Thể thao thành tích cao tái cấu trúc để vươn xa

Sau nhiều năm duy trì vị thế trong nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước, thể thao thành tích cao Thanh Hóa đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, tính chuyên nghiệp và năng lực cạnh tranh. Muốn vươn tới những đấu trường lớn như ASIAD, Olympic, ngành thể thao không chỉ cần thêm nguồn lực mà quan trọng hơn là đổi mới tư duy, tái cấu trúc phương thức đầu tư, đào tạo để tạo nền tảng cho những bước tiến bền vững.

Điền kinh là môn thể thao Olympic đang được Thanh Hóa đầu tư trọng điểm. Ảnh: Anh Tuân

Thay đổi tư duy phát triển thể thao thành tích cao

Hàng năm, các đội tuyển thể thao thành tích cao tham gia từ 150 đến 160 giải đấu trong nước và quốc tế, giành khoảng 1.000 huy chương các loại; số huy chương năm sau luôn cao hơn năm trước. Những kết quả đó phản ánh hiệu quả của quá trình đầu tư, xây dựng lực lượng và tạo thêm niềm tin cho các đội tuyển. Tuy nhiên, để có thêm nhiều VĐV đủ sức cạnh tranh tại ASIAD và Olympic, thể thao Thanh Hóa vẫn cần một chiến lược đầu tư bài bản, dài hạn hơn.

Trong nhiều cuộc làm việc với ngành thể thao, đồng chí Đầu Thanh Tùng, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cũng đã nhấn mạnh: Với thể thao thành tích cao, phải chuyển mạnh từ tư duy đầu tư dàn trải sang đầu tư có trọng tâm, trọng điểm và ổn định lâu dài. Thanh Hóa cần rà soát, xác định rõ danh mục các môn thể thao thế mạnh trọng điểm, ưu tiên những môn có khả năng cạnh tranh cao trong chương trình Olympic, ASIAD, SEA Games... để tập trung nguồn lực đào tạo theo hướng bài bản, liên thông và lâu dài, từ phát hiện năng khiếu ở cơ sở, đào tạo trẻ, huấn luyện chuyên sâu đến thi đấu thành tích cao ở cấp quốc gia và quốc tế. Đồng thời, cần xây dựng lộ trình đầu tư cụ thể, phù hợp cho từng môn, từng giai đoạn, bảo đảm tính chủ động, ổn định và hiệu quả trong tổ chức thực hiện.

Đề án "Phát triển thể dục thể thao của tỉnh Thanh Hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” cũng đã vạch ra những chỉ tiêu cụ thể, yêu cầu thể thao thành tích cao nỗ lực thực hiện: Giai đoạn 2026-2030 tỉnh phấn đấu hàng năm có từ 6 - 9% VĐV, HLV tham gia các đội tuyển quốc gia; đóng góp 6 - 9% lực lượng và huy chương tại các giải khu vực, châu lục, thế giới, các kỳ SEA Games 2027, 2029. Phấn đấu có 10 - 15 VĐV tham gia ASIAD, có VĐV giành HCV; có 1 - 2 VĐV vượt qua vòng loại và được tham dự Đại hội Olympic năm 2028.

Để hiện thực hóa các mục tiêu của đề án, Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu thể thao tỉnh đang xây dựng lộ trình tái cấu trúc theo hướng bài bản, lâu dài, ông Đàm Văn Long, Giám đốc Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu thể thao tỉnh chia sẻ: “Tái cấu trúc không đơn thuần là sắp xếp lại bộ máy hay điều chỉnh nguồn lực. Đó là sự thay đổi về tư duy phát triển: lấy chất lượng làm trung tâm, lấy khoa học làm nền tảng, lấy con người làm động lực và lấy hội nhập quốc tế làm hướng đi. Để thể thao thành tích cao chuyển mình, trung tâm sẽ có cách làm bài bản, dài hạn hơn, nhằm thực hiện hiệu quả hơn".

Trên cơ sở đó, thể thao Thanh Hóa xác định tập trung nguồn lực cho các môn Olympic và nhóm môn thế mạnh nhằm tạo bước đột phá về thành tích ở đấu trường quốc gia, đồng thời đóng góp nhiều hơn cho thể thao Việt Nam tại SEA Games, ASIAD và Olympic. Thực tiễn từ SEA Games 33 cho thấy, khi lựa chọn đúng môn trọng điểm, đúng VĐV tiềm năng và có phương pháp đầu tư phù hợp, hiệu quả đạt được rõ nét hơn.

Ngành thể thao cũng sẽ tiếp tục rà soát, tinh gọn lực lượng, ưu tiên đầu tư các môn mũi nhọn có khả năng giành huy chương, đồng thời đẩy mạnh tuyển chọn, đào tạo VĐV trẻ, năng khiếu nhằm bảo đảm tính kế thừa. Việc tuyển chọn VĐV phải dựa trên những tiêu chí khoa học về thể chất, tố chất chuyên môn thay vì chủ yếu dựa vào kinh nghiệm như trước đây. Lộ trình đào tạo dài hạn, tránh tình trạng chạy theo thành tích ngắn hạn khiến VĐV quá tải hoặc phát triển thiếu bền vững.

Song song với đó, nâng cao chất lượng huấn luyện được xác định là then chốt. Ngành thể thao chú trọng bồi dưỡng đội ngũ HLV theo hướng chuyên nghiệp; từng bước tăng cường HLV thể lực, tâm lý, đẩy mạnh tập huấn trong và ngoài nước.

Đồng bộ các giải pháp

Cùng với đổi mới tư duy đầu tư, việc ứng dụng công nghệ cũng sẽ tạo thêm động lực cho thể thao thành tích cao. Trí tuệ nhân tạo (AI), cơ sở dữ liệu số về VĐV hay công nghệ phân tích hình ảnh sẽ giúp quá trình huấn luyện ngày càng khoa học, chính xác và phù hợp với từng vận động viên. Đây là xu hướng tất yếu của thể thao hiện đại và Thanh Hóa đang từng bước tiếp cận để nâng cao chất lượng huấn luyện, quản lý VĐV.

Song hành với đó, y sinh học thể thao cũng đóng vai trò nền tảng trong việc bảo vệ và nâng cao giới hạn của VĐV. Chế độ dinh dưỡng khoa học được cá nhân hóa cho từng môn thi đấu sẽ đảm bảo nguồn năng lượng và vi chất tối ưu, giúp VĐV duy trì phong độ đỉnh cao tại những thời điểm quyết định.

Mặt khác, ngành thể thao sẽ ưu tiên đầu tư đối với các môn thể thao trọng điểm; đồng thời tham mưu hoàn thiện các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, tuyển dụng vào biên chế đối với HLV, VĐV đạt thành tích cao, có nhiều đóng góp cho thể thao tỉnh sau khi kết thúc sự nghiệp thi đấu. Cùng với đó, đẩy mạnh huy động các nguồn lực xã hội hóa, vận động doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân đồng hành, tài trợ cho thể thao thành tích cao; xây dựng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ HLV và VĐV.

Với nền tảng truyền thống, lực lượng VĐV giàu tiềm năng cùng đội ngũ HLV tâm huyết, thể thao Thanh Hóa đang có những điều kiện quan trọng để bứt phá. Một cuộc tái cấu trúc đồng bộ từ tuyển chọn, đào tạo, huấn luyện đến ứng dụng khoa học công nghệ và hoàn thiện cơ chế chính sách sẽ tạo động lực cho những bước phát triển bền vững. Khi từng mắt xích trong hệ thống được kết nối hiệu quả, thể thao thành tích cao Thanh Hóa sẽ có thêm cơ sở để chinh phục những đỉnh cao mới, đóng góp nhiều hơn cho thể thao Việt Nam trên đấu trường khu vực, châu lục và thế giới.

Anh Tuân