Tổng thống Trump và thông điệp Liên bang 2026: Khi “diễn đàn quốc gia” trở thành chiến trường quyền lực

Khi nước Mỹ bước vào một năm chính trị bản lề, mọi ánh nhìn đang dồn về Washington trước Thông điệp Liên bang 2026 của tổng thống Donald Trump. Trong bối cảnh phân cực sâu sắc và bầu cử giữa nhiệm kỳ cận kề, bài phát biểu không còn đơn thuần là bản tổng kết quốc gia, mà đã trở thành một sự kiện định hình quyền lực. Từ góc nhìn quốc tế, đây không chỉ là nghi thức hiến định mà còn là thời điểm hiếm hoi khi toàn bộ hệ thống chính trị Mỹ - từ Nhà Trắng, Quốc hội đến Tòa án Tối cao Mỹ - cùng xuất hiện trên một sân khấu. Vì vậy, Thông điệp Liên bang năm nay được xem như chỉ dấu quan trọng về quỹ đạo chính trị của nước Mỹ trong năm 2026 đầy biến động.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trong phiên họp chung của Quốc hội tại Điện Capitol Hoa Kỳ ở Washington, DC, ngày 4/3/2025. Ảnh: Reuters

Lời mời đọc Thông điệp do Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson gửi ngày 7/1/2026 mở đường cho một sự kiện có thể định hình hướng đi chính sách trong giai đoạn tiếp theo. Việc truyền hình trực tiếp trên hầu hết các kênh lớn, đồng thời phát trực tuyến trên nền tảng số, cho thấy tầm quan trọng của diễn văn không chỉ đối với công chúng mà còn với chính hệ thống chính trị Mỹ. Chương trình dự kiến bắt đầu lúc 21h tối thứ 3 (24/2) theo giờ miền Đông, tức 2 giờ sáng thứ 4 theo giờ GMT, và kéo dài trong khoảng hai giờ, sau đó là các phần bình luận và phản hồi - một cấu trúc phản ánh rõ logic “truyền thông hóa” của chính trị hiện đại, nơi khả năng tiếp cận công chúng trở thành nguồn lực quyền lực.

Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson trao đổi với phóng viên tại U.S. Capitol ở Washington, DC, ngày 3/2/2026. Ảnh: Getty

Từ báo cáo hiến định đến “sân khấu quyền lực”

Theo phân tích của Reuters, Thông điệp Liên bang đã chuyển hóa từ một báo cáo chính trị ngắn gọn thành sự kiện truyền thông mang tính đối đầu cao trong thời đại phân cực. Đây không chỉ là bài phát biểu, mà là không gian để tổng thống định hình câu chuyện chính trị, tái cấu trúc hình ảnh lãnh đạo và giành ưu thế trong cuộc cạnh tranh nghị sự.

Nếu bài phát biểu đầu tiên của George Washington năm 1790 chỉ hơn 1.000 từ, thì các tổng thống hiện đại thường nói hơn một giờ. Sự kéo dài này phản ánh không chỉ chương trình nghị sự mở rộng mà còn nhu cầu kiểm soát diễn ngôn trong môi trường truyền thông phân mảnh.

Ngày nay, Thông điệp Liên bang phải thực hiện đồng thời ba nhiệm vụ: trấn an thị trường, thuyết phục cử tri và răn đe đối thủ chính trị. Sự chồng lấn đó biến bài phát biểu thành một “đêm dài chính trị”, nơi từng phản ứng trong khán phòng đều mang hàm ý quyền lực.

Đối với chính quyền Trump, đây vừa là cơ hội khẳng định tầm nhìn chiến lược, vừa là phép thử khả năng thuyết phục trong môi trường chính trị chia rẽ. Ý nghĩa của diễn văn năm 2026 càng nổi bật khi đặt trong bối cảnh năm 2025 tổng thống không đọc Thông điệp Liên bang theo thông lệ mà thay bằng phát biểu trước phiên họp chung Quốc hội. Vì vậy, năm nay được xem là dịp tái khẳng định định hướng chính sách trong giai đoạn mới.

Yếu tố làm gia tăng tính cạnh tranh chính trị là việc nhiều lực lượng đối lập chuẩn bị phản hồi ngay sau bài phát biểu. Working Families Party dự kiến đưa ra thông điệp phản biện nhấn mạnh quyền lợi người lao động, trong khi phản hồi chính thức của Đảng Dân chủ Mỹ sẽ được phát sóng trên các mạng lớn. Sự xuất hiện đồng thời của nhiều tiếng nói đối lập cho thấy mức độ phân cực sâu sắc trong đời sống chính trị Mỹ.

Bài phát biểu mang tính bước ngoặt trong thế trận ngày càng bất lợi

Tổng thống Mỹ bước vào bài phát biểu giờ vàng trước Quốc hội tối thứ 3 trong bối cảnh dồn dập tin bất lợi. Do vậy, không phải ngẫu nhiên mà bài phát biểu lần này của Tổng thống Trump được so sánh với bài diễn văn năm 1986 của Ronald Reagan sau thảm họa tàu con thoi Challenger, và bài phát biểu năm 1998 của Bill Clinton giữa tâm bão bê bối cá nhân.

Rõ ràng, bài phát biểu trước Quốc hội vốn luôn được kỳ vọng sẽ mở màn cho chiến dịch giữa nhiệm kỳ kỷ luật và cứng rắn, tập trung vào việc giảm chi phí sinh hoạt và nêu bật thành tựu năm đầu nhiệm kỳ hai. Thay vào đó, ông Trump tiến vào Điện Capitol trong làn sóng tin xấu.

Tăng trưởng kinh tế chững lại. Lực lượng quân sự Mỹ đang tập trung quanh Iran để chuẩn bị cho khả năng tấn công - điều khiến một bộ phận cử tri của ông phản đối. Một cơ quan liên bang lớn bị đóng cửa vì bế tắc nhập cư với phe Dân chủ. Một số nhà hoạt động y tế chỉ trích quyết định tăng sản xuất glyphosate trong nước. Bê bối liên quan đến Jeffrey Epstein tiếp tục phủ bóng chính trị.

Cú đánh nặng nề nhất đến từ phán quyết của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ: sáu thẩm phán, trong đó có hai người do ông bổ nhiệm, khẳng định tổng thống không có quyền đơn phương áp đặt thuế quan diện rộng trong tình trạng khẩn cấp kinh tế quốc tế - thẩm quyền thuộc về Quốc hội.

Một cựu quan chức thương mại nhận định đây là sự bác bỏ nghiêm trọng đối với chính sách kinh tế đặc trưng của ông Trump, xảy ra chỉ vài ngày trước Thông điệp Liên bang. Quyết định này xuất hiện khi tỷ lệ ủng hộ của tổng thống gần mức thấp nhất nhiệm kỳ hai, trong bối cảnh đảng Cộng hòa nỗ lực giữ thế đa số mong manh tại Hạ viện.

Kinh tế và nhập cư không còn là lợi thế

Ông Trump quay lại Nhà Trắng với cam kết hạ giá sinh hoạt và lập lại trật tự trong vấn đề nhập cư. Tuy nhiên, trên cả hai mặt trận này, dư luận đã chuyển sang bất lợi cho ông.

Theo khảo sát mới nhất của AP-NORC, chỉ 39% người trưởng thành tại Mỹ tán thành năng lực điều hành kinh tế của ông và 38% ủng hộ chính sách nhập cư. Những con số này phản ánh nỗi lo kéo dài về chi phí thực phẩm, nhà ở và tiện ích - tình trạng càng trầm trọng bởi việc áp thuế biến động mạnh. Đồng thời, dư luận cũng bị tác động bởi các đoạn video ghi lại cảnh đụng độ bạo lực với người biểu tình, trong đó có hai công dân Mỹ thiệt mạng do đặc vụ liên bang bắn.

Kể từ khi đảng của ông thông qua gói cắt giảm thuế quy mô lớn năm ngoái, ông Trump vẫn chưa đưa ra sáng kiến kinh tế mới đáng kể. Trong các bài phát biểu gần đây, ông chủ yếu nhắc lại các nội dung quen thuộc: cắt giảm thuế, kế hoạch hạ lãi suất thế chấp và trang web mua thuốc kê đơn của chính phủ.

Phán quyết của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ bác bỏ nhiều mức thuế toàn cầu của ông và cam kết của ông về việc tìm cách khác để tiếp tục áp thuế nhập khẩu có thể kéo dài bất ổn về thương mại và giá cả.

Chiến lược gia Cộng hòa Alex Conant nhận định điều đó khiến việc tập trung thông điệp vào kinh tế trở nên cấp thiết hơn. Theo ông, giữa phán quyết về thuế quan và báo cáo của Bộ Thương mại cho thấy tăng trưởng kinh tế Mỹ chậm lại vào cuối năm trước, tổng thống cần củng cố thông điệp kinh tế của mình.

Dù Nhà Trắng dự kiến nêu bật một số tín hiệu kinh tế tích cực trong bài phát biểu, chính quyền vẫn phải đối mặt với tăng trưởng GDP thấp hơn kỳ vọng và việc mất đi công cụ kinh tế — an ninh ưa thích của tổng thống.

Kinh tế Mỹ giảm tốc mạnh trong quý IV năm 2025, chỉ tăng trưởng 1,4%. Ảnh: Getty

Ông Trump bày tỏ sự bất bình với báo chí, cho rằng một số thẩm phán bị ảnh hưởng bởi “lợi ích nước ngoài” trong quyết định mà ông gọi là “vô lý” và “đáng thất vọng sâu sắc”. Một nguồn tin thân cận Nhà Trắng mô tả đây là “thất bại gây sốc”, nhấn mạnh rằng quyền lực tổng thống luôn có giới hạn.

Đòn giáng vào chính sách thuế diễn ra khi chính quyền cũng gặp khó khăn trong ưu tiên nội địa khác: trục xuất người nhập cư trái phép. Phe Dân chủ từ chối cấp ngân sách cho Bộ An ninh Nội địa nếu Nhà Trắng không cải cách cách thức hoạt động của lực lượng thực thi nhập cư, trong khi dư luận ngày càng phản ứng trước các biện pháp bị coi là cứng rắn.

Song song đó, Washington đang tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông. Những động thái quy mô lớn hơn đối với Iran có nguy cơ làm xa rời một bộ phận cử tri vốn hoài nghi can thiệp quân sự, đồng thời làm phân tán thông điệp kinh tế mà Nhà Trắng muốn nhấn mạnh.

Phán quyết của tòa án cũng làm suy yếu đòn bẩy địa chính trị quen thuộc của ông Trump: sử dụng đe dọa thuế quan để gây sức ép trong quan hệ quốc tế. Một cựu quan chức nhận xét tổng thống không còn có thể áp thuế “theo ý muốn” để buộc đối tác nhượng bộ.

Dù vậy, ông Trump vẫn tuyên bố sẽ khôi phục chính sách thuế bằng các công cụ pháp lý khác, thậm chí để ngỏ khả năng mức thuế cao hơn. Bộ trưởng Tài chính khẳng định chính quyền vẫn có nhiều lựa chọn để duy trì nguồn thu thuế quan trong năm 2026.

Tổng thể, bài Thông điệp Liên bang lần này không chỉ là diễn văn thường niên, mà còn là phép thử năng lực chính trị của tổng thống trong bối cảnh áp lực pháp lý, kinh tế và đối ngoại cùng lúc gia tăng.

Đối ngoại chưa tạo được hiệu ứng chính trị

Dù theo đuổi khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết”, cách tiếp cận cứng rắn ở nước ngoài của ông Trump trong năm qua khiến một bộ phận ủng hộ đặt câu hỏi liệu ông có nên tập trung nhiều hơn vào cử tri trong nước.

Ông Trump - người công khai mong muốn giành giải Nobel Hòa bình - có thể nhấn mạnh nỗ lực trung gian cho các thỏa thuận hòa bình. Tuy nhiên, thực tế chính sách đối ngoại lại mang sắc thái đối đầu: Mỹ đã tiến hành các đợt tấn công tại Yemen, Nigeria và Iran; duy trì chiến dịch không kích nhằm vào các tàu bị cáo buộc buôn ma túy gần Nam Mỹ; thực hiện cuộc đột kích bất ngờ nhằm bắt giữ lãnh đạo Venezuela khi đó là Nicolás Maduro; và từng nêu khả năng sử dụng vũ lực để kiểm soát Greenland.

Gần đây, khi gia tăng sức ép lên Iran, ông Trump đã củng cố hiện diện quân sự của Mỹ tại Trung Đông, song vẫn chưa giải thích thuyết phục với cử tri về ý nghĩa của các động thái này đối với đời sống của họ.

Chiến lược gia Alex Conant dự đoán bài phát biểu sẽ chủ yếu xoay quanh kinh tế. Phó Tổng thống JD Vance cũng nhận định trên Fox News Channel rằng, công chúng sẽ nghe nhiều về việc đưa việc làm trở lại Mỹ, tái nội địa hóa sản xuất và xây dựng các nhà máy mới, cùng với việc giảm chi phí năng lượng.

Thông điệp Liên bang trong thời đại phân cực

Sự chú ý của truyền thông quốc tế đối với Thông điệp Liên bang 2026 phản ánh tầm quan trọng ngày càng lớn của sự kiện này. Trong một hệ thống chính trị phân cực sâu sắc, bài phát biểu không chỉ là báo cáo quốc gia mà đã trở thành diễn đàn quyền lực, nơi thông điệp chính sách, hình ảnh lãnh đạo và xung đột đảng phái hội tụ trước công chúng toàn cầu.

Câu hỏi lớn không chỉ là tổng thống sẽ nói gì, mà là liệu thông điệp có thể thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và đời sống - giữa tăng trưởng kinh tế và chi phí sinh hoạt - hay không. Đây là điểm nghẽn chính trị cốt lõi mà mọi thông điệp hùng hồn đều phải đối mặt.

Trong bối cảnh đó, Thông điệp Liên bang 2026 mang ý nghĩa vượt xa một bài phát biểu thường niên. Nó là phép thử đối với năng lực lãnh đạo, là chỉ dấu về triển vọng của đảng cầm quyền và là tấm gương phản chiếu mức độ phân cực của chính trị Mỹ đương đại. Và cũng như nhiều năm gần đây, điều đọng lại sau bài phát biểu có thể không chỉ là những câu chữ được chuẩn bị kỹ lưỡng, mà còn là cách các nhánh quyền lực phản ứng với nhau.

Người dân Mỹ đang chờ đợi Thông điệp Liên bang 2026 mang dấu ấn riêng của Tổng thống Trump

Khi nước Mỹ theo dõi bài phát biểu ngày 24/2, từng thông điệp và phản ứng chính trị sẽ được soi chiếu như chỉ dấu về quỹ đạo chính sách và cán cân quyền lực sắp tới. Sau một năm làm thay đổi nhiều chuẩn mực chính trị tại Washington, lựa chọn giữa phong cách đối đầu và thông điệp hòa giải sẽ là thước đo quan trọng đối với chính quyền.

Xét đến cùng, Thông điệp Liên bang 2026 không chỉ phản ánh chương trình nghị sự của Nhà Trắng mà còn là phép thử đối với định hướng của đảng cầm quyền và chiến lược của phe đối lập. Trong một nền chính trị nơi niềm tin trở thành nguồn lực khan hiếm, giá trị thực của bài phát biểu không nằm ở độ dài hay cường độ ngôn từ, mà ở khả năng kết nối chính sách với đời sống — thước đo cuối cùng của quyền lực chính trị.

Thanh Liên