Tầm soát phòng bệnh tan máu bẩm sinh

Tan máu bẩm sinh (thalassemia) là bệnh di truyền nguy hiểm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống và giống nòi. Tuy nhiên, căn bệnh này hoàn toàn có thể phòng tránh nếu được phát hiện sớm thông qua tư vấn, xét nghiệm sàng lọc trước hôn nhân và trước sinh.

Cán bộ y tế Bệnh viện Đa khoa Bá Thước tư vấn sàng lọc sơ sinh.

Tăng cường truyền thông

Thalassemia là bệnh lý di truyền về máu, khiến cơ thể không tổng hợp được hemoglobin bình thường - thành phần quan trọng của hồng cầu. Người mắc bệnh thường bị thiếu máu mạn tính, phải truyền máu và điều trị suốt đời, kéo theo nhiều biến chứng nguy hiểm. Điều đáng lo ngại là nhiều người mang gen bệnh nhưng không có biểu hiện rõ ràng. Khi hai người cùng mang gen bệnh kết hôn, nguy cơ sinh con mắc bệnh ở thể nặng là rất cao. Vì vậy, việc tầm soát, phát hiện sớm người mang gen bệnh trước khi kết hôn hoặc trước khi sinh con có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong phòng ngừa bệnh.

Nhằm nâng cao nhận thức của người dân, thời gian qua ngành dân số Thanh Hóa đã đẩy mạnh truyền thông về phòng, chống bệnh tan máu bẩm sinh, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Nhiều hình thức tuyên truyền được triển khai như tổ chức nói chuyện chuyên đề, hội nghị cung cấp kiến thức, truyền thông trực tiếp tại cộng đồng, phát tờ rơi, áp phích tuyên truyền...

Theo báo cáo của Chi cục Dân số tỉnh, từ năm 2022 đến nay các đơn vị đã tổ chức 174 cuộc truyền thông về bệnh thalassemia với hơn 110.440 lượt người tham dự. Đồng thời, tổ chức 552 hội nghị cung cấp kiến thức về bệnh cho các tổ chức đoàn thể nhằm lan tỏa thông tin đến đông đảo người dân. Ngành dân số cũng đã in và cấp phát hơn 185.700 tờ rơi, gần 200 poster và hơn 4.200 áp phích tuyên truyền về phòng, chống bệnh tan máu bẩm sinh tại các địa phương. Thông qua các hoạt động truyền thông, nhận thức của người dân về bệnh từng bước được nâng lên, đặc biệt là thanh niên trong độ tuổi kết hôn - nhóm đối tượng có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh từ sớm.

Chị Lê Thị H. ở xã Bá Thước chia sẻ: "Trước đây tôi chưa hiểu nhiều về bệnh tan máu bẩm sinh. Sau khi được cán bộ y tế và cộng tác viên dân số tuyên truyền, tôi mới biết đây là bệnh di truyền nguy hiểm. Khi chuẩn bị kết hôn, vợ chồng tôi đã chủ động đi khám sức khỏe và làm xét nghiệm sàng lọc nên yên tâm hơn khi sinh con. Khi con chào đời cũng được cán bộ y tế tư vấn và thực hiện sàng lọc sơ sinh. Nhờ được theo dõi và kiểm tra đầy đủ nên vợ chồng tôi rất yên tâm về sức khỏe của con".

Đẩy mạnh tư vấn, sàng lọc

Cùng với công tác truyền thông, ngành y tế Thanh Hóa cũng chú trọng triển khai các hoạt động tư vấn và tầm soát bệnh tan máu bẩm sinh, nhất là trong các chương trình nâng cao chất lượng dân số. Nhiều địa phương đã lồng ghép nội dung khám sức khỏe tiền hôn nhân và sàng lọc bệnh di truyền vào các hoạt động chăm sóc sức khỏe sinh sản. Các cơ sở y tế tuyến cơ sở tăng cường tư vấn cho thanh niên trước khi kết hôn, khuyến khích các cặp đôi chủ động kiểm tra sức khỏe để phát hiện sớm nguy cơ mang gen bệnh.

Theo Chi cục Dân số tỉnh, tại các xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi các cơ sở y tế đã hỗ trợ 1.596 trường hợp xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu ngoại vi nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu liên quan đến bệnh tan máu bẩm sinh. Bên cạnh đó, nhiều xét nghiệm cơ bản khác như xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm viêm gan B cũng được thực hiện để đánh giá tổng thể tình trạng sức khỏe của thanh niên trước khi kết hôn. Để nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ y tế cơ sở, ngành dân số cũng tổ chức 15 lớp tập huấn về bệnh thalassemia cho khoảng 900 cán bộ y tế, cộng tác viên dân số và cán bộ đoàn thể, giúp cán bộ cơ sở nâng cao kiến thức chuyên môn, kỹ năng tư vấn và hướng dẫn người dân tham gia sàng lọc, phát hiện sớm các trường hợp có nguy cơ mắc bệnh.

Không chỉ thanh niên chuẩn bị kết hôn, nhiều phụ nữ mang thai cũng chủ động tham gia sàng lọc trước sinh nhằm bảo đảm sức khỏe cho thai nhi. Chị Phạm Thị H. ở xã Như Xuân chia sẻ: "Ngay từ khi mang thai, tôi được cán bộ y tế tư vấn làm các xét nghiệm sàng lọc. Ban đầu cũng khá lo lắng, nhưng sau khi được giải thích rõ thì tôi thấy đây là việc rất cần thiết để phát hiện sớm bệnh tật cho thai nhi. Nhờ vậy gia đình tôi yên tâm hơn trong suốt thai kỳ".

Chi cục trưởng Chi cục Dân số tỉnh Thanh Hóa Bùi Hồng Thủy cho biết: "Ngành dân số xác định việc đẩy mạnh truyền thông, tư vấn khám sức khỏe trước khi kết hôn và sàng lọc trước sinh là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế trẻ sinh ra mắc bệnh tan máu bẩm sinh. Thời gian tới, ngành sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương, đơn vị y tế tăng cường truyền thông, mở rộng các hoạt động tư vấn và tầm soát, tạo điều kiện để người dân dễ dàng tiếp cận các dịch vụ sàng lọc, qua đó góp phần nâng cao chất lượng dân số".

Phòng, chống bệnh tan máu bẩm sinh cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị và cộng đồng. Bên cạnh nỗ lực của ngành y tế, mỗi người dân cần chủ động tìm hiểu thông tin, khám sức khỏe trước khi kết hôn và tham gia sàng lọc trước sinh để bảo vệ sức khỏe cho thế hệ tương lai. Khi việc tầm soát bệnh được thực hiện thường xuyên trong cộng đồng, nguy cơ trẻ sinh ra mắc bệnh tan máu bẩm sinh sẽ từng bước được giảm thiểu, góp phần xây dựng một thế hệ tương lai khỏe mạnh, nâng cao chất lượng dân số.

Bài và ảnh: Tô Hà