Chuyển mình từ ruộng đồng lên chuỗi giá trị

Ngành nông nghiệp Thanh Hóa đang chuyển từ sản xuất truyền thống sang tư duy kinh tế nông nghiệp và phát triển theo chuỗi giá trị. Trọng tâm là ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh chế biến, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và chuyển đổi số trong quản lý, kết nối tiêu thụ. Nhiều HTX đã làm chủ khâu chế biến và liên kết vùng nguyên liệu, tạo giá trị gia tăng rõ rệt.

Hội viên HTX Dịch vụ Nông lâm nghiệp Bình Sơn, xã Thọ Bình thu hoạch chè. Ảnh: Xuân Minh

HTX Tư vấn Dịch vụ Nông nghiệp Điền Quang, xã Điền Lư thành lập năm 2023, ngành nghề chủ lực là sản xuất mật mía, cho doanh thu khoảng 1 tỷ đồng/năm. HTX chuẩn hóa khâu thu mua, nấu mật, đóng gói và bán hàng. Mật mía vẫn là sản phẩm quen thuộc, nhưng cách tổ chức sản xuất đã chuyển từ làm theo mùa vụ sang làm theo kế hoạch, gắn với tiêu thụ.

HTX không dừng ở sản phẩm chính mà mở rộng theo hướng kinh tế tuần hoàn, đó là tận dụng bọt mật mía làm thức ăn chăn nuôi; nước thải ủ phân; bã mía tái sử dụng làm chất đốt và men vi sinh... Cách làm này giảm chi phí, hạn chế thải bỏ và tạo thêm nguồn đầu vào cho chăn nuôi, trồng trọt tại chỗ.

Tận dụng lợi thế địa phương có diện tích chuối lớn, HTX đã đầu tư công nghệ sấy và liên kết với nông dân để thu mua nguyên liệu, sản xuất chuối sấy giòn, chuối sấy dẻo lăn vừng và bột chuối xanh. Khi có liên kết bao tiêu, giá chuối được HTX thu mua cao hơn thị trường, giúp người nông dân yên tâm sản xuất. Thông qua hoạt động chế biến chuối, HTX tạo việc làm cho hơn 20 lao động địa phương, thu nhập từ 7 - 12 triệu đồng/tháng, góp phần giữ lao động ở lại quê hương.

Bà Ngô Thị Hương, Giám đốc HTX Tư vấn Dịch vụ Nông nghiệp Điền Quang, cho biết: “Nếu chỉ bán nguyên liệu thì phụ thuộc giá, bởi vậy khi mở rộng chế biến chúng tôi chủ động liên kết, vì thế người nông dân cũng yên tâm hơn vì có nơi thu mua ổn định. HTX xác định làm phải chắc từ chất lượng, bao bì đến đầu ra"...

Không chỉ HTX Tư vấn Dịch vụ Nông nghiệp Điền Quang, nhiều HTX lúa gạo trong tỉnh đang chuyển mạnh sang sản xuất theo tiêu chuẩn và xây dựng thương hiệu. Tại xã Thiệu Trung, HTX Dịch vụ nông nghiệp Thiệu Viên xây dựng thành công sản phẩm gạo Vân Đài đạt OCOP 3 sao năm 2023. Hiện HTX tổ chức sản xuất 50ha lúa tập trung, mỗi năm cung cấp khoảng 250 tấn gạo cho thị trường trong và ngoài tỉnh. Nhờ tuân thủ quy trình sản xuất an toàn, gạo OCOP có giá bán cao hơn so với sản xuất đại trà.

Tại xã Thiệu Hóa, HTX Dịch vụ nông nghiệp Thiệu Phúc định hướng người dân sản xuất lúa theo tiêu chuẩn VietGAP và quy trình OCOP để nâng giá trị. Từ năm 2023, HTX có sản phẩm gạo Ngũ Phúc đạt OCOP 3 sao, được tiêu thụ rộng rãi với sản lượng khoảng 100 tấn/năm...

Từ các mô hình trên cho thấy, chuỗi giá trị nông nghiệp được hình thành khi có vùng nguyên liệu ổn định, quy trình sản xuất rõ ràng và khâu chế biến, tiêu thụ có tổ chức. Khi các khâu liên kết chặt chẽ, thì rủi ro “được mùa mất giá” giảm đi đáng kể, nông dân có thêm động lực để đầu tư sản xuất.

Ở cấp tỉnh, Chương trình OCOP tạo nền tảng để chuẩn hóa quy trình, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và kết nối thị trường. Đến nay, Thanh Hóa có 645 sản phẩm OCOP được công nhận, trong đó 2 sản phẩm đạt 5 sao, 59 sản phẩm đạt 4 sao, còn lại là các sản phẩm 3 sao. Số lượng lớn, nhưng yêu cầu đặt ra là giữ chất lượng ổn định và phát triển đầu ra bền vững.

Doanh nghiệp và HTX chế biến giữ vai trò quan trọng trong việc kéo nông sản vào chuỗi. Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có 1.620 doanh nghiệp nông nghiệp; trong đó khoảng 250 doanh nghiệp, HTX chế biến, kinh doanh lâm sản; 30 doanh nghiệp chế biến nông sản; 80 doanh nghiệp chế biến thủy, hải sản. Cùng với đó, hàng trăm hộ dân, HTX, chủ cơ sở sản xuất cũng đầu tư khâu chế biến để đa dạng hóa sản phẩm và nâng hiệu quả kinh tế.

Để tiếp tục nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp, nhất là cây lúa, UBND tỉnh vừa phê duyệt vùng quy hoạch trồng lúa có năng suất, chất lượng cao với tổng diện tích 24.032,03ha trên địa bàn 76 xã, phường. Đây là cơ sở để tổ chức lại sản xuất lúa theo hướng tập trung, đồng bộ giống, quy trình và liên kết tiêu thụ.

Chuyển mình từ ruộng đồng lên chuỗi giá trị là quá trình cần sự đồng bộ từ người sản xuất, HTX, doanh nghiệp đến quản lý Nhà nước. Kết quả bước đầu đã có ở những mô hình làm chủ chế biến, tạo việc làm, nâng giá trị sản phẩm. Việc tiếp theo là củng cố liên kết vùng nguyên liệu, tăng năng lực chế biến, mở rộng kênh bán hàng và đưa chuyển đổi số vào quản trị sản xuất, truy xuất và tiêu thụ. Khi các khâu được phối hợp chặt chẽ, nông nghiệp Thanh Hóa sẽ có cơ sở tăng giá trị, giữ thu nhập ổn định cho nông dân, tạo thêm nhiều việc làm ở nông thôn.

Xuân Minh