Đại tá Đặng Mạnh Hùng và ký ức nơi mặt trận Vị Xuyên

“Cuộc chiến ở mặt trận Vị Xuyên có 3 cái nhất: Cuộc chiến tranh dài nhất, quy mô lớn nhất và tính chất ác liệt nhất” - Đại tá Đặng Mạnh Hùng, người lính già với kinh nghiệm trận mạc đã bắt đầu câu chuyện của mình như vậy khi hồi tưởng lại những năm tháng chiến đấu ở mặt trận Vị Xuyên - Hà Giang (cũ) trong vai trò trực tiếp chỉ huy bộ đội tham chiến.

Đại tá Đặng Mạnh Hùng ôn lại kỷ niệm chiến trường.

Mặt trận Vị Xuyên - “Lò vôi thế kỷ”

Từ Trung đội trưởng trinh sát đến Chủ nhiệm trinh sát, Đại đội trưởng Đại đội Bom Bay, Tiểu đoàn phó kiêm quyền Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 4, Lữ đoàn 168, Quân khu 2, với 1.031 ngày đêm trực tiếp tham gia chiến đấu, ông Đặng Mạnh Hùng (xã Hoằng Sơn) có nhiều ký ức về mặt trận Vị Xuyên giai đoạn 1984-1989.

Mảnh đất Vị Xuyên - Hà Giang (nay là tỉnh Tuyên Quang) từng là chiến trường ác liệt và nóng bỏng nhất trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc kéo dài suốt 10 năm (1979-1989). Sau cuộc tấn công đưa hơn 60 vạn quân tràn vào các tỉnh biên giới phía Bắc nước ta ngày 17/2/1979 thất bại, dù đã rút quân về nước nhưng Trung Quốc vẫn duy trì lực lượng áp sát biên giới Việt Nam và thường xuyên tạo ra căng thẳng dọc tuyến biên giới. Đặc biệt, từ tháng 4/1984 đến tháng 10/1989, Trung Quốc tiếp tục mở các đợt tiến công, lấn chiếm trên tuyến biên giới Vị Xuyên.

Khi chúng tôi đặt câu hỏi, vì sao đối phương lại chọn Vị Xuyên làm điểm để tấn công lấn chiếm? Ông Đặng Mạnh Hùng, cho biết: "Vị Xuyên là vùng sâu, vùng xa, vùng lõm về địa lý, phần lớn nơi đây là núi đá, cao từ biên giới, thấp dần vào nội địa Việt Nam. Về quân sự, đây là nơi có thế đánh và thế giữ cho đối phương, còn với quân ta rất khó phòng ngự và tấn công. Khu vực này chỉ có con đường độc đạo chạy từ Hà Nội qua Cửa khẩu Thanh Thủy sang bên kia Trung Quốc. Đường cấp phối nhỏ, khó đi, khó vận chuyển lực lượng và phương tiện từ phía sau lên mặt trận; thông tin cũng cực kỳ hạn chế.

Những tháng năm này ở Vị Xuyên, cuộc sống chia thành 2 thế giới rõ rệt: Từ trạm Tắt Đèn (xã Phương Độ), nơi bộ đội đặt trạm barie hắt xuống thị xã Hà Giang, cuộc sống của người dân vẫn diễn ra bình thường; nhưng từ trạm Tắt Đèn đến Cửa khẩu Thanh Thủy lại là cuộc chiến tranh rất khốc liệt. “Điều này đã tác động trực tiếp đến tâm lý của người lính. Nếu không có tinh thần thép, không có bản lĩnh kiên cường, không có lòng tự tôn, tự hào dân tộc, không có tính kỷ luật cao của người lính thì khó có thể giữ vững được Vị Xuyên”, ông Hùng chia sẻ.

Để hành quân lên mặt trận Vị Xuyên, ban ngày bộ đội ta phải nằm lại bên sườn đồi, từ 6 giờ chiều cả người và phương tiện mới được di chuyển. Tất cả ô tô đều phải tháo đèn pha, bịt đèn cốt, đi đèn gầm qua trạm Tắt Đèn để vào mặt trận. Ông Đặng Mạnh Hùng kể lại: "Giai đoạn 1984-1989, cuộc chiến ở mặt trận Vị Xuyên diễn ra vô cùng ác liệt. Nơi đây toàn núi đá nên quân ta cũng như quân địch không thể đào hầm hào được. Bộ đội ta bám trụ từng cao điểm, từng hang đá để chiến đấu. Trong cuộc chiến này, có những ngọn núi, quả đồi đã diễn ra hàng trăm trận đánh giành giật giữa hai bên như đồi Cô Ích, đồi Đài, cao điểm 685... Cá biệt, có ngày địch tổ chức tiến công 3 - 4 lần, mỗi lần từ 2 đến 3 tiếng đồng hồ, bắn hàng chục nghìn quả đạn pháo cỡ lớn. Đỉnh điểm, có ngày địch bắn trên 60.000 quả đạn pháo cỡ lớn khiến chúng tôi cảm tưởng đạn pháo của địch được sản xuất ngay tại trận địa. Những quả núi đá bị pháo binh địch bắn phá, đánh bạt đi 3 - 5m, bụi bay mù mịt. Cuộc chiến ác liệt đến mức anh em chúng tôi gọi đó là “lò vôi thế kỷ”. Nhiều khu vực hố đạn pháo chồng lấn lên nhau dày chi chít. Dường như không một hòn đá, mét đất nào ở Vị Xuyên không thấm máu của những người lính.

Tại mặt trận Vị Xuyên, trận đánh ngày 12/7/1984 khiến ông ám ảnh mãi cho đến tận hôm nay. Trong chiến dịch mang mật danh MB84, hơn 1.000 cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh chỉ trong 1 ngày chiến đấu. Riêng Sư đoàn 356 có 593 người đã vĩnh viễn nằm lại trên các cao điểm 468, 772, 675, 685, có đơn vị gần như bị xóa sổ, biến ngày 12/7 thành “ngày giỗ trận” hằng năm. Ngoài hy sinh, còn hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ bị thương. Nói đến đây, giọng ông chùng xuống, nước mắt ông rơi vì đồng đội vẫn còn nhiều người chưa tìm được hài cốt và nhiều ngôi mộ liệt sĩ vẫn chưa có tên.

Dù thương vong và hy sinh nhiều, nhưng với tinh thần quả cảm “Sống bám đá đánh giặc, chết hóa đá bất tử”, suốt 5 năm chiến đấu, quân và dân ta đã tiêu diệt và làm bị thương hàng vạn quân xâm lược, buộc chúng phải rút quân về bên kia biên giới.

Để lịch sử dân tộc không bị lãng quên

Cuộc chiến ở mặt trận Vị Xuyên kết thúc tháng 10/1989, nhưng đơn vị của ông Đặng Mạnh Hùng vẫn tiếp tục ở lại làm nhiệm vụ trực chiến bảo đảm an toàn cho các lực lượng rút quân khỏi Hà Giang. Đến tháng 3/1991, đơn vị ông mới chính thức rời khỏi mặt trận Vị Xuyên.

Hoàn thành nhiệm vụ, ông Đặng Mạnh Hùng được cử đi học ở Học viện Lục quân rồi về công tác tại Sư đoàn 316, Lữ đoàn 168, Quân khu 2, sau đó chuyển sang Bộ Tham mưu Quân khu 2 cho đến lúc về nghỉ chế độ. 12 năm làm Chỉ huy trưởng Lữ đoàn 168, 9 năm làm Chủ nhiệm pháo binh Quân khu 2, cùng với những năm tháng xông pha nơi trận mạc là nguồn tư liệu phong phú để ông Đặng Mạnh Hùng miệt mài “tiếp lửa” truyền thống cho thế hệ trẻ.

Ngay từ năm 1985, khi cuộc chiến ở mặt trận Vị Xuyên vẫn đang diễn ra, ông Đặng Mạnh Hùng đã được mời tham gia nói chuyện tại Festival thanh niên và sinh viên thế giới tại Mátxcơva. Trong quá trình công tác, ông Đặng Mạnh Hùng nhiều lần được mời tham gia nói chuyện truyền thống ở Trường THPT Sa Đéc, Trường THPT Hùng Vương, Trường Đại học Hùng Vương (Phú Thọ)... về cuộc chiến nơi mặt trận Vị Xuyên nóng bỏng. Không chỉ trao truyền lịch sử cho thế hệ trẻ, ông Đặng Mạnh Hùng còn tham gia tọa đàm với cán bộ cấp cao học lớp đối tượng 1 bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh tại Học viện Chính trị quân sự; tham gia giảng dạy các lớp tập huấn cho cán bộ quân đội các cấp...

Là người từng trực tiếp chiến đấu, cống hiến tuổi xuân cho cuộc chiến, ông Đặng Mạnh Hùng càng hiểu rõ hơn trách nhiệm và tình cảm của mình đối với thế hệ trẻ. Bởi thế, khi về làm Chủ tịch Hội Cựu chiến binh huyện Hoằng Hóa (cũ) và cho đến nay khi đã nghỉ công tác, ông Đặng Mạnh Hùng vẫn tham gia nói chuyện truyền thống tại các trường học. Bằng kiến thức, kinh nghiệm và những trải nghiệm thực tế, qua từng câu chuyện cụ thể, ông Đặng Mạnh Hùng đã miệt mài bồi đắp lý tưởng cách mạng, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với đất nước, để lịch sử dân tộc không bao giờ bị lãng quên.

Bài và ảnh: Tố Phương