Cộng đồng chung tay chăm sóc tích hợp người cao tuổi trong xu thế già hóa dân số

Già hóa dân số đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác chăm sóc sức khỏe, bảo đảm an sinh và phát huy vai trò người cao tuổi (NCT). Tại Thanh Hóa, với sự vào cuộc của các cấp, ngành, chính quyền địa phương, gia đình và cộng đồng, mạng lưới chăm sóc NCT từng bước được củng cố theo hướng tích hợp, lấy NCT làm trung tâm. Những kết quả đạt được không chỉ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho NCT mà còn tạo nền tảng để địa phương chủ động thích ứng với xu thế già hóa dân số.

Các câu lạc bộ dưỡng sinh, dân vũ được thành lập thu hút đông đảo người cao tuổi tham gia.

Mở rộng mạng lưới chăm sóc sức khỏe từ gia đình đến cộng đồng

Với tỷ lệ NCT chiếm 15,8% dân số toàn tỉnh, Thanh Hóa đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức chăm sóc, bảo vệ và phát huy vai trò NCT. Thích ứng với già hóa dân số không đơn thuần là giải quyết những vấn đề sức khỏe phát sinh theo tuổi tác mà còn đòi hỏi sự kết nối đồng bộ giữa hệ thống y tế, chính sách an sinh xã hội, gia đình và các tổ chức cộng đồng, nhằm bảo đảm NCT được sống khỏe mạnh, an toàn, hạnh phúc và tiếp tục đóng góp cho xã hội.

Xác định chăm sóc sức khỏe, bảo đảm an sinh cho NCT là nhiệm vụ quan trọng, tỉnh Thanh Hóa từng bước xây dựng mạng lưới chăm sóc theo hướng lấy NCT làm trung tâm, gắn hoạt động y tế với gia đình và cộng đồng. Điểm nổi bật trong quá trình triển khai là việc chú trọng chăm sóc sức khỏe chủ động, tăng cường khám định kỳ, sàng lọc bệnh tật và nâng cao nhận thức về phòng bệnh.

Từ năm 2020 đến nay, toàn tỉnh có gần 1,6 triệu lượt NCT được khám sức khỏe định kỳ; 375.650 người được khám sàng lọc các bệnh về mắt, trong đó 35.670 người được phẫu thuật thay thủy tinh thể miễn phí. Đây là những hoạt động thiết thực, giúp NCT có thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế, phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Hoạt động tư vấn, hướng dẫn chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại các địa phương được chú trọng.

Bên cạnh hoạt động khám, chữa bệnh, công tác tư vấn, hướng dẫn chăm sóc sức khỏe cũng được chú trọng. Các ngành chức năng đã tổ chức 1.895 buổi tư vấn chuyên đề về dinh dưỡng, lối sống và quản lý bệnh mạn tính, thu hút 378.670 lượt NCT tham gia. Hơn 220.810 NCT được lập sổ theo dõi sức khỏe điện tử, góp phần từng bước nâng cao hiệu quả quản lý sức khỏe, hỗ trợ theo dõi tình trạng bệnh và tăng cường tính liên tục trong quá trình chăm sóc.

Đáng chú ý, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế trong NCT đạt trên 73,1%; có 81.801 NCT có hoàn cảnh khó khăn được hỗ trợ mua thẻ bảo hiểm y tế. Những kết quả này thể hiện nỗ lực của tỉnh trong mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, giảm bớt gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh và tăng cường bảo vệ nhóm dân cư dễ bị tổn thương.

Để công tác chăm sóc sức khỏe đạt hiệu quả bền vững, Thanh Hóa chú trọng phát huy vai trò của y tế cơ sở, đưa hoạt động chăm sóc đến gần hơn với NCT. Đây là hướng đi có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh các bệnh mạn tính không lây nhiễm có xu hướng gia tăng ở nhóm dân số cao tuổi, đòi hỏi việc theo dõi sức khỏe phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, thay vì chỉ tập trung vào những thời điểm người bệnh đến cơ sở y tế.

Đến nay, 166 xã, phường trên địa bàn tỉnh đã thành lập câu lạc bộ (CLB) chăm sóc sức khỏe NCT thuộc Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi do Chi cục Dân số triển khai; duy trì sinh hoạt định kỳ, tư vấn kiến thức về dinh dưỡng, phòng bệnh và kỹ năng tự chăm sóc sức khỏe tại gia đình. Thông qua các buổi sinh hoạt, NCT có thêm cơ hội trao đổi kinh nghiệm, tiếp nhận thông tin hữu ích, nâng cao ý thức chủ động theo dõi sức khỏe và điều chỉnh lối sống phù hợp với độ tuổi.

Một trong những yếu tố quan trọng làm nên hiệu quả của mô hình chăm sóc tích hợp là sự tham gia trực tiếp của cộng đồng. Thực tế cho thấy, chăm sóc NCT không thể chỉ dựa vào hệ thống y tế mà cần sự phối hợp của gia đình, các tổ chức đoàn thể và mạng lưới hỗ trợ tại địa phương. Khi được quan tâm ngay từ nơi cư trú, NCT có điều kiện tiếp cận thông tin, duy trì các hoạt động thể chất, giao lưu xã hội và phát hiện sớm những dấu hiệu sức khỏe bất thường.

Hiện toàn tỉnh có 1.260 CLB liên thế hệ tự giúp nhau và hơn 1.000 chi hội NCT tại các thôn, bản, khu phố được trang bị máy đo huyết áp, cân trọng lượng. Những thiết bị thiết thực này tạo điều kiện để NCT chủ động theo dõi một số chỉ số sức khỏe cơ bản, đồng thời hỗ trợ các hoạt động tư vấn, hướng dẫn chăm sóc tại cộng đồng.

Không chỉ là nơi giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm sống, các CLB còn góp phần tăng cường sự gắn kết giữa các thế hệ, khuyến khích tinh thần tương trợ và tạo môi trường để NCT tham gia các hoạt động xã hội. Thông qua đó, việc chăm sóc NCT từng bước được mở rộng từ phạm vi gia đình ra cộng đồng, kết nối với hệ thống y tế và các chính sách an sinh, hướng đến xây dựng mạng lưới hỗ trợ gần gũi, thiết thực và phù hợp với nhu cầu của từng nhóm đối tượng.

Bác sĩ Trạm Y tế Hoằng Sơn tư vấn chăm sóc sức khoẻ cho người cao tuổi trên địa bàn.

Phát huy vai trò gia đình, cộng đồng, chủ động thích ứng với già hóa dân số

Già hóa dân số là xu thế tất yếu, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy và phương thức tổ chức các hoạt động chăm sóc NCT. Thực tiễn tại Thanh Hóa cho thấy, bên cạnh những kết quả trong khám, chữa bệnh và mở rộng bảo hiểm y tế, việc nâng cao chất lượng cuộc sống tinh thần, tạo môi trường sống an toàn, thân thiện và phát huy vai trò NCT cần tiếp tục được quan tâm.

Trong quá trình đó, gia đình giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Sự chăm sóc, phụng dưỡng của con cháu không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt hằng ngày mà còn đem lại điểm tựa tinh thần, giúp NCT cảm nhận được sự yêu thương, tôn trọng và gắn bó. Những việc làm thiết thực như quan tâm đến chế độ dinh dưỡng, khuyến khích vận động phù hợp, hỗ trợ theo dõi sức khỏe, đưa NCT đi khám định kỳ và dành thời gian trò chuyện, chia sẻ đều góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người thân trong gia đình.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nhịp sống hiện đại, nhiều gia đình phải đối mặt với áp lực việc làm, thu nhập và thời gian chăm sóc. Vì vậy, việc phát triển các mô hình chăm sóc tại cộng đồng, nâng cao năng lực của y tế cơ sở và mở rộng những hình thức hỗ trợ phù hợp có ý nghĩa ngày càng lớn. Sự phối hợp giữa gia đình, ngành y tế, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội sẽ giúp chia sẻ trách nhiệm, tạo điều kiện để NCT được chăm sóc toàn diện hơn, nhất là những người có hoàn cảnh khó khăn, sống một mình hoặc mắc bệnh mạn tính.

Chất lượng cuộc sống tinh thần của người cao tuổi ngày càng được quan tâm.

Cùng với chăm sóc sức khỏe thể chất, đời sống tinh thần của NCT cần được quan tâm đúng mức. Việc duy trì sinh hoạt tại các CLB, tham gia hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, giao lưu liên thế hệ và các phong trào ở địa phương giúp NCT tăng cường kết nối xã hội, phát huy sự chủ động và duy trì tinh thần lạc quan. Đây cũng là cơ sở để xây dựng môi trường sống thân thiện với NCT, trong đó mỗi người đều có cơ hội tham gia và được tôn trọng.

Đặc biệt, chăm sóc NCT cần gắn liền với phát huy vai trò, kinh nghiệm và uy tín của lớp người đã có nhiều đóng góp cho gia đình, quê hương, đất nước. Với vốn sống phong phú, nhiều NCT tiếp tục tham gia xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, hòa giải ở cơ sở, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, đóng góp ý kiến xây dựng Đảng, chính quyền và vận động người dân thực hiện các phong trào thi đua yêu nước. Khi được tạo điều kiện phát huy năng lực, NCT không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là chủ thể tích cực trong đời sống xã hội.

Đội ngũ y bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Lộc khám bệnh miễn phí cho người cao tuổi.

Hưởng ứng Tháng hành động vì Người cao tuổi Việt Nam năm 2026 (tháng 10), việc lan tỏa thông điệp quan tâm chăm sóc và phát huy vai trò NCT, chủ động thích ứng với già hóa dân số càng có ý nghĩa thiết thực. Đây là dịp để các cấp, ngành, địa phương và mỗi người dân nhìn nhận rõ hơn trách nhiệm của mình trong chăm sóc, phụng dưỡng NCT; đồng thời thúc đẩy những hành động cụ thể nhằm cải thiện điều kiện sống, bảo vệ sức khỏe và nâng cao đời sống tinh thần cho NCT.

Ông Lê Bá Thắng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Dân số tỉnh Thanh Hoá cho biết: Với vai trò là cơ quan chuyên môn về công tác dân số, Chi cục Dân số tiếp tục đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng về già hóa dân số; khuyến khích mỗi gia đình chủ động chăm sóc sức khỏe NCT, thực hiện lối sống lành mạnh, khám sức khỏe định kỳ và quan tâm đến nhu cầu tinh thần của người thân. Cùng với đó, cần tiếp tục phát huy vai trò của các tổ chức hội, đoàn thể và mô hình chăm sóc tại cộng đồng, huy động sự chung tay của toàn xã hội để từng bước hoàn thiện mạng lưới hỗ trợ NCT.

Từ những việc làm cụ thể trong mỗi gia đình đến các hoạt động thiết thực tại cộng đồng, chăm sóc NCT cần trở thành trách nhiệm chung và thường xuyên của toàn xã hội. Khi sức khỏe được bảo vệ, đời sống tinh thần được quan tâm và những đóng góp tiếp tục được ghi nhận, NCT sẽ có thêm điều kiện để sống vui, sống khỏe, sống có ích và hạnh phúc. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Thanh Hóa chủ động thích ứng với già hóa dân số, xây dựng cộng đồng khỏe mạnh, gắn kết các thế hệ và hướng tới sự phát triển bền vững của quê hương, đất nước.

Tô Hà