Đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi về dân số và phát triển

Trong bối cảnh chuyển trọng tâm chính sách từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, công tác truyền thông không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà phải hướng tới mục tiêu cốt lõi: thay đổi nhận thức, điều chỉnh hành vi của người dân một cách bền vững.

Cán bộ y tế Bệnh viện Đa khoa Mường Lát tư vấn kiến thức chăm sóc sức khỏe cho các bà mẹ nuôi con nhỏ.

Đa dạng hóa hình thức, hướng mạnh về cơ sở

Những năm qua, công tác truyền thông dân số tại Thanh Hóa đã được triển khai với nhiều hình thức phong phú, từ truyền thông trực tiếp, truyền thông đại chúng đến ứng dụng nền tảng số. Trong năm 2025, toàn tỉnh đã tổ chức hàng chục buổi truyền thông trực tiếp, thu hút hàng nghìn người tham gia; hàng trăm bài viết, phóng sự, poster, pano được sản xuất và lan tỏa rộng rãi. Đáng chú ý, hệ thống truyền thanh cơ sở tiếp tục phát huy hiệu quả với hơn 2.000 buổi phát thanh, giúp đưa thông tin về dân số đến từng thôn, bản, khu phố. Đây là kênh truyền thông gần dân, dễ tiếp cận và có sức lan tỏa sâu rộng, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi. Song song với đó, các mô hình truyền thông lồng ghép cũng được đẩy mạnh. Hàng trăm câu lạc bộ phụ nữ, thanh niên, người cao tuổi được duy trì sinh hoạt thường xuyên, trở thành “cầu nối” quan trọng trong việc truyền tải thông điệp về bình đẳng giới, sức khỏe sinh sản, phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Riêng trong năm 2025, đã có hàng trăm buổi sinh hoạt câu lạc bộ với hàng chục nghìn lượt người tham gia. Công tác phối hợp liên ngành cũng là điểm sáng. Các tổ chức như hội phụ nữ, đoàn thanh niên; ngành giáo dục, công đoàn... đã tích cực tham gia truyền thông, đưa kiến thức dân số vào trường học, khu công nghiệp và cộng đồng dân cư. Nhờ đó, thông tin không chỉ được “phổ cập” mà còn được “cá thể hóa” theo từng nhóm đối tượng.

Hiệu quả của truyền thông không chỉ đo bằng số lượng hoạt động mà quan trọng hơn là sự thay đổi trong nhận thức và hành vi. Thực tế cho thấy, nhiều chỉ tiêu dân số của Thanh Hóa đã đạt và vượt kế hoạch, phản ánh sự chuyển biến tích cực trong cộng đồng: Tỷ lệ sàng lọc trước sinh và sơ sinh đều vượt chỉ tiêu đề ra; tỷ lệ sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại, tư vấn khám sức khỏe trước hôn nhân hay khám sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi đều tăng. Đây là minh chứng cho việc người dân ngày càng quan tâm hơn đến chất lượng dân số, sức khỏe sinh sản và đời sống gia đình. Tuy nhiên, một số thách thức vẫn còn hiện hữu. Điển hình là tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn ở mức cao (113,2 bé trai/100 bé gái). Điều này cho thấy, dù truyền thông đã có tác động, nhưng việc thay đổi những quan niệm xã hội mang tính “ăn sâu, bám rễ” cần thêm thời gian và giải pháp mạnh mẽ hơn. Ngoài ra, ở một số địa phương, công tác truyền thông chưa thực sự đồng đều; đội ngũ cộng tác viên dân số còn thiếu ổn định, kiêm nhiệm nhiều việc, ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai tại cơ sở.

Đổi mới nội dung, nâng cao chất lượng trong giai đoạn mới

Ông Bùi Hồng Thủy, Chi cục trưởng Chi cục Dân số tỉnh cho biết: Trước yêu cầu phát triển mới, công tác truyền thông dân số cần tiếp tục đổi mới theo hướng chuyên sâu, hiện đại và lấy người dân làm trung tâm. Trọng tâm không chỉ là tuyên truyền “đúng, đủ” mà phải “trúng” và “thấm”, tạo chuyển biến hành vi thực chất. Trước hết, cần nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác truyền thông, đặc biệt là cộng tác viên dân số ở cơ sở. Đây là lực lượng trực tiếp “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, quyết định hiệu quả của việc thay đổi hành vi. Cùng với đó là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, tận dụng mạng xã hội, nền tảng trực tuyến để truyền tải thông điệp một cách linh hoạt, phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhất là thanh niên, công nhân, người lao động; tăng cường truyền thông về những vấn đề mới của dân số như già hóa dân số, tận dụng cơ cấu dân số vàng, nâng cao chất lượng giống nòi, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Đây là những nội dung mang tính chiến lược, gắn chặt với mục tiêu phát triển bền vững; cần phát huy vai trò của cả hệ thống chính trị và những người có uy tín trong cộng đồng. Khi truyền thông trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội, hiệu quả mang lại sẽ bền vững và sâu rộng hơn.

Có thể khẳng định, truyền thông là “chìa khóa” để thay đổi hành vi trong công tác dân số và phát triển. Khi truyền thông được đầu tư đúng hướng, sẽ tạo ra những chuyển biến rõ rệt, góp phần nâng cao chất lượng dân số, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Trong giai đoạn tới, việc tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả truyền thông sẽ là yếu tố then chốt để giải quyết các thách thức dân số và hướng tới phát triển bền vững.

Bài và ảnh: Hà Phương