Cơ hội “vàng” cho trẻ có nguy cơ mắc rối loạn phát triển

Từ đầu năm 2026 đến nay, Đơn nguyên Tâm bệnh, Bệnh viện Nhi Thanh Hóa tiếp nhận khoảng 600 - 700 lượt bệnh nhi đến khám và điều trị các bệnh liên quan đến rối loạn phát triển, đặc biệt là rối loạn phổ tự kỷ và chậm nói. Điều đáng nói là số lượng bệnh nhi được chẩn đoán mắc rối loạn phát triển có xu hướng gia tăng so với năm trước.

Can thiệp cá nhân đối với trẻ có nguy cơ rối loạn phát triển tại Đơn nguyên Tâm bệnh, Bệnh viện Nhi Thanh Hóa.

Bệnh nhi N.K.N., sinh năm 2021 ở phường Đông Sơn được gia đình đưa đến Đơn nguyên Tâm bệnh khi có các biểu hiện như chú ý kém, hiểu lời kém, nói từ đơn, từ đôi chưa chủ động, hay chạy nhảy, chơi một mình... Sau một thời gian được điều trị, can thiệp tích cực, N, đã chú ý tốt hơn, hiểu lời, thực hiện mệnh lệnh 1 chức năng thành thạo, 2 chức năng và nói câu dài 3 - 4 từ chủ động, đúng chức năng, con đã biết rủ bạn chơi cùng, biết khoe khi có đồ chơi mới....

Chị N.T.T. mẹ N. chia sẻ: “Gia đình tôi rất xúc động và ghi nhận sự quan tâm, hỗ trợ nhiệt tình của bác sĩ, cô giáo. Sau khi được xuất viện, gia đình tôi sẽ tiếp tục cho con học hòa nhập, thường xuyên tái khám để con có cơ hội phát triển tốt hơn”.

Theo các chuyên gia, hầu hết các rối loạn phát triển được cho là kết quả của sự kết hợp phức tạp giữa nhiều yếu tố bao gồm di truyền; sức khỏe và hành vi của cha mẹ (như hút thuốc và uống rượu) trong thời kỳ mang thai; các biến chứng trong khi sinh; nhiễm trùng mà người mẹ mắc phải trong khi mang thai hoặc đứa trẻ có thể mắc phải rất sớm trong đời; tiếp xúc với các chất độc hại trong môi trường ở mức độ cao...

BSCKI Trịnh Thị Phương, Phó trưởng Phòng Công tác xã hội, Bệnh viện Nhi Thanh Hóa, cho biết: “Can thiệp ở bất kỳ lứa tuổi nào cũng đem lại lợi ích thiết thực. Để phòng ngừa nguy cơ mắc rối loạn phát triển, trẻ cần được khám đánh giá toàn diện định kỳ từ khi sinh ra, đặc biệt với trẻ sinh non, thiếu tháng, những biện pháp dự phòng nguy cơ rối loạn phát triển cần được thực hiện chủ động và đồng bộ; tầm soát riêng rối loạn phổ tự kỷ ở 18 - 24 tháng giúp phát hiện, hỗ trợ sớm và tốt nhất cho trẻ".

Khi trẻ “đẻ non”, thiếu tháng có dấu hiệu chậm mốc vận động, ngôn ngữ hay giao tiếp, cần có kế hoạch triển khai chương trình can thiệp sớm, phục hồi chức năng. Can thiệp trong giai đoạn não bộ còn tính mềm dẻo thần kinh cao nhất (từ 0 - 3 tuổi). Đồng thời, kiểm soát tối ưu các yếu tố nguy cơ chu sinh bằng cách dự phòng và điều trị tích cực các biến chứng thường gặp ở trẻ non tháng; bảo vệ thính lực và thị lực của trẻ thông qua tầm soát bắt buộc ngay sau sinh và theo dõi định kỳ. Ngoài ra, trẻ cần được hỗ trợ dinh dưỡng và giấc ngủ, đảm bảo dinh dưỡng tối ưu cho sự phát triển não bộ (các vi chất như sắt, DHA, acid folic) và thiết lập giấc ngủ lành mạnh. Đặc biệt, việc phối hợp đa ngành và cá nhân hóa, kết hợp bác sĩ nhi khoa, bác sĩ phục hồi chức năng, chuyên gia tâm lý, giáo dục đặc biệt và gia đình để xây dựng một kế hoạch can thiệp dự phòng phù hợp với những điểm mạnh và khó khăn riêng của từng trẻ không chỉ có ý nghĩa giảm thiểu tác động của nguy cơ mà còn tối ưu hóa tiềm năng phát triển, giúp trẻ có cơ hội bắt kịp đà tăng trưởng và hòa nhập xã hội tốt nhất.

Khẳng định việc can thiệp dự phòng sớm cho trẻ có nguy cơ mắc rối loạn phát triển có ý nghĩa vô cùng quan trọng, cô giáo Nguyễn Thu Hương, giáo viên Trường Mầm non Đông Thọ A, phường Hạc Thành chia sẻ: “Nhận thấy vai trò quan trọng của giáo viên trong việc chăm sóc, giáo dục và hỗ trợ trẻ tại lớp để các con tiến bộ, từ năm 2019-2021 tôi đã theo học và tốt nghiệp lớp Bồi dưỡng dạy trẻ đặc biệt tại Khoa Giáo dục đặc biệt, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội để có thêm kiến thức, kỹ năng, hỗ trợ những trẻ em chậm phát triển có thể tiến bộ và hòa nhập. Ngoài việc hỗ trợ trẻ tại lớp, thời gian ngoài giờ hành chính vào các buổi chiều, tối hoặc các ngày nghỉ tôi cũng nhận tư vấn, định hướng can thiệp trẻ và trực tiếp can thiệp trẻ nguy cơ mắc rối loạn phát triển. Đã có rất nhiều trẻ được can thiệp sớm có tiến bộ rõ rệt trong mọi hoạt động và đặc biệt các con có thể đi học hòa nhập như các bạn cùng độ tuổi”.

Các nghiên cứu cho thấy, nếu trẻ được phát hiện và can thiệp sớm, đặc biệt trong giai đoạn “cửa sổ vàng” từ 0 - 3 tuổi thì khả năng cải thiện và hòa nhập xã hội sẽ tăng lên rõ rệt. Do đó, phụ huynh cần chủ động quan sát, phát hiện dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đi đánh giá kịp thời. Can thiệp sớm chính là chìa khóa để mở cánh cửa cho trẻ có nguy cơ mắc rối loạn phát triển bước vào một tương lai hòa nhập và trọn vẹn hơn.

Bài và ảnh: Linh Hương