“Bàn đạp” vững chắc phát triển vùng nguyên liệu địa phương

Phát triển vùng nguyên liệu quy mô tập trung, đạt chuẩn và gắn kết bền vững là xu thế tất yếu để nâng tầm nông sản. Trong hành trình đó, các HTX đang chứng minh vai trò là mắt xích trung tâm quan trọng, giúp khơi dậy tiềm năng kinh tế và định vị thương hiệu địa phương.

Nhờ xây dựng được vùng nguyên liệu xạ đen và một số thảo dược khác nên HTX nông dược Sống Hạnh Phúc, xã Cẩm Thạch duy trì sản xuất ổn định.

Trước đây, nông dân sản xuất chủ yếu theo phương thức nhỏ lẻ, tự phát, dẫn đến tình trạng “được mùa mất giá”. Sự ra đời của các mô hình HTX kiểu mới đã tạo ra bước ngoặt lớn, chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Bằng việc quy tụ các hộ nông dân, nhiều HTX đã xây dựng thành công các vùng nguyên liệu quy mô lớn, tập trung theo hướng chuyên canh.

Là một trong những loại dược liệu quý, cây xạ đen được trồng và phát triển mạnh tại các xã Cẩm Thạch, Điền Lư, Thiết Ống... Nhờ có dược tính tốt nên được thị trường đón nhận, tiêu thụ tốt. Trước giá trị kinh tế cao của giống dược liệu này, người dân đã mở rộng diện tích sản xuất. Tuy nhiên, việc tiêu thụ chưa có sự bảo đảm nên người trồng luôn trong trạng thái lo âu “được mùa mất giá”.

Ông Dương Kim Thái, ở thôn Bình Sơn, xã Cẩm Thạch, cho biết: Năm 2024, gia đình tôi trồng xen canh 2 sào xạ đen, mỗi năm thu hoạch 2 - 3 lứa, đạt hiệu quả kinh tế gần 120 triệu đồng/ha/năm. Từ đó, chúng tôi dự định mở rộng diện tích, song vẫn chưa thực hiện bởi lo lắng đầu ra sản phẩm”.

Với mong muốn phát triển dược liệu thành sản phẩm thương mại, giá trị kinh tế cao và “giải nỗi lo” tiêu thụ cây xạ đen cho người dân địa phương và các vùng lân cận, năm 2024 HTX nông dược Sống Hạnh Phúc tại xã Cẩm Thạch, đã đầu tư hơn 500 triệu đồng xây dựng nhà xưởng, dây chuyền phục vụ sản xuất. Đồng thời, triển khai mô hình trồng và chế biến các loại cây dược liệu theo hướng sản xuất hàng hóa, đáp ứng yêu cầu về chất lượng sản phẩm.

Theo chia sẻ của bà Phạm Thị Hậu, giám đốc HTX nông dược Sống Hạnh Phúc, đến nay HTX đã liên kết với người dân phát triển được vùng nguyên liệu xạ đen, diện tích 3ha. Đồng thời, phát triển được sản phẩm trà túi lọc xạ đen - cà gai leo thành sản phẩm OCOP 3 sao, mỗi tháng xuất ra thị trường 3.000 - 4.000 hộp. Với sự tiêu thụ ổn định của sản phẩm, HTX đang liên kết với người dân địa phương mở rộng vùng nguyên liệu thêm 6ha, tập trung ở 2 thôn Xanh, Bình Sơn, xã Cẩm Thạch. Đồng thời, liên kết thu mua cho người dân ở các xã lân cận.

Một trong những đóng góp lớn nhất của HTX là làm cầu nối giữa người nông dân và doanh nghiệp. Các HTX hiện nay không chỉ dừng lại ở khâu thu mua thô, mà còn chủ động tham gia sâu vào chuỗi giá trị từ cung ứng vật tư, hướng dẫn kỹ thuật, chế biến đến thương mại hóa sản phẩm.

Là một trong những HTX còn “non trẻ”, song HTX tre sinh khối Đại Ngàn, xã Bá Thước đã và đang làm tốt vai trò liên kết chặt chẽ giúp nông dân sản xuất tre luồng trong vùng có đầu ra ổn định, giảm thiểu rủi ro biến động giá cả thị trường. Hiện nay, HTX đang ký kết hợp đồng tiêu thụ hàng trăm tấn tre luồng nguyên liệu/tháng với Nhà máy sản xuất ván tre ép OSB Staboo Thanh Hóa thuộc Công ty CP Staboo Thanh Hóa tại xã Thiết Ống.

Ông Trương Văn Khải, đại diện ban quản trị HTX, cho biết: Xã Bá Thước nói riêng và khu vực các xã phía Tây của tỉnh nói chung có tiềm năng lớn về tre luồng. Tuy nhiên, phần lớn việc tiêu thụ đều qua thương lái, giá trị kinh tế của sản phẩm và thu nhâp của người dân không được bảo đảm. Do đó, HTX ra đời với mong muốn xây được vùng nguyên liệu trồng tre/luồng sinh khối tập trung. Đồng thời, phát triển được chuỗi giá trị, chuỗi liên kết khép kín giữa HTX - người dân - nhà máy sản xuất”.

Được biết, HTX tre sinh khối Đại Ngàn đã phối hợp với chính quyền địa phương xây dựng vùng trồng tre, luồng tập trung. Trong đó, HTX cung cấp nguồn giống tre sinh khối năng suất cao, đảm bảo đồng đều và phù hợp với yêu cầu của nhà máy; hướng dẫn người dân từ khâu trồng, chăm sóc đến khai thác. Đồng thời, là trung gian ký hợp đồng liên kết tiêu thụ sản phẩm cho người dân và nhà máy, đảm bảo đầu ra ổn định, hạn chế rủi ro về giá và thị trường cho người dân.

Theo thống kê của Liên minh HTX tỉnh, đến tháng 6/2026, toàn tỉnh có 1.357 HTX, trong đó, có khoảng 65% các HTX tham gia tích cực vào việc khai thác hiệu quả tài nguyên bản địa, xây dựng vùng nguyên liệu bền vững. Bà Nguyễn Thị Thùy Linh, Phó trưởng Phòng Chính sách và Phong trào Liên minh HTX tỉnh, cho biết: Để tiếp tục bứt phá, trong giai đoạn tới, Liên minh HTX sẽ huy động nguồn lực, hỗ trợ thêm nhiều hơn các HTX được tiếp cận với những chính sách thiết thực, đặc biệt là nguồn vốn ưu đãi, đào tạo nhân lực và chuyển đổi số. Qua đó, xây dựng được các vùng nguyên liệu phục vụ sản xuất đạt giá trị kinh tế cao, đóng góp tích cực vào công cuộc XDNTM và phát triển kinh tế - xã hội của địa phương”.

Bài và ảnh: Lê Hòa