Thuốc lá và nguy cơ mắc COPD

Hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) - căn bệnh hô hấp nguy hiểm đang gia tăng tại Việt Nam. Điều đáng lo ngại là phần lớn người bệnh chỉ phát hiện khi chức năng phổi đã suy giảm nghiêm trọng. Theo các chuyên gia y tế, từ bỏ thuốc lá là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa và làm chậm tiến triển của căn bệnh này.

Bệnh nhân COPD điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Bá Thước.

Thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây COPD

Sau nhiều năm hút thuốc lá, thuốc lào, ông Hà Công Thương (xã Cổ Lũng) giờ đây phải sống chung với căn bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Những cơn ho kéo dài, tức ngực, khó thở ngày càng xuất hiện thường xuyên. Chỉ cần đi bộ một quãng ngắn hoặc làm việc nhẹ, ông đã phải dừng lại để nghỉ lấy hơi. Những năm gần đây, bệnh diễn biến nặng hơn khiến ông nhiều lần phải nhập viện điều trị do các đợt cấp. Mỗi khi thời tiết thay đổi, tình trạng khó thở, khò khè lại tái phát, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Ông Thương chia sẻ: "Nếu biết thuốc lá gây hậu quả nghiêm trọng như vậy, tôi đã bỏ từ nhiều năm trước. Giờ mỗi lần lên cơn khó thở rất mệt, sinh hoạt cũng phụ thuộc nhiều vào người thân. Tôi chỉ mong những người còn hút thuốc hãy bỏ càng sớm càng tốt để không phải hối tiếc như mình".

Không chỉ riêng ông Thương, tại các cơ sở y tế, nhiều bệnh nhân COPD đều có điểm chung là tiền sử hút thuốc lá nhiều năm. Phần lớn chỉ đi khám khi xuất hiện khó thở kéo dài, lúc bệnh đã ở giai đoạn muộn.

Theo các chuyên gia y tế, khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có hàng trăm chất độc hại và khoảng 70 chất có khả năng gây ung thư. Các chất độc này làm tổn thương đường hô hấp, phá hủy phế nang, gây viêm mạn tính và làm suy giảm chức năng phổi.

Thống kê cho thấy khoảng 80-90% trường hợp mắc COPD có liên quan đến hút thuốc lá. Nguy cơ mắc bệnh tăng theo số lượng thuốc hút mỗi ngày và số năm hút thuốc.

Không chỉ người hút thuốc chủ động, người thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động cũng có nguy cơ mắc các bệnh hô hấp, trong đó có COPD. Trẻ em, phụ nữ mang thai và người cao tuổi là những nhóm chịu ảnh hưởng nhiều nhất.

Bỏ thuốc lá - giải pháp hiệu quả nhất để phòng bệnh

COPD hiện chưa thể chữa khỏi hoàn toàn. Các phương pháp điều trị chủ yếu nhằm giảm triệu chứng, hạn chế các đợt cấp và làm chậm quá trình suy giảm chức năng hô hấp. Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể phải thở oxy dài hạn, nhập viện nhiều lần, thậm chí đối mặt với nguy cơ suy hô hấp và tử vong.

Điều tích cực là việc từ bỏ thuốc lá mang lại lợi ích rõ rệt. Đối với người chưa mắc bệnh, cai thuốc giúp giảm đáng kể nguy cơ phát triển COPD. Với người đã mắc bệnh, đây là biện pháp quan trọng nhất để làm chậm tốc độ suy giảm chức năng phổi, giảm số lần nhập viện và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Bác sĩ CKI Quách Thị Phương, Phó Trưởng Khoa Nội, Bệnh viện Đa khoa Bá Thước cho biết, phần lớn bệnh nhân COPD điều trị tại khoa đều có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc.

Theo bác sĩ Phương, COPD là bệnh mạn tính không thể chữa khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu người bệnh ngừng hút thuốc ngay sau khi được chẩn đoán, chức năng hô hấp sẽ suy giảm chậm hơn, giảm các đợt cấp phải nhập viện và cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống. Ngược lại, nếu tiếp tục hút thuốc, bệnh sẽ tiến triển nhanh, nguy cơ suy hô hấp và tử vong rất cao.

Các bác sĩ cũng khuyến cáo người trên 40 tuổi có tiền sử hút thuốc kéo dài, khi xuất hiện các dấu hiệu như ho dai dẳng, khạc đờm nhiều, khó thở hoặc thở khò khè cần đến cơ sở y tế để được đo chức năng hô hấp và điều trị kịp thời.

Để phòng ngừa COPD và nhiều bệnh nguy hiểm khác do thuốc lá gây ra, mỗi người cần chủ động nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng; tránh hít phải khói thuốc trong gia đình, nơi làm việc và nơi công cộng; sử dụng phương tiện bảo hộ khi làm việc trong môi trường nhiều bụi, hóa chất và khám sức khỏe định kỳ.

COPD tiến triển âm thầm nhưng để lại hậu quả nặng nề. Mỗi điếu thuốc được từ bỏ hôm nay không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc COPD mà còn góp phần phòng ngừa ung thư phổi, bệnh tim mạch, đột quỵ và nhiều bệnh mạn tính khác, hướng tới một cộng đồng khỏe mạnh và không khói thuốc.

Tô Hà