Độc đáo ngôi nhà gỗ lim gần trăm năm tuổi

Giữa những đổi thay của phố thị, ngôi nhà gỗ lim gần trăm năm tuổi của gia đình ông Nguyễn Văn Khoái ở làng Hạnh Phúc Đoàn, phường Đông Quang vẫn được giữ gìn nguyên vẹn. Không chỉ là nơi ở, ngôi nhà còn là một công trình kiến trúc đẹp, ghi dấu ấn tài hoa của những người thợ mộc Đạt Tài xưa.

Ngôi nhà gỗ lim của gia đình ông Nguyễn Văn Khoái

Nơi thời gian "dừng lại"

Mới đầu hạ nhưng nắng đã bắt đầu gắt hơn so với những năm trước. Nắng vàng như mật ong rót xuống con đường và mang theo hơi nóng làm chúng tôi thấy ran rát đôi cánh tay. Chạy theo con đường rải nhựa phẳng lì từ trung tâm phường Hạc Thành chừng 20 phút, chúng tôi đã có mặt tại làng Hạnh Phúc Đoàn, phường Đông Quang. Con đường dẫn vào làng dần thu hẹp nhưng rợp bóng cây xanh khiến không gian trở nên yên tĩnh, mát mẻ, trong lành. Đi gần hết ngõ, ngôi nhà gỗ lim gần trăm năm tuổi của gia đình ông Nguyễn Văn Khoái dần hiện ra trầm mặc và cổ kính như dấu lặng của thời gian.

Bước qua cổng bằng gạch đơn sơ là ngõ đất nhỏ bằng phẳng, mang vẻ đẹp bình dị và mộc mạc. Giữa cuộc sống hiện đại hối hả, hiếm có nhà nào ở phố thị lại có con ngõ không lát bằng gạch, lát đá mà là nền đất nâu sẫm như nhà ông.

Ngay sát lối ngõ nhỏ và ngôi nhà là vườn thuốc Nam xanh tốt được chăm sóc cẩn thận. Hương thơm của hương nhu, ngải cứu... gợi cảm giác gần gũi, mộc mạc, dân dã.

Trước khoảng sân nhỏ là chiếc giếng cũ phủ đầy rêu như một nét chấm phá, điểm xuyết cho bức tranh thanh bình của ngôi nhà.

Khoảng sân rộng trước nhà được gia chủ quét dọn sạch sẽ. Những thanh củi khô được rải ra hóng nắng, chờ làm chất đốt. Bên cạnh là một vài vị thuốc Nam mang theo hương thơm nhẹ.

Từ khoảng sân ấy, ngôi nhà hiện lên trầm mặc, vững chãi như dấu lặng của thời gian.

Ông Nguyễn Văn Khoái chia sẻ: “Ngôi nhà được xây dựng từ năm 1945. Tôi là đời thứ 3 gìn giữ ngôi nhà này. Không chỉ là nơi sinh sống, ngôi nhà còn là nơi ghi dấu biết bao kỷ niệm của các thế hệ trong gia đình. Những bữa cơm gia đình ấm áp yêu thương... những tiếng cười giòn tan... những câu chuyện vui vẻ... mãi là ký ức đẹp với tôi. Ở chính ngôi nhà này, bằng nghề cắt thuốc Bắc gia truyền, bố tôi đã nuôi các con khôn lớn.

Ngôi nhà này còn là nơi che chở các thành viên trong gia đình đi qua những năm kháng chiến ác liệt nhất của chiến tranh kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Mỗi gian nhà, mỗi hàng gạch, mỗi họa tiết hoa văn đều là một phần kỷ niệm đối với tôi”.

Toàn cảnh ngôi nhà gỗ lim của gia đình ông Nguyễn Văn Khoái

Dấu ấn tài hoa của người thợ mộc Đạt Tài xưa

Ngôi nhà của gia đình ông Nguyễn Văn Khoái được xây dựng theo kiểu truyền thống gồm có 5 gian tọa lạc trên khu đất rộng rãi, thoáng đãng, do chính bàn tay của những người thợ làng mộc Đạt Tài, xã Hoằng Hóa (trước đây là xã Hoằng Hà, huyện Hoằng Hóa) dựng nên.

Người Hoằng Hóa vẫn thường tự hào: “Thiên tích thông minh Hoằng Hóa dục/Thánh phù công dụng Đạt Tài danh” (Có nghĩa là: Trời phú thông minh cho Hoằng Hóa tiến phát/ Thánh phù công dụng Đạt Tài lừng danh)

Có lẽ do được những người thợ mộc làng Đạt Tài dụng tâm dựng nên ngôi nhà của gia đình ông Nguyễn Văn Khoái là một công trình nghệ thuật kiến trúc đẹp. 3 gian chính là nơi thờ phụng và sinh hoạt của gia đình, một bên là gian buồng còn một gian còn lại là gian khách. Trong đó, 3 gian chính được dựng hoàn toàn bằng gỗ lim - loại gỗ nổi tiếng về độ cứng và khả năng chống mối mọt tự nhiên. Hệ thống cột, xà, vì kèo được những người thợ Đạt Tài khéo léo đóng, giúp các các mộng khít với nhau mà không cần đến một chiếc đinh sắt nào. 8 cột lim ở 3 gian chính giữa được dựng trên bốn tảng đá lớn không cần xi măng nhưng vẫn chắc chắn, vững chãi.

Nét điêu khắc nghệ thuật đặc trưng của ngôi nhà chính là bộ tranh Tứ quý (Tùng – Cúc – Trúc – Mai). Nhờ sự chạm trổ tinh vi, tỉ mỉ, sắc nét của bộ tranh đó mà ngôi nhà trở nên mềm mại và uyển chuyển.

Hoa văn chạm trổ tinh xảo của ngôi nhà cổ.

Trong ngôi nhà, ông Nguyễn Văn Khoái còn giữ một chiếc bàn thờ treo bằng gỗ. Do không tiếp đất nên trải qua thời gian, bàn thờ không bị mối mọt.

Một trong những điểm giá trị nhất về mặt kỹ thuật kiến trúc của ngôi nhà chính là toàn bộ tường nhà được xây dựng bằng gạch nung kết hợp cùng vôi, cát và mật mía. Kỹ thuật này giúp bức tường chắc chắn, giữ cho không gian bên trong luôn khô ráo, tránh được tình trạng nồm ẩm đặc trưng của khí hậu miền Trung.

Điểm đặc biệt nhất, gian bên trái ngôi nhà là gian buồng còn gian bên phải là phòng khách. Mặt tiền phòng khách được thiết kế với hệ thống cửa vòm cuốn gợi đến kiến trúc phương Tây. Tuy nhiên, nét cổ của gian này là các chi tiết đắp nổi thuần Việt. Ô Nguyệt (Oval) nằm chính giữa, tượng trưng cho sự thông tuệ và viên mãn. Hai bên ô nguyệt là họa tiết hoa chanh và cánh phượng tạo cảm giác mềm mại. Các cột phía trước phòng khách cũng được xây dựng từ gạch nung kết hợp cùng vôi, cát và mật mía. Cửa vào phòng cách làm bằng gỗ. Trước đây, mỗi khi người dân địa phương tới cắt thuốc Bắc, cụ thân sinh ra ông Nguyễn Văn Khoái đều bắt mạch, trò chuyện và cắt thuốc ở phòng khách này.

Thời gian trôi đi, bố mẹ của ông Nguyễn Văn Khoái đã trở thành người thiên cổ. Do số phận không được may mắn, ngôi nhà giờ chỉ có một mình ông Nguyễn Văn Khoái sinh sống. Hằng ngày, ông vẫn giữ thói quen dạy sớm quét dọn nhà cửa, sân vườn sạch sẽ. Sau giây phút nhâm nhi bên ấm trà xanh, ông lại cắt thuốc chữa bệnh cho người dân. Chiều muộn, khi hoàng hôn buông xuống, người đàn ông gần tuổi “thất thập cổ lai hy” lại trầm mặc ngắm nhìn bức tranh quê, lặng nhìn từng góc nhỏ của ngôi nhà – nơi lưu giữ những kỷ niệm đẹp nhất của mình và những người thân trong gia đình.

Tường Vân – Minh Hương