Mỏi mòn chờ “giải cứu”...

(Baothanhhoa.vn) - Cơn mưa đầu đông qua đi, trời đã tạnh ráo. Thế nhưng, trong hậu cung - nơi tôn nghiêm nhất của đình Quan Chiêm, xã Hà Long, những chiếc xô, chậu xanh đỏ vẫn xếp la liệt khắp nơi...

Bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa (Bài 1):

Mỏi mòn chờ “giải cứu”...

Cơn mưa đầu đông qua đi, trời đã tạnh ráo. Thế nhưng, trong hậu cung - nơi tôn nghiêm nhất của đình Quan Chiêm, xã Hà Long, những chiếc xô, chậu xanh đỏ vẫn xếp la liệt khắp nơi...

Mỏi mòn chờ “giải cứu”...

Chính quyền và người dân xã Tống Sơn phải dùng tre luồng, thanh sắt chằng chống đình Bái Sơn.

Ông Mai Mùi, thủ từ của đình vừa đổ những xô nước vào chiếc thùng lớn đặt ở góc hậu cung, vừa ngậm ngùi chia sẻ: “Mái đình đã cũ nát hết rồi, tường gạch lại nứt vỡ, nên cứ mưa xuống là nước dột lênh láng khắp nơi, không còn chỗ nào khô ráo. Mỗi khi thấy trời chuẩn bị mưa, tôi lại phải mang xô chậu vào hậu cung để hứng nước, nhưng cũng không cải thiện được bao nhiêu...”.

Đình Quan Chiêm có tuổi đời trên hai trăm năm, đã được xếp hạng di tích văn hóa lịch sử cấp tỉnh. Trước đây, đình là nơi sinh hoạt văn hóa, tâm linh của người dân làng Quan Chiêm. Thế nhưng, hiện nay, các hoạt động cộng đồng không còn được diễn ra tại đây do đình đã xuống cấp trầm trọng: mái ngói sụt vỡ, cột kèo mại mục, có nguy cơ đổ sập bất cứ lúc nào.

“Hiện nay, tình trạng xuống cấp của đình đã ở mức báo động. Để đảm bảo an toàn, chính quyền xã đã phải thông tin cảnh báo, yêu cầu người dân nếu không thực sự cần thiết, thì không được vào đình” - ông Nguyễn Văn Nhân, Phó Chủ tịch UBND xã Hà Long cho biết.

Đình Bái Sơn, ngôi đình cổ nổi tiếng của xã Tống Sơn được xây dựng từ thời nhà Nguyễn, nằm trên địa thế đẹp, lưng tựa vào núi, trước mặt là hồ nước thoáng đãng. Hàng trăm năm qua, ngôi đình không chỉ là địa chỉ tâm linh mà còn là một trong những biểu tượng văn hóa làng xã, nơi chứa đựng ký ức thiêng liêng của các thế hệ người dân nơi này.

Thế nhưng, giờ đây, di tích quý báu của xã Tống Sơn đang phô bày vẻ “cám cảnh” vì xuống cấp. Bên ngoài, mái ngói đã bị xô lệch, thủng lỗ chỗ. Bên trong, những cột gỗ lim hàng trăm năm tuổi bị mối xông mục ruỗng. Chính quyền và người dân địa phương phải dùng hàng chục chiếc cột tre, thanh sắt để chằng chống, giữ cho đình không đổ sập xuống. “Nhìn cảnh đình làng như thế này, bà con chúng tôi buồn lòng lắm. Chỉ mong các cấp, các ngành quan tâm, sớm trùng tu, tôn tạo, để người dân lấy chỗ sinh hoạt văn hóa, sinh hoạt tâm linh” - ông Phạm Quang Tuyên, người dân thôn Bái Sơn ngậm ngùi trải lòng.

Tỉnh Thanh Hóa có trên 1.500 di tích đã được kiểm kê và công bố, trong đó có trên 850 di tích đã được xếp hạng cấp quốc gia và cấp tỉnh. Điều đáng nói, hiện nay, hàng trăm di tích lịch sử, văn hóa cấp tỉnh, cấp quốc gia trên địa bàn tỉnh đã xuống cấp, thậm chí, xuống cấp nghiêm trọng đến mức có nguy cơ trở thành phế tích. Thực trạng nhức nhối này không phải mới xuất hiện, mà đã tồn tại từ lâu và được các cơ quan thông tấn báo chí, chính quyền địa phương cũng như người dân phản ánh nhiều lần. Thế nhưng, sau nhiều đề xuất, kiến nghị, đến nay, rất nhiều di tích vẫn chưa được trùng tu, tôn tạo.

Bảng Môn Đình (xã Hoằng Lộc), đền thờ Lý Thường Kiệt (xã Hà Trung), đền thờ Đinh Lễ (xã Thiệu Hóa), đền Quang Trung (phường Tĩnh Gia), đền Cây Vải (phường Bỉm Sơn), đền thờ Khương Công Phụ (xã Định Hòa), chùa Cách (xã Đông Thành), đền Trà Đông (xã Thiệu Trung), đền thờ Lê Bật Tứ (xã Tân Ninh), đền Đề Lĩnh (phường Sầm Sơn)... là những di tích nổi tiếng, là địa chỉ tâm linh, nơi lưu dấu “căn cước làng xã”, nơi chứa đựng ký ức lịch sử của các thế hệ cha ông, nơi người dân thực hành tín ngưỡng văn hóa, giờ đều đang trong tình trạng ngậm ngùi chờ... “giải cứu”.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là do những khó khăn trong công tác công tác tu bổ, phục hồi di tích, mà trong đó, khó khăn lớn nhất, có lẽ là vấn đề kinh phí. Nguồn kinh phí từ ngân sách Nhà nước phân bổ cho việc bảo quản, tu bổ di tích còn nhiều hạn chế, trong khi đó, việc huy động nguồn lực xã hội hóa gặp nhiều trở ngại do điều kiện kinh tế địa phương và cơ chế tài chính.

Chùa Tam Giáo là di tích lịch sử, văn hóa cấp tỉnh, nằm trên địa bàn xã Hậu Lộc. Hàng chục năm qua, ngôi Tam Bảo của chùa đã bị xuống cấp trầm trọng, có nguy cơ sập đổ. Nhà chùa buộc phải đặt biển, cảnh báo người dân cẩn trọng khi ra vào chùa. Theo ước tính của chính quyền địa phương, để trùng tu, tôn tạo ngôi chùa này, cần trên dưới 10 tỷ đồng - một nguồn kinh phí lớn mà ngân sách khó có thể “kham” nổi, trong khi quá trình xã hội hóa lại gặp nhiều khó khăn.

Chỉ tay vào những hàng gạch xếp đầy trong khuôn viên, Đại đức Thích Thanh Đạt, Trụ trì chùa Tam Giáo giải thích: “Từ hơn 10 năm trước, có phật tử đã cung tiến số gạch này để trùng tu, tôn tạo lại chùa. Nhưng đến nay, việc đó vẫn chưa thể thực hiện. Nhà chùa cũng muốn chủ động kêu gọi xã hội hóa để tu bổ chùa, nhưng còn vướng mắc về cơ chế tài chính...”.

Hơn 10 năm dầm mưa dãi nắng, những hàng gạch đã mọc rêu xanh thẫm, có nhiều viên vỡ vụn. Còn chùa Tam Giáo thì vẫn đang ngày càng xuống cấp. Bởi việc trùng tu, tôn tạo một ngôi chùa không chỉ cần những viên gạch, mà còn yêu cầu rất nhiều kinh phí và thủ tục liên quan... Ở một số địa phương, chính quyền và người dân đã thực hiện xã hội hóa với số kinh phí vài trăm triệu đồng để tiến hành tu bổ, tu sửa nhỏ theo quy định. Thế nhưng, xã hội hóa hàng chục tỷ đồng để tu bổ, phục hồi tổng thể di tích là điều rất khó, nhất là với các địa bàn thuộc khu vực nông thôn, miền núi. “Thấy đình làng Bái Sơn dột nát, bà con chúng tôi cũng nhiều lần quyên góp, lần vài chục triệu, lần vài trăm triệu đồng để tu sửa dần. Nhưng sức dân có hạn, số tiền nhiều tỷ đồng là quá lớn, bà con khó quyên góp đủ được. Vì vậy, chúng tôi rất mong có sự quan tâm của các cấp, các ngành, hỗ trợ tu sửa lại đình” - bà Nguyễn Thị En, người dân xã Tống Sơn cho biết.

Cùng với vấn đề kinh phí, quá trình lập hồ sơ, kế hoạch trình các cấp, các ngành thẩm định, ban hành chủ trương, quyết định đầu tư cũng yêu cầu nhiều quy định, thủ tục chặt chẽ và phức tạp; quá trình mở rộng, quy hoạch không gian di tích gặp trở ngại do khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng, khiến tiến độ thi công nhiều dự án đình trệ, kéo dài.

Chùa Linh Quang, xã Vĩnh Lộc nằm ngay sát chân đồi, trông bên ngoài không khác gì một dãy nhà cấp bốn nhỏ hẹp, mục nát. Thậm chí, nhà chùa phải căng bạt để tránh mưa gió làm hư hại ngôi Tam Bảo. Theo sư cô Thích Nữ Thúy Nghiêm, Trụ trì của Linh Quang, nhà chùa có khả năng chủ động xã hội hóa nguồn kinh phí, nhưng khó khăn lớn nhất lại đến từ các vấn đề hồ sơ, thủ tục. “Chùa là di tích cấp tỉnh, muốn sửa sang bất cứ hạng mục nào cũng cần được cấp phép theo quy định. Mà các thủ tục lại rất phức tạp, liên quan đến nhiều cơ quan, đơn vị, sở, ngành. Đơn cử, do diện tích khuôn viên chùa quá chật hẹp, nhà chùa đã làm đơn xin kết hợp việc trùng tu, tôn tạo với mở rộng khuôn viên ra phía sau đồi, nhưng nhiều tháng trôi qua, thủ tục này vẫn chưa được giải quyết”.

Về vấn đề này, ông Trịnh Trọng Trung, Trưởng Phòng Văn hóa - xã hội, UBND xã Vĩnh Lộc cho rằng: “Mặc dù được các cấp chính quyền, các sở, ngành quan tâm, tạo điều kiện, nhưng trình tự xây dựng hồ sơ xin phê duyệt, cấp phép thực hiện dự án hoặc hoạt động tu bổ di tích phải tuân thủ rất nhiều quy định, nhiều khâu, nhiều bước phức tạp. Do đó, việc hoàn thiện hồ sơ cần thời gian nhất định, thậm chí, có thể kéo dài nếu nhiều khó khăn, vướng mắc”.

Trong lúc các địa phương, đơn vị, cơ quan liên quan loay hoay trước những khó khăn, thì hàng loạt di tích vẫn xuống cấp từng ngày. Nhiều di tích hư hại nghiêm trọng đến mức có nguy cơ trở thành phế tích. Và một khi di tích đã trở thành phế tích, thì hậu quả sẽ không thể vãn hồi...

Di tích là vốn quý mà cha ông để lại, là một trong những mạch nguồn kết nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Dù khó khăn thế nào đi nữa, thì việc bảo tồn và phát huy giá trị của di tích là trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Nếu để tình trạng di tích tiếp tục xuống cấp thậm chí trở thành phế tích và biến mất trong đời sống cộng đồng, thì dù hậu thế biện giải bằng lý do nào đi nữa, cũng là có lỗi với tiền nhân...

Bài và ảnh: An Thư

(còn nữa)

Bình luận

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Tin cùng chuyên mục

Đợi... trường

Đợi... trường

Giáo dục
(Baothanhhoa.vn) - Hơn hai năm sau khi công bố tình huống khẩn cấp do sạt lở đất, hàng trăm học sinh Trường THCS Lâm Phú, nay là phân hiệu Lâm Phú, Trường THCS Tam Văn (xã Văn Phú) vẫn phải học nhờ, học tạm. Sau thời gian dài chậm trễ do vướng mắc thủ tục đầu tư, dự...
[REVIEW OCOP] Thịt trâu gác bếp 36 Sinh Mai – Hương vị vùng cao

[REVIEW OCOP] Thịt trâu gác bếp 36 Sinh Mai – Hương vị vùng cao

Review OCOP
(Baothanhhoa.vn) - Mỗi sản phẩm OCOP không chỉ mang đến một đặc sản cho người tiêu dùng, mà còn góp phần kể câu chuyện về văn hóa, con người và những giá trị riêng của mỗi vùng đất. Và thịt trâu gác bếp 36 Sinh Mai cũng là một hương vị như thế – được gìn giữ, phát...
Chứng nhận tín nhiệm mạng
Việt Long Phần mềm tòa soạn
hội tụ thông minh