Chuyển động mới ở vùng biên Yên Khương

Yên Khương là xã vùng cao biên giới ở phía Tây tỉnh Thanh Hóa, có khoảng 7km đường biên giáp Lào. Địa bàn trải dài theo sườn núi và dọc hai bờ sông Âm, dân cư phân tán, nhiều bản cách trung tâm hàng chục km. Địa hình chia cắt khiến việc đi lại và sản xuất của người dân gặp nhiều trở ngại. Trong thời gian dài, hạ tầng giao thông chưa đồng bộ, nhiều tuyến vẫn là đường đất; mùa mưa thường bị chia cắt, vận chuyển nông sản phụ thuộc vào sức người. Sản xuất của người dân địa phương chủ yếu dựa vào lúa nương, ngô, sắn và chăn nuôi nhỏ lẻ. Thu nhập bình quân năm 2025 của xã đạt khoảng 22,28 triệu đồng/người; tỷ lệ hộ nghèo còn cao với khoảng 19,09%.

Phụ nữ bản Tứ Chiềng, xã Yên Khương tham gia sinh hoạt văn hóa cộng đồng, gìn giữ và phát huy bản sắc dân tộc.

Những năm gần đây, các tuyến đường đất dần được bê tông hóa. Hơn 86% đường giao thông nông thôn đã được cứng hóa; điện lưới phủ tới trên 98% hộ dân; trên 90% hộ được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh. Với người dân, đó là khác biệt giữa “có thể đi” và “không thể đi”, giữa “làm ra” và “không đưa ra được”. Từ chỗ gùi hàng, họ có thể chở nông sản bằng xe máy. Trẻ em đến trường đều đặn hơn. Việc đi lại không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết.

Ở bản Tứ Chiềng, nơi có 108 hộ với 515 nhân khẩu, 20 bóng đèn năng lượng mặt trời được lắp dọc các tuyến đường chính. Khi trời tối, ánh điện kéo dài theo các lối đi nội bản. Trước đây, sau 18 giờ việc đi lại gần như dừng lại; nay người dân có thể sinh hoạt, trao đổi thuận tiện hơn. Tại các bản như Xắng Hằng, Yên Thành, điện lưới và chiếu sáng được phủ rộng. Trẻ em học bài dưới ánh điện thay vì đèn dầu; nhiều hộ tranh thủ buổi tối chuẩn bị thức ăn chăn nuôi, sơ chế nông sản hoặc trao đổi hàng hóa nhỏ. Khi con đường được mở, những chuyển động khác cũng dần hình thành.

Trên nền tảng đó, năm 2024, Tứ Chiềng triển khai mô hình “Bản sáng vùng biên”, hướng tới tổ chức lại sản xuất và sinh hoạt cộng đồng. Hơn 3.000 con vịt được cấp cho các hộ nghèo, cận nghèo, nhưng không nuôi riêng lẻ mà theo nhóm hộ, cùng chăm sóc, theo dõi dịch bệnh và trao đổi kỹ thuật. “Trước nuôi mạnh ai nấy làm, giờ phải tính toán, không thì không giữ được đàn”, ông Lò Văn Trung, Bí thư chi bộ kiêm Trưởng ban công tác mặt trận bản nói.

Ở bản Xắng Hằng, trước đây trồng keo xen ngô, sắn thu nhập bấp bênh nên năm 2022 ông Lò Văn Bê chuyển sang trồng 3ha luồng. Sau gần 3 năm, rừng bắt đầu cho khai thác, mỗi năm thu khoảng 50- 70 triệu đồng. “Có công việc ổn định rồi thì mình không đi đâu nữa”, ông Bê nói. Ở cùng bản, ông Ngân Văn Hành nuôi trâu sinh sản. Từ vài con ban đầu, đàn trâu đã tăng lên 8 con, mỗi năm cho thu nhập gần 100 triệu đồng. Với một xã vùng biên, con số ấy chưa lớn, nhưng đủ để người dân yên tâm bám đất, bám bản.

Sự chuyển động ở Yên Khương không chỉ thể hiện ở kinh tế, mà còn rõ trong cách người dân tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Tại bộ phận một cửa UBND xã Yên Khương, theo số liệu tổng hợp của UBND xã, lượng người đến làm thủ tục trực tiếp đã giảm khoảng 20 - 30%. Nhiều hồ sơ được hướng dẫn thực hiện trực tuyến hoặc hoàn thiện ngay tại xã. Trung bình mỗi tháng, bộ phận này giải quyết từ vài chục đến trên 100 hồ sơ, tỷ lệ đúng và trước hạn đạt gần 100%. Với những bản cách trung tâm 10 - 15km, việc giảm một, hai lần đi lại giúp người dân tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí. Cùng với đó, tỷ lệ hộ có sóng điện thoại ổn định đạt trên 95%, giúp người dân chủ động hơn trong tiếp cận thông tin.

Theo đồng chí Lê Thị Kiêu, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Yên Khương, giữ vững khu vực biên giới cần bắt đầu từ ổn định đời sống Nhân dân. Khi người dân có sinh kế, có thu nhập và điều kiện sống tốt hơn, họ sẽ gắn bó với đất, với bản, góp phần giữ vững an ninh từ cơ sở. Xã đặt mục tiêu nâng thu nhập bình quân lên khoảng 28 triệu đồng/người vào năm 2026, tiếp tục hoàn thiện hạ tầng và phát triển sản xuất theo hướng bền vững.

Chiều xuống, trên con đường vào bản Tứ Chiềng, đàn vịt được lùa về chuồng, vài ngôi nhà đã lên đèn. Tiếng trẻ con chơi trước sân vang lên trong không gian yên tĩnh của bản vùng cao. Không có công trình lớn nào nổi bật, chỉ là những thay đổi nhỏ: con đường dễ đi hơn, đàn vật nuôi được giữ ổn định, mỗi gia đình có thêm nguồn thu.

Những chuyển động ấy diễn ra chậm, nhưng bền. Khi người dân có thể sống được trên đất của mình, họ sẽ ở lại. Và khi họ ở lại, những đường biên không còn là khoảng trống. Ở đó, sự hiện diện của người dân chính là cách bảo vệ đường biên bền vững.

Bài và ảnh: Tăng Thúy