Bẫy “việc nhẹ, lương cao” và cách giữ người từ cơ sở

Các lời mời làm việc lương cao trên mạng đang len vào tận các bản vùng cao của tỉnh Thanh Hóa, kéo theo nguy cơ xuất cảnh trái phép với nhiều hệ lụy. Từ thực tế tại xã Tam Chung, Mường Mìn, việc bám bản, nắm người và can thiệp sớm đang trở thành cách làm hiệu quả để ngăn chặn xuất cảnh trái phép từ cơ sở.

Công an xã Tam Chung phối hợp lực lượng chức năng và Ban quản lý bản tuyên truyền, vận động người dân không xuất cảnh trái phép.

Cuối tháng 3, L.V.T. (21 tuổi), bản Lát, xã Tam Chung, nhận được lời mời qua mạng sang Campuchia làm việc với mức lương 20 triệu đồng/tháng, không cần bằng cấp. Khi đang thu xếp quần áo để đi, điện thoại của T. liên tục nhận tin nhắn thúc giục. Nắm được thông tin, công an xã phối hợp với ban quản lý bản kịp thời đến nhà T. trao đổi, làm rõ cách thức dụ dỗ và những trường hợp đã xảy ra, sau buổi đó T. quyết định ở lại.

Trường hợp của T. không phải là cá biệt. Những lời mời như vậy ngày càng xuất hiện nhiều tại các xã miền núi, vùng cao của tỉnh. Trên facebook, zalo, telegram, các tài khoản tuyển dụng đăng tải công việc “ngồi phòng máy lạnh”, “bao ăn ở”, “không cần bằng cấp”, với mức thu nhập từ 700 đến 1.000 USD mỗi tháng. Người nhận tin nhắn chủ yếu là thanh niên, lao động tự do, những người đang tìm việc. Đằng sau những lời mời hấp dẫn ấy là cách thức lôi kéo đã được tính toán sẵn. Các đối tượng sẵn sàng ứng trước tiền xe, tiền làm giấy tờ, thậm chí gửi một khoản nhỏ về gia đình để tạo niềm tin. Khi người lao động đồng ý, việc di chuyển được tổ chức nhanh chóng, có trường hợp rời đi mà gia đình không hay biết.

Khi đã sang bên kia biên giới, nhiều người mới nhận ra thực tế khác xa những gì được giới thiệu. Không ít trường hợp bị giữ giấy tờ, bị ép làm việc trong môi trường khép kín, có người bị buộc tham gia các hoạt động lừa đảo trực tuyến. Theo số liệu của lực lượng chức năng, năm 2025 và quý I/2026, toàn tỉnh đã phát hiện, ngăn chặn 44 vụ, với 70 công dân đang chuẩn bị xuất cảnh trái phép; khởi tố 10 vụ án với 18 bị can liên quan đến hành vi tổ chức, môi giới. Những con số này cho thấy tình trạng trên vẫn diễn biến phức tạp và khó kiểm soát nếu không được can thiệp sớm. Từ thực tế chung đó, yêu cầu đặt ra là phải giữ địa bàn ngay từ cơ sở, bắt đầu từ từng thôn, bản.

Tam Chung là xã giáp biên, địa bàn rộng, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm đa số. Trong đó, nhiều bản người Mông sinh sống phân tán, đời sống còn khó khăn, nhận thức pháp luật không đồng đều. Vì vậy, nguy cơ bị lôi kéo xuất cảnh trái phép luôn hiện hữu, nhất là qua các lời mời “việc nhẹ, lương cao” trên mạng. Trước năm 2023, địa bàn từng ghi nhận 14 trường hợp xuất cảnh trái phép. Năm 2025, có 1 trường hợp bị xử phạt và 1 trường hợp được tuyên truyền, ngăn chặn kịp thời. Từ đầu năm 2026 đến nay, Tam Chung không phát sinh thêm trường hợp nào.

Để có được kết quả này, công an xã không chờ thông tin từ trên xuống mà chủ động bám địa bàn. Cán bộ được phân công xuống từng bản, nắm từng hộ, từng thanh niên trong độ tuổi lao động. Những biểu hiện như liên lạc với số lạ, hỏi đường đi, chuẩn bị hành lý... đều được theo dõi. Khi phát hiện dấu hiệu, cán bộ đến trực tiếp gia đình để trao đổi, ngăn chặn kịp thời. Thiếu tá Phan Văn Ú, Trưởng Công an xã Tam Chung cho biết: “Địa bàn rộng, dân cư phân tán, nếu không xuống tận nơi thì không nắm được. Vì vậy, khi có thông tin, chúng tôi xuống ngay, gặp trực tiếp phân tích để người dân dừng lại”.

Song song với đó, công tác tuyên truyền được triển khai thường xuyên, trong quý I/2026, công an xã phối hợp tổ chức 15 lượt tuyên truyền tại khu dân cư, trường học và các hộ dân gần khu vực biên giới. Nội dung không dừng ở phổ biến quy định, mà đi vào từng vụ việc cụ thể như cách bị lừa, cách đưa người đi, hậu quả khi sang bên kia biên giới.

Tương tự, ở xã Mường Mìn, việc phòng ngừa cũng được thực hiện theo hướng từ sớm, từ cơ sở. Đây là địa bàn vùng đệm, điều kiện kinh tế còn khó khăn, nhiều thanh niên đi làm xa nên nguy cơ bị lôi kéo luôn hiện hữu. Đại úy Hà Văn Chù, Trưởng Công an xã Mường Mìn cho biết: “Chúng tôi nắm từng trường hợp, khi có thông tin về người chuẩn bị đi làm ở nước ngoài, cán bộ sẽ gặp trực tiếp để trao đổi, hướng dẫn. Khi làm rõ được rủi ro, người dân sẽ cân nhắc dừng lại”. Để thực hiện được cách làm này, danh sách thanh niên chưa có việc làm ổn định được cập nhật thường xuyên, gắn với thông tin về nơi làm việc và các mối quan hệ. Khi người dân nhận được lời mời qua mạng, họ chủ động gửi vào nhóm zalo để kiểm tra, từ đó các dấu hiệu đều được phát hiện sớm".

Việc phòng ngừa không chỉ dừng ở ngăn chặn, các địa phương cũng chủ động mở hướng đi hợp pháp cho người lao động. Tại một số phiên chợ vùng cao, các điểm tư vấn di cư an toàn được tổ chức, cung cấp thông tin về doanh nghiệp xuất khẩu lao động chính thống, hướng dẫn thủ tục và chính sách vay vốn. Nhờ đó, người lao động có thêm lựa chọn trước khi đưa ra quyết định.

Xuất cảnh trái phép không bắt đầu từ biên giới, mà từ những lựa chọn ban đầu. Vì vậy, can thiệp phải được thực hiện từ sớm, ngay khi ý định hình thành. Ở những địa bàn làm tốt, việc giữ người đến từ những hành động cụ thể tại cơ sở, giúp ngăn chặn các chuyến đi ngay từ khi chưa bắt đầu.

Bài và ảnh: Tăng Thúy