Đổi mới mô hình phát triển, tạo sức bật mới

Sau nhiều năm duy trì tốc độ tăng trưởng cao, hình thành các trung tâm công nghiệp lớn và thu hút nhiều dự án quy mô lớn, Thanh Hóa đang bước vào một giai đoạn mà yêu cầu phát triển không chỉ nằm ở mở rộng quy mô. Đó cũng là những vấn đề Nghị quyết 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đề cập, hướng tới mô hình kinh tế hiệu quả cao, sáng tạo, xanh, tự chủ và hội nhập.

Mô hình Stem phun tưới cây trồng, nhà thông minh, Stem trạm thời tiết do VNPT sáng tạo.

Giá trị mới từ công nghệ

Tại Nhà máy Cơ khí công nghệ cao Nghi Sơn, những cánh tay robot, cobot đang đảm nhiệm ngày càng nhiều công đoạn hàn, vốn trước đây phụ thuộc chủ yếu vào lao động trực tiếp. Một công nhân có thể vận hành cùng lúc từ 2 đến 3 robot. Sự thay đổi không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm, mà còn ở độ chính xác, tính đồng đều, giảm công đoạn chỉnh sửa và từng bước thay đổi kỹ năng, tư duy của người lao động.

Ông Trịnh Minh Thành, Giám đốc Nhà máy Cơ khí công nghệ cao Nghi Sơn, cho biết: “Ứng dụng robot, tự động hóa đã giúp doanh nghiệp cải thiện rõ rệt năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời tạo điều kiện nâng cao thu nhập cho người lao động. Đây cũng là “đòn bẩy” để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghiệp nặng, năng lượng và hạ tầng chiến lược trong nước cũng như quốc tế".

Đầu tư cho công nghệ mới đang trở thành lựa chọn của nhiều doanh nghiệp sản xuất khi mở rộng quy mô. Dây chuyền 2 của Nhà máy MIZA Nghi Sơn đang được chuẩn bị đưa vào vận hành là một ví dụ. Theo ông Hà Thọ Bảo, Trưởng Phòng kinh doanh Công ty TNHH MIZA Nghi Sơn, cùng với việc nâng công suất, dây chuyền mới được đầu tư theo hướng hiện đại hơn, như tăng ứng dụng robot, sử dụng trí tuệ nhân tạo và các giải pháp tiết kiệm năng lượng không chỉ là công cụ hỗ trợ sản xuất mà sẽ trở thành yếu tố trực tiếp quyết định năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh.

Ông Nguyễn Hồng Phong, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp khoa học và công nghệ Việt Nam, cho rằng: “Vũ khí” cạnh tranh của doanh nghiệp trong tương lai sẽ không còn chủ yếu dựa vào tài nguyên đất đai, khoáng sản mà chính là tài nguyên trí tuệ. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động đổi mới, tiếp cận các mô hình kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh, kinh tế chia sẻ để thích ứng với xu thế phát triển mới. Bởi, đích đến của quá trình đổi mới mô hình không chỉ là hiệu quả kinh tế, mà là nâng cao chất lượng sống, môi trường sống của người dân.

Từ lợi thế sẵn có đến lợi thế mới

Thanh Hóa đã tạo dựng được nền tảng quan trọng từ công nghiệp, đầu tư, xuất khẩu và kết cấu hạ tầng. Khu Kinh tế Nghi Sơn cùng hệ thống các khu công nghiệp tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với tăng trưởng. Công nghiệp 8 tháng năm 2026 duy trì đà tăng với chỉ số sản xuất tăng hơn 11%, 18/19 sản phẩm công nghiệp chủ yếu tăng sản lượng; xuất khẩu đạt hơn 5,2 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ.

Hoạt động nghiên cứu khoa học tại Công ty CP Công Nông nghiệp Tiến Nông.

Tuy nhiên, quy mô nền kinh tế ngày càng lớn và mục tiêu tăng trưởng cao đang đặt ra yêu cầu phải tìm kiếm thêm những nguồn tạo giá trị mới. Ông Thái Bá Minh, Trưởng Thống kê tỉnh Thanh Hóa, cho rằng, cùng với tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, đẩy nhanh các dự án công nghiệp, thu hút dự án quy mô lớn, giá trị gia tăng cao và công nghệ hiện đại, Thanh Hóa cần tạo thêm động lực tăng trưởng từ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và các mô hình kinh tế mới. Đây cũng chính là điểm gặp nhau giữa yêu cầu từ thực tiễn Thanh Hóa với tinh thần Nghị quyết 19-NQ/TW: Chuyển mạnh từ tăng trưởng chủ yếu dựa vào vốn, lao động, tài nguyên và gia công sang dựa nhiều hơn vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng suất lao động cao.

Thanh Hóa hiện có 32 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, đứng thứ tư cả nước; giai đoạn vừa qua triển khai 33 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia, 368 nhiệm vụ cấp tỉnh. Tuy nhiên, hoạt động nghiên cứu còn thiếu các hướng mũi nhọn dài hạn; năng lực R&D (nghiên cứu và phát triển) của doanh nghiệp, chuyển giao công nghệ còn hạn chế; nhân lực chất lượng cao và nguồn lực đầu tư còn thiếu; kinh tế số hiện mới chỉ chiếm 10,74% GRDP. Những điểm nghẽn này đang đòi hỏi các cơ chế, chính sách đột phá. Tháng 8/2026, tỉnh ra mắt Công ty CP Quỹ Đầu tư mạo hiểm Thanh Hóa và Công ty CP Trung tâm Đổi mới sáng tạo Thanh Hóa, với tổng vốn Nhà nước góp thành lập hai doanh nghiệp là 99,56 tỷ đồng. Cách làm này sẽ mở thêm một kênh kết nối nguồn lực Nhà nước với khu vực tư nhân để hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Theo TS Mạc Quốc Anh, Viện trưởng Viện Kinh tế và Phát triển doanh nghiệp, Thanh Hóa có lợi thế lớn về quy mô dân số và lực lượng lao động, nhưng lợi thế này cần từng bước được chuyển hóa thành nguồn nhân lực chất lượng cao, thay vì tiếp tục cạnh tranh chủ yếu bằng lao động giá rẻ. Cùng với đó, tỉnh cần tận dụng các cơ chế mới về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế tư nhân để thu hút các quỹ đầu tư, doanh nghiệp khởi nghiệp, qua đó hình thành thêm doanh nghiệp mới và các chuỗi cung ứng mới.

“Tôi kỳ vọng Thanh Hóa có thể trở thành một trung tâm mới ở khu vực phía Bắc về đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, đủ sức thu hút các quỹ đầu tư thiên thần, quỹ đầu tư mạo hiểm và doanh nghiệp khởi nghiệp. Muốn vậy, tỉnh cần phát huy tốt tinh thần Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; đồng thời xây dựng môi trường sống, môi trường làm việc thuận lợi để thu hút người tài, doanh nhân và các dự án mới đến Thanh Hóa lập nghiệp, đầu tư, phát triển các chuỗi cung ứng mới”, TS Mạc Quốc Anh nhấn mạnh.

Không gian cho những động lực mới cũng đang được mở rộng. Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác lập mô hình “5 trụ cột phát triển - 3 không gian kinh tế - 5 trung tâm động lực - 6 hành lang kinh tế”, đồng thời định hướng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành trụ cột tiềm năng.

Theo ThS.KTS Phạm Xuân Na, Viện trưởng Viện Quy hoạch - Kiến trúc Thanh Hóa, quy hoạch mới không chỉ tổ chức lại không gian phát triển truyền thống mà còn mở dư địa cho kinh tế xanh, kinh tế số và những không gian kinh tế mới. Trong đó, tỉnh định hướng nghiên cứu xây dựng khu công nghệ cao, khu kinh tế số và đổi mới sáng tạo; phát triển hạ tầng số, dữ liệu lớn; thu hút doanh nghiệp công nghệ, dịch vụ số, gắn với cảng biển, cảng hàng không, logistics và đô thị thông minh. Nếu được cụ thể hóa bằng hạ tầng, nguồn nhân lực, công nghệ và các dự án đầu tư phù hợp, đây sẽ là những nguồn lực quan trọng cho Thanh Hóa trong giai đoạn tới.

Bài và ảnh: Minh Hằng