ASEAN hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế số toàn cầu

Từ thương mại điện tử, thanh toán số đến trí tuệ nhân tạo (AI), kinh tế số đang làm thay đổi sâu sắc cách thức vận hành của nền kinh tế toàn cầu. Trong cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt nhằm giành lợi thế trong kỷ nguyên số, ASEAN không muốn chỉ là một thị trường tiêu thụ công nghệ mà đang hướng tới vai trò một trung tâm kinh tế số có sức ảnh hưởng toàn cầu.

ASEAN không muốn chỉ là một thị trường tiêu thụ công nghệ mà đang hướng tới vai trò một trung tâm kinh tế số có sức ảnh hưởng toàn cầu. Ảnh: The Economic Time

Trong tuyên bố mới đây, Thái Lan đã khẳng định thành công lớn với vai trò Chủ tịch Ủy ban đàm phán Hiệp định khung kinh tế số ASEAN (DEFA), mở đường cho việc ký kết hiệp định vào cuối năm nay, định vị khu vực trở thành trung tâm kinh tế số toàn cầu với trị giá nền kinh tế số dự kiến tới 2.000 tỷ USD vào năm 2030.

Thông báo về kết quả này, bà Suphajee Suthumpun, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Thương mại Thái Lan, cho biết các cuộc đàm phán về Hiệp định khung kinh tế số ASEAN đã được hoàn tất tại Hội nghị các quan chức kinh tế cấp cao Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 57, phiên họp thứ 2, được tổ chức tại Manila, Philippines, từ ngày 27-29/5 vừa qua. Thái Lan, với tư cách là chủ tịch Ủy ban đàm phán Hiệp định khung kinh tế số ASEAN, đã đóng vai trò hàng đầu trong việc thúc đẩy các cuộc đàm phán và phối hợp các lập trường của các quốc gia thành viên ASEAN cho đến khi đạt được thỏa thuận thành công.

Bà Suphajee Suthumpun, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Thương mại Thái Lan. Ảnh: The Nation

Bà Suphajee nhấn mạnh đây là một bước quan trọng trong việc đặt nền móng cho nền kinh tế số của khu vực. Giai đoạn tiếp theo sẽ là rà soát pháp lý để chuẩn bị cho việc ký kết chính thức thỏa thuận tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 vào tháng 11/2026. Bà Suphajee cho biết Thái Lan đã hợp tác chặt chẽ với tất cả các quốc gia thành viên ASEAN sau khi được giao trọng trách chủ trì Ủy ban Quốc gia Hiệp định khung kinh tế số ASEAN, giúp thúc đẩy các cuộc đàm phán và xây dựng sự đồng thuận.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Thương mại Thái Lan cho biết Hiệp định khung kinh tế số ASEAN không chỉ đơn thuần là một thỏa thuận kinh tế số của ASEAN mà là một bộ quy tắc mới sẽ giúp nâng cấp môi trường kinh doanh số của khu vực.

Việc ASEAN hoàn tất đàm phán Hiệp định khung kinh tế số ASEAN (DEFA) đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tiến trình hội nhập kinh tế khu vực. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành động lực tăng trưởng chủ đạo của kinh tế thế giới, DEFA không chỉ là một thỏa thuận thương mại đơn thuần mà còn được kỳ vọng trở thành nền tảng chiến lược giúp ASEAN định hình tương lai phát triển số, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước khẳng định vị thế là một trung tâm kinh tế số hàng đầu thế giới.

Bước ngoặt trong tiến trình hội nhập kinh tế ASEAN

Từ khi thành lập năm 1967 đến nay, ASEAN đã trải qua nhiều giai đoạn hội nhập kinh tế với các dấu mốc quan trọng như Khu vực Mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) và các hiệp định thương mại tự do với các đối tác lớn. Tuy nhiên, DEFA được đánh giá là bước tiến mang tính đột phá bởi đây là hiệp định kinh tế số khu vực toàn diện đầu tiên trên thế giới.

Sau gần ba năm đàm phán kể từ khi được khởi động dưới vai trò Chủ tịch ASEAN của Indonesia năm 2023, các nước thành viên đã hoàn tất các nội dung cốt lõi của hiệp định. Dự kiến DEFA sẽ được ký kết chính thức tại Hội nghị cấp cao ASEAN vào cuối năm 2026, mở ra một khuôn khổ hợp tác mới cho nền kinh tế số khu vực.

Theo nhiều nghiên cứu được ASEAN trích dẫn, việc triển khai đầy đủ DEFA có thể giúp giá trị nền kinh tế số ASEAN tăng từ khoảng 1.000 tỷ USD hiện nay lên tới 2.000 tỷ USD vào năm 2030. Điều này đồng nghĩa ASEAN có cơ hội trở thành một trong những không gian kinh tế số năng động nhất toàn cầu. Các tổ chức nghiên cứu quốc tế cũng nhận định DEFA sẽ là động lực then chốt thúc đẩy thương mại số, đầu tư công nghệ và đổi mới sáng tạo trong khu vực.

ASEAN có cơ hội trở thành một trong những không gian kinh tế số năng động nhất toàn cầu. Ảnh: The Economic Time

Động lực từ thị trường hơn 680 triệu dân

Một trong những lợi thế lớn nhất của ASEAN là quy mô dân số hơn 680 triệu người, trong đó tỷ lệ người trẻ và người sử dụng Internet thuộc nhóm cao nhất thế giới. Những năm gần đây, thương mại điện tử, thanh toán số, dịch vụ tài chính công nghệ (fintech), trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán đám mây đã phát triển mạnh mẽ tại nhiều quốc gia Đông Nam Á.

Theo các báo cáo của Google, Temasek và Bain & Company, nền kinh tế Internet Đông Nam Á liên tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao bất chấp những biến động của kinh tế toàn cầu. Indonesia, Việt Nam, Thái Lan, Singapore và Philippines đang nổi lên như những trung tâm đổi mới sáng tạo mới của châu Á.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Mỗi quốc gia ASEAN hiện đang áp dụng các quy định khác nhau về dữ liệu, thanh toán điện tử, bảo vệ người tiêu dùng và an ninh mạng. Điều này làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp, hạn chế khả năng mở rộng hoạt động xuyên biên giới và làm giảm hiệu quả của thị trường chung ASEAN.

DEFA được xây dựng nhằm giải quyết những rào cản đó thông qua việc thiết lập các quy tắc chung về thương mại số, dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới, nhận diện số, thanh toán điện tử, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và ứng dụng các công nghệ mới. Mục tiêu là tạo ra một hệ sinh thái số thống nhất, giúp các doanh nghiệp có thể hoạt động trên toàn khu vực với chi phí thấp hơn và hiệu quả cao hơn.

ASEAN đàm phán về Hiệp định Khung Kinh tế số. Ảnh: The Nation

Tạo cú hích cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Một trong những đối tượng được kỳ vọng hưởng lợi nhiều nhất từ DEFA là các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSMEs), vốn chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp trong ASEAN.

Trong môi trường kinh doanh truyền thống, các doanh nghiệp nhỏ thường gặp khó khăn khi muốn tiếp cận thị trường nước ngoài do chi phí logistics cao, thủ tục hành chính phức tạp và thiếu thông tin thị trường. Kinh tế số đang làm thay đổi thực tế này.

Khi các quy tắc về thanh toán điện tử, xác thực số, hợp đồng điện tử và luồng dữ liệu được hài hòa hóa trong toàn khu vực, doanh nghiệp tại Việt Nam có thể tiếp cận khách hàng tại Indonesia hay Philippines dễ dàng hơn. Tương tự, các doanh nghiệp công nghệ của Thái Lan, Malaysia hay Singapore cũng có điều kiện mở rộng quy mô hoạt động trong toàn ASEAN.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, khi các doanh nghiệp Đông Nam Á cần một thị trường đủ lớn để phát triển trước khi vươn ra thế giới.

Vai trò chiến lược của ASEAN trong lĩnh vực công nghệ toàn cầu. Ảnh: The Economic Time

Khẳng định vị thế ASEAN trong cạnh tranh công nghệ toàn cầu

Ngoài ý nghĩa kinh tế, DEFA còn mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc trong bối cảnh cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu đang gia tăng.

Hiện nay, Mỹ, Trung Quốc và Liên minh châu Âu (EU) đang thúc đẩy những mô hình quản trị số khác nhau, từ quản lý dữ liệu, trí tuệ nhân tạo đến thương mại điện tử. Trong bối cảnh đó, ASEAN mong muốn xây dựng một cách tiếp cận riêng, vừa bảo đảm tính mở của nền kinh tế, vừa duy trì chủ quyền số và bảo vệ lợi ích của các quốc gia thành viên.

Việc xây dựng bộ quy tắc chung về kinh tế số giúp ASEAN có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong việc định hình các tiêu chuẩn quốc tế tương lai. Điều này không chỉ nâng cao vị thế của khu vực trong chuỗi giá trị toàn cầu mà còn giúp ASEAN trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư công nghệ.

Nhiều chuyên gia nhận định rằng nếu DEFA được triển khai hiệu quả, ASEAN có thể nổi lên như một cực tăng trưởng số mới bên cạnh các trung tâm công nghệ truyền thống tại Bắc Mỹ, châu Âu và Đông Bắc Á.

Những thách thức không nhỏ

Dù triển vọng rất lớn, quá trình hiện thực hóa các mục tiêu của DEFA sẽ không dễ dàng.

Trước hết là khoảng cách phát triển số giữa các quốc gia thành viên. Trong khi Singapore được xem là một trong những nền kinh tế số phát triển nhất thế giới, nhiều nước khác vẫn đang trong quá trình hoàn thiện hạ tầng viễn thông, hệ thống thanh toán số và khung pháp lý liên quan.

Bên cạnh đó, vấn đề bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và quản trị AI đang đặt ra nhiều thách thức mới. Việc xây dựng các quy định chung đòi hỏi sự cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo đảm an toàn cho người dân.

Một thách thức khác là nhu cầu đầu tư rất lớn cho hạ tầng số. Để hiện thực hóa tham vọng trở thành trung tâm kinh tế số toàn cầu, ASEAN cần tiếp tục đầu tư vào mạng 5G, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, hạ tầng thanh toán số và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ngoài ra, các quốc gia ASEAN cũng cần duy trì sự phối hợp chặt chẽ nhằm bảo đảm việc thực thi hiệp định diễn ra đồng bộ, tránh tình trạng khoảng cách chính sách làm suy giảm hiệu quả của tiến trình hội nhập.

Việc hoàn tất đàm phán DEFA cho thấy ASEAN đang chuyển từ vai trò tham gia vào nền kinh tế số toàn cầu sang chủ động định hình tương lai của lĩnh vực này. Ảnh: The Economic Time

Triển vọng cho một trung tâm kinh tế số mới của thế giới

Việc hoàn tất đàm phán DEFA cho thấy ASEAN đang chuyển từ vai trò tham gia vào nền kinh tế số toàn cầu sang chủ động định hình tương lai của lĩnh vực này. Đây không chỉ là một thành tựu về mặt thể chế mà còn phản ánh quyết tâm của các quốc gia Đông Nam Á trong việc tận dụng cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư để tạo ra động lực tăng trưởng mới.

Nếu được triển khai thành công, DEFA có thể trở thành chất xúc tác giúp ASEAN xây dựng một thị trường số thống nhất, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tăng cường khả năng chống chịu trước các biến động kinh tế toàn cầu và nâng cao vị thế của khu vực trên bản đồ kinh tế thế giới.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra với tốc độ chưa từng có, ASEAN đang đứng trước cơ hội lịch sử để vươn lên trở thành một trung tâm kinh tế số toàn cầu. Việc hoàn tất đàm phán Hiệp định khung kinh tế số ASEAN (DEFA)có thể chính là nền móng quan trọng nhất cho tham vọng đó trong thập niên tới.

Vân Bình