Về Thiệu Quang nghe chuyện gìn giữ múa đèn chạy chữ, hát chèo chải cổ

Có thời gian từng bị mai một nhưng được sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền xã Thiệu Quang, các ngành chức năng và sự tâm huyết của những nghệ nhân, trò diễn múa đèn chạy chữ, hát chèo chải cổ trong lễ hội Ngư Võng Phường đã được gìn giữ và phát huy.

Múa đèn chạy chữ, hát chèo chải cổ xã Thiệu Quang được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Theo chia sẻ của nghệ nhân Nguyễn Thị Thủy - người tâm huyết với múa đèn chạy chữ, hát chèo chải cổ ở thôn Nhân Cao, xã Thiệu Quang, cho biết: "Múa đèn chạy chữ, hát chèo chải cổ, làng Nhân Cao, xã Thiệu Quang không biết có từ bao giờ. Chỉ biết rằng trò diễn này gắn với lễ hội Ngư Võng Phường. Lễ hội này được tổ chức vào ngày mùng 8 đến ngày 12/1 âm lịch hằng năm. Trong lễ hội ngoài phần lễ còn có phần hội với các trò chơi, trò diễn dân gian, như: rước thuyền, đánh đu, chọi gà, đánh cờ người, múa lân... Đặc sắc nhất phải kể đến trò diễn múa đèn chạy chữ, hát chèo chải cổ.

Múa đèn chạy chữ xã Thiệu Quang có đội múa gồm 12 cô gái hát hay, múa dẻo, mặc váy đen dài chấm gót, áo tứ thân màu nâu, đầu quấn khăn đỏ, tay cầm dải lụa dài khoảng hơn 2m màu hồng. Đội múa xếp thành hàng ngang, đầu đội đĩa đèn, mỗi đĩa có 7 ngọn đèn. Những cô gái thực hiện các động tác múa một cách uyển chuyển, khéo léo, hấp dẫn người xem. Nét độc đáo, đặc sắc trong trò múa đèn chạy chữ chính là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa hát và từng động tác múa. Khi nhạc bắt đầu nổi lên, 12 cô gái đội trên đầu một đĩa đèn vừa hát vừa múa và xếp thành các chữ Nhất, Nhị, Tam, Tứ và Ngũ, cuối cùng là lăn đèn kết thành cánh hoa dâng lên tiên thánh.

Cùng với múa đèn chạy chữ là hát chèo chải cổ. Để thực hiện hát chèo chải cổ cũng cần 12 người biết hát chèo, trong đó có 2 người nam (là người lái đò) mặc trang phục quần áo màu nâu, cầm một mái chèo và 10 cô gái mặc trang phục giống nhau, áo nâu, váy màu đen dài sát gót chân, đầu vấn tóc tròn cầm một mái chèo. Khi ra xếp thành 2 hàng, các thành viên trong đội cất tiếng hát với 4 bài hát: hát giáo chải, hát múa quạt, hát chèo thuyền, hát giáo chân sào.

Với những giá trị đặc sắc của nghệ thuật trình diễn dân gian múa đèn chạy chữ, hát chèo chải cổ ở xã Thiệu Quang được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (tháng 3/2023). Đây là niềm vinh dự của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân xã Thiệu Quang. Ông Ngô Xuân Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Thiệu Quang, cho biết: "Để được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã khó, việc gìn giữ và phát huy giá trị của di sản múa đèn chạy chữ, hát chèo chải cổ càng khó khăn hơn. Vì vậy, xã Thiệu Quang đã chỉ đạo các tổ chức, đoàn thể đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục để Nhân dân nhận biết được giá trị, vai trò, ý nghĩa của di sản trong đời sống. Từ đó, có những việc làm thiết thực trong việc gìn giữ và phát huy di sản múa đèn chạy chữ, hát chèo chải cổ. Đồng thời, chỉ đạo các nhà trường chú trọng công tác giáo dục di sản nói chung và nghệ thuật trình diễn múa đèn chạy chữ, hát chèo chải cổ nói riêng...".

Nhận thức được trách nhiệm trong việc giữ gìn di sản, Trường THCS Thiệu Giang (xã Thiệu Quang) đã chỉ đạo giáo viên dạy các bộ môn khoa học xã hội lồng ghép nội dung giáo dục giá trị của di sản vào các bài giảng. Đồng thời, mời các nghệ nhân truyền dạy cách múa đèn chạy chữ, hát chèo chải cổ cho những học sinh có đam mê với nghệ thuật truyền thống. Nhờ làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục, nhiều học sinh của nhà trường luôn có ý thức gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống; tích cực tham gia học hát chèo chải, múa đèn chạy chữ.

Em Hàn Lê Trâm Anh, học sinh lớp 7A, Trường THCS Thiệu Giang, chia sẻ: "Với em được học hát chèo chải cổ, múa đèn chạy chữ là niềm vinh dự của bản thân, bởi việc làm này không chỉ đóng góp một phần công sức của mình vào việc gìn giữ bản sắc văn hóa của quê hương mà còn lan tỏa tình yêu di sản đến bạn bè, thế hệ trẻ của địa phương. Vì vậy, em sẽ tích cực học tập từ các nghệ nhân để biết cách múa, hát và hướng dẫn cho các bạn học sinh trong trường tham gia".

Tin rằng với sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân địa phương, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia múa đèn chạy chữ, hát chèo chải cổ sẽ có sức sống mạnh mẽ trong đời sống tinh thần của người dân trên địa bàn. Đó sẽ mãi là tài sản văn hóa vô giá và là niềm tự hào của các thế hệ người dân Thiệu Quang, để văn hóa là nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh và động lực to lớn cho xã Thiệu Quang phát triển nhanh và bền vững.

Bài và ảnh: Thanh Thủy