Chế biến thức ăn chăn nuôi từ phụ phẩm trồng trọt

Trong bối cảnh giá thức ăn chăn nuôi tăng cao, việc tận dụng phụ phẩm trồng trọt để chế biến thức ăn cho gia súc, gia cầm đang trở thành hướng đi hiệu quả, giúp người dân giảm chi phí sản xuất, hạn chế ô nhiễm môi trường và nâng cao giá trị nông nghiệp tuần hoàn.

Người chăn nuôi ở xã Hóa Quỳ tận dụng phụ phẩm nông nghiệp băm nhỏ làm thức ăn cho bò.

Sau mỗi vụ thu hoạch, lượng lớn phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, thân cây ngô, lá sắn, các loại rau củ hỏng... thường bị đốt hoặc vứt bỏ gây lãng phí và ô nhiễm môi trường. Trong khi đó, đây lại là nguồn nguyên liệu giàu dinh dưỡng có thể sử dụng để chế biến thức ăn chăn nuôi. Vì vậy, nhiều hộ dân đã chủ động thu gom phụ phẩm, tiến hành băm nhỏ, phối trộn cùng men vi sinh để ủ chua làm thức ăn cho gia súc, qua đó không chỉ giúp bảo quản thức ăn lâu dài mà còn tăng khả năng tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng cho vật nuôi. Bên cạnh đó, tại những địa phương có diện tích trồng ngô lớn, sau khi thu hoạch bắp, toàn bộ thân và lá được tận dụng để ủ làm thức ăn dự trữ cho đàn gia súc vào mùa đông hoặc thời điểm khan hiếm thức ăn xanh. Đối với lúa, rơm rạ được xử lý bằng men vi sinh hoặc urê giúp tăng hàm lượng dinh dưỡng, giảm độ cứng và nâng cao hiệu quả sử dụng.

Theo ông Nguyễn Văn Tuấn ở xã Vĩnh Lộc: “Để tiết kiệm chi phí chăn nuôi gà, với diện tích trồng ngô sẵn có, tôi đã tận dụng thân, lá, hạt ngô không bảo đảm chất lượng xay nhỏ làm thức ăn cho đàn gà. Theo đó, tôi băm nhỏ nguyên liệu, phơi nắng để giảm bớt nước, sau đó trộn cùng cám gạo, men vi sinh hoặc chế phẩm EM, cho vào túi để ủ. 1kg thân ngô chứa từ 600 đến 700 gam protein và khoảng 320 gam chất xơ, có thể cho gà ăn trực tiếp hoặc ủ chua để bảo quản lâu dài, còn hạt ngô có thể nghiền nhỏ, trộn với cám gạo để cho gà ăn”.

Việc tận dụng phụ phẩm từ trồng trọt có thể xem là giải pháp hữu hiệu để giảm chi phí sản xuất mà vẫn bảo đảm được chất lượng con nuôi, khoảng sau 4 tháng nuôi có thể xuất bán gà thịt và sau 6 tháng gà đẻ lứa đầu tiên. Tuy nuôi gà theo phương pháp này đòi hỏi nhiều công chăm sóc nhưng được nhiều lợi ích hơn so với phương pháp nuôi sử dụng thức ăn công nghiệp như gà lớn nhanh, da vàng, thịt săn chắc, thơm ngon, được người tiêu dùng ưa chuộng. Nhất là chất thải không có mùi hôi thối, hạn chế gây ô nhiễm môi trường.

Bên cạnh làm thức ăn cho gà, thân cây ngô còn là thức ăn dinh dưỡng cho đàn bò thông qua phương pháp ủ chua. Ông Lê Trọng Thuần ở xã Hóa Quỳ, cho biết: “Để tạo nguồn thức ăn cho đàn bò của gia đình, ngoài trồng cỏ chăn nuôi tôi còn kết hợp ủ thân cây ngô, rơm để chủ động nguồn thức ăn trong chăn nuôi, nhất là vào mùa đông. Thức ăn sau khi được ủ sẽ tăng giá trị dinh dưỡng, hàm lượng protein thô, tăng tỷ lệ tiêu hóa, giúp bò ăn được nhiều hơn và cho năng suất cao hơn. Bên cạnh đó, phương pháp ủ cũng dễ dàng thực hiện, tận dụng các điều kiện sẵn có ở nơi chăn nuôi như bể xây, ô chuồng trống, thùng nhựa... sử dụng một số nguyên liệu trộn cùng rơm, sau đó nén chặt, không để không khí lọt vào”.

Ngoài phương pháp ủ chua, nhiều hộ chăn nuôi dùng lá ngô, cỏ, rau xanh... cho trâu, bò, dê ăn trực tiếp. Hoặc phơi khô các loại lá sắn, rau xanh, thân đậu... nghiền thành bột rồi phối trộn cùng cám cho lợn, gà, vịt ăn. Đối với lợn, người chăn nuôi còn sử dụng một số phụ phẩm như cám gạo trộn cùng thức ăn công nghiệp để giảm chi phí thức ăn.

Theo nhiều hộ chăn nuôi, việc tận dụng phụ phẩm trồng trọt giúp giảm đáng kể chi phí thức ăn, vốn chiếm từ 60 đến 70% tổng chi phí sản xuất. Nhờ chủ động được nguồn thức ăn tại chỗ, người dân giảm phụ thuộc vào cám công nghiệp và hạn chế rủi ro do biến động giá cả thị trường. Không chỉ tiết kiệm chi phí, thức ăn được chế biến từ phụ phẩm nông nghiệp còn giúp vật nuôi phát triển ổn định, cải thiện chất lượng thịt và giảm nguy cơ mắc bệnh đường tiêu hóa nhờ quá trình lên men tự nhiên. Một số trang trại còn kết hợp mô hình trồng trọt - chăn nuôi tuần hoàn, sử dụng phụ phẩm cây trồng làm thức ăn cho vật nuôi, sau đó tận dụng phân chuồng để ủ làm phân hữu cơ phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Để nâng cao hiệu quả chế biến thức ăn từ phụ phẩm trồng trọt, nhiều địa phương đã tăng cường tập huấn kỹ thuật cho người dân về phương pháp ủ chua, phối trộn khẩu phần ăn, sử dụng men vi sinh và bảo quản thức ăn. Bên cạnh đó, việc ứng dụng máy băm nghiền, máy ép viên hay hệ thống ủ lên men cũng đang được khuyến khích nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm công lao động và mở rộng quy mô sản xuất.

Bài và ảnh: Lê Ngọc