệu. Nếu xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định, đây có thể trở thành hướng sản xuất triển vọng cho người dân vùng trung du, miền núi.

Tuy vậy, theo ông Châu, đây vẫn là mô hình mới nên còn nhiều khó khăn và rủi ro. Gia đình hiện chủ yếu vừa làm vừa học hỏi kinh nghiệm từ những nơi đã trồng thành công. Cây nào cũng cần thời gian để đánh giá. Gia đình đang theo dõi khả năng sinh trưởng, năng suất và đầu ra thị trường. Nếu hiệu quả tốt mới tính chuyện mở rộng diện tích.

Từ những triền đồi trước đây chủ yếu phủ màu xanh cây keo giá trị thấp, nay hàng trăm ụ sắn dây đang mở ra hy vọng về một hướng phát triển kinh tế mới. Dù phía trước còn không ít thử thách, nhưng tinh thần dám thử nghiệm, mạnh dạn chuyển đổi cây trồng của người nông dân nơi đây đang cho thấy tín hiệu tích cực trong hành trình nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp trên đất đồi.

Bài và ảnh: Trần Hằng