Xã hội số - động lực mới của tăng trưởng bền vững

Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, xã hội số (XHS) được xác định là một trong ba trụ cột quan trọng, cùng với chính quyền số và kinh tế số. Nếu chính quyền số hướng tới nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước, kinh tế số tạo ra các mô hình tăng trưởng mới, thì XHS chính là không gian nơi người dân trực tiếp thụ hưởng những tiện ích từ công nghệ, từ đó hình thành môi trường sống hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn. Những bước tiến trong thời gian qua cho thấy XHS không còn là khái niệm xa vời mà đang dần trở thành một phần quen thuộc trong đời sống hàng ngày.

Ứng dụng Kiosk thông minh tại Bệnh viện Phụ sản Thanh Hóa giúp người dân thực hiện thủ tục nhanh chóng, thuận tiện.

Một trong những lĩnh vực thể hiện rõ hiệu quả của XHS trên địa bàn tỉnh là công tác giám định BHYT. Hệ thống giám định BHYT điện tử được triển khai đồng bộ đã tạo ra bước chuyển căn bản trong kiểm soát chi phí khám chữa bệnh và nâng cao chất lượng phục vụ người tham gia BHYT. Khác với phương thức giám định truyền thống vốn phụ thuộc nhiều vào hồ sơ giấy tờ và quy trình xử lý thủ công, hệ thống điện tử cho phép liên thông dữ liệu giữa cơ sở khám chữa bệnh và cơ quan BHXH theo thời gian thực.

Thông qua hệ thống này, toàn bộ thông tin liên quan đến quá trình khám chữa bệnh như chẩn đoán, dịch vụ kỹ thuật, thuốc và vật tư y tế đều được cập nhật và đối soát tự động. Nhờ đó, cơ quan giám định có thể kiểm tra, phát hiện kịp thời những bất thường trong chi phí khám chữa bệnh, góp phần hạn chế tình trạng lạm dụng quỹ BHYT, đồng thời bảo đảm quyền lợi chính đáng của người tham gia bảo hiểm.

Đối với người dân, việc ứng dụng công nghệ trong giám định BHYT giúp tăng cường tính minh bạch. Mỗi lượt khám chữa bệnh đều được ghi nhận đầy đủ trên hệ thống dữ liệu, người bệnh có thể dễ dàng tra cứu thông tin, nắm rõ các khoản chi phí và quyền lợi của mình. Sự công khai, minh bạch này không chỉ nâng cao niềm tin của người dân vào chính sách an sinh xã hội mà còn góp phần thúc đẩy cải cách hành chính trong lĩnh vực y tế.

Cùng với lĩnh vực y tế, việc xây dựng XHS cũng đang được thúc đẩy mạnh mẽ trong ngành giáo dục thông qua việc xác thực định danh điện tử với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hình thành hệ thống dữ liệu giáo dục thống nhất, chính xác, phục vụ hiệu quả công tác quản lý và hoạch định chính sách.

Việc xác thực định danh điện tử đã được triển khai ở cả 5 bậc học gồm: mầm non, tiểu học, THCS, THPT và giáo dục thường xuyên. Kết quả cho thấy tỷ lệ xác thực đạt mức cao. Đối với giáo viên, đã xác thực 56.855/60.523 người, đạt tỷ lệ 93,90%. Đối với học sinh, đã xác thực 913.444/954.209 em, đạt tỷ lệ 95,73%... Điều đó khẳng định sự nỗ lực lớn của ngành giáo dục trong việc xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ, hướng tới quản lý giáo dục hiện đại. Khi thông tin của giáo viên và học sinh được xác thực và kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nhiều hoạt động quản lý như tuyển sinh, quản lý học bạ điện tử, thống kê, đánh giá chất lượng giáo dục hay thực hiện các chính sách hỗ trợ học sinh sẽ được thực hiện nhanh chóng và chính xác hơn.

Không chỉ dừng lại ở phạm vi quản lý nội ngành, việc liên thông dữ liệu còn mở ra khả năng kết nối với các lĩnh vực khác như y tế, bảo hiểm, lao động và an sinh xã hội. Đây chính là nền tảng quan trọng để hình thành hệ sinh thái dữ liệu liên ngành, giúp giảm bớt thủ tục hành chính, tiết kiệm thời gian và chi phí cho người dân.

Một minh chứng sinh động cho việc ứng dụng công nghệ số trong đời sống là việc triển khai công nghệ nhận diện sinh trắc học tại Cảng Hàng không Thọ Xuân. Từ ngày 1/8/2025, cảng hàng không này đã áp dụng công nghệ nhận diện khuôn mặt trong quy trình làm thủ tục cho hành khách đi máy bay, thực hiện hành trình “không giấy tờ”. Theo đó, hành khách khi làm thủ tục bay không cần xuất trình giấy tờ tùy thân như trước đây mà có thể xác thực danh tính thông qua dữ liệu sinh trắc học. Hệ thống sẽ tự động đối chiếu thông tin với cơ sở dữ liệu định danh điện tử để xác nhận danh tính hành khách. Nhờ vậy, quá trình làm thủ tục được rút ngắn đáng kể, giảm tình trạng ùn tắc tại các điểm kiểm soát và nâng cao trải nghiệm của hành khách.

Song song với việc mở rộng các ứng dụng số trong đời sống, việc phổ cập chữ ký số và chữ ký điện tử cho người dân cũng đang được đẩy mạnh. Chữ ký số được xem là công cụ quan trọng giúp người dân thực hiện các giao dịch điện tử một cách hợp pháp và an toàn, từ đó thúc đẩy phát triển dịch vụ công trực tuyến và các hoạt động kinh tế số. Đến nay, toàn tỉnh đã cấp phát 611.221 chữ ký số, chữ ký điện tử cho người dân trên tổng số 1.992.390 người, đạt tỷ lệ 30,67%. Dù tỷ lệ này cho thấy dư địa triển khai vẫn còn lớn, nhưng những kết quả đạt được bước đầu đã tạo nền tảng quan trọng để mở rộng các giao dịch số trong tương lai.

Một điểm đáng chú ý trong tiến trình xây dựng XHS là việc ứng dụng công nghệ vào công tác tri ân liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ. Thời gian qua, các cơ quan chức năng đã triển khai khảo sát, cập nhật thông tin liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ nhằm phục vụ tích hợp dữ liệu ADN đối với các hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Công tác rà soát, cập nhật thông tin thân nhân liệt sĩ được thực hiện một cách đồng bộ và khoa học, tạo cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ việc đối chiếu ADN trong thời gian tới. Đến nay, đã thực hiện rà soát, cập nhật thông tin của 36.845 thân nhân liệt sĩ theo họ ngoại, đồng thời chuẩn bị các điều kiện cần thiết để phục vụ việc lấy mẫu ADN trong đợt tiếp theo.

Nhìn tổng thể, từ lĩnh vực y tế, giáo dục, giao thông đến công tác an sinh xã hội, việc ứng dụng công nghệ số đang từng bước tạo nên diện mạo mới cho đời sống xã hội. Các hệ thống dữ liệu được kết nối, các dịch vụ công được số hóa và các quy trình quản lý được tự động hóa đã góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, giảm bớt thủ tục hành chính và mang lại nhiều tiện ích thiết thực cho người dân. XHS vì thế không chỉ là mục tiêu của quá trình chuyển đổi số mà còn là động lực thúc đẩy phát triển bền vững. Khi người dân có thể tiếp cận dịch vụ nhanh hơn, minh bạch hơn và thuận tiện hơn, niềm tin vào hệ thống quản lý xã hội cũng được củng cố. Đồng thời, việc khai thác hiệu quả dữ liệu và công nghệ sẽ mở ra những cơ hội mới cho phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống và xây dựng nền quản trị hiện đại.

Bài và ảnh: Trần Hằng