Tài nguyên bản địa - Động lực phát triển kinh tế HTX khu vực miền núi Thanh Hóa

Mỗi năm, tại các xã khu vực miền núi Thanh Hóa có hàng chục hợp tác xã (HTX) được thành lập. Hoạt động của các HTX đã và đang khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, khí hậu, tạo ra nhiều sản phẩm đặc trưng, góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, nâng cao thu nhập cho người dân.

Sản phẩm gạo nếp Thạch Lập của HTX nông nghiệp Toàn Thắng.

Với người dân xã Thạch Lập, lúa nếp từ lâu đã gắn bó với nhiều thế hệ, trở thành nguồn lương thực quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày. Vào mỗi dịp lễ, Tết, gạo nếp được dùng để đồ xôi, làm bánh, góp phần lưu giữ hương vị truyền thống của quê hương. Tuy nhiên, trước sự thay thế của nhiều giống lúa mới cho năng suất cao, diện tích lúa nếp bản địa đang dần bị thu hẹp.

Trăn trở trước nguy cơ mai một giống lúa quý của quê hương, năm 2017, anh Phạm Bá Hùng đã thành lập HTX Nông nghiệp Toàn Thắng, từng bước mở rộng diện tích sản xuất, xây dựng thương hiệu và liên kết bao tiêu sản phẩm cho bà con. Từ 30ha ban đầu, đến nay diện tích trồng lúa nếp đã tăng lên hơn 100ha. Sản phẩm gạo nếp Thạch Lập được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao, khẳng định chất lượng và chỗ đứng trên thị trường.

Theo anh Phạm Bá Hùng, trung bình mỗi sào lúa nếp cho sản lượng khoảng 2,5 tạ, mang lại thu nhập trên 5 triệu đồng, cao gấp đôi so với trồng lúa tẻ. Nhờ đầu ra ổn định, sản phẩm được HTX thu mua và tiêu thụ thuận lợi qua các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và hệ thống cửa hàng tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, bà con nông dân thêm phấn khởi, yên tâm gắn bó với đồng ruộng.

Mô hình trồng măng lục trúc của hộ chị Đinh Thị Lệ, xã Minh Sơn.

Tại xã Minh Sơn, sau quá trình tìm hiểu mô hình trồng măng lục trúc tại một số tỉnh phía Bắc, nhận thấy điều kiện thổ nhưỡng địa phương phù hợp, đầu năm 2023, chị Đinh Thị Lệ đã mạnh dạn chuyển đổi một phần diện tích keo sang trồng loại cây này. Sau khoảng 14-15 tháng chăm sóc, vườn măng bắt đầu cho thu hoạch, với sản lượng bình quân đạt khoảng 8-10 tấn/ha/năm. Với giá bán khoảng 40.000 đồng/kg măng tươi, mỗi ha mang lại doanh thu hàng trăm triệu đồng, lợi nhuận ước đạt khoảng 200 triệu đồng sau khi trừ chi phí.

Từ hiệu quả kinh tế bước đầu, năm 2024, chị Lệ thành lập HTX Dịch vụ nông nghiệp Măng lục trúc Xuân Hanh, liên kết các hộ dân mở rộng diện tích lên 5ha, cung ứng ra thị trường cả măng tươi và măng khô.

“Làm riêng lẻ theo hộ gia đình thì sản lượng ít, khi liên kết thành HTX, chúng tôi tăng được diện tích, nâng cao năng suất, phát triển kinh tế hộ gắn với phát triển HTX”, chị Lệ cho biết.

Toàn tỉnh Thanh Hóa hiện có 1.376 HTX, trong đó khu vực miền núi chiếm khoảng 40%. Kinh tế hợp tác đã góp phần khai thác hiệu quả lợi thế địa phương, khôi phục và phát triển nhiều sản phẩm đặc trưng như con nuôi đặc sản, lúa nếp, dược liệu... Nhiều HTX chú trọng đầu tư máy móc, tem nhãn, bao bì; xây dựng sản phẩm OCOP; quảng bá, tiêu thụ sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Nhờ đó, sản phẩm không chỉ tiêu thụ trong tỉnh mà còn mở rộng ra nhiều tỉnh, thành phố lớn.

Người lao động đóng gói sản phẩm trà thảo mộc của HTX dược liệu Happy Life.

Theo chị Phạm Thị Hậu, Giám đốc HTX Nông dược Happy Life (xã Cẩm Thạch), tiềm năng về phát triển cây dược liệu trên địa bàn chính là động lực để chị thành lập HTX và xây dựng thành công sản phẩm trà xạ đen đạt tiêu chuẩn OCOP vào năm 2024 - sản phẩm chủ lực đầu tiên của HTX Hiện nay, ngoài trà xạ đen, HTX đã phát triển thêm 6 dòng trà thảo mộc, từng bước đa dạng hóa sản phẩm. Trung bình mỗi tháng, HTX cung ứng ra thị trường từ 3.000-4.000 hộp trà các loại, tạo nguồn thu ổn định và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Đáng chú ý, việc thành lập HTX đã tạo đầu ra bền vững cho cây dược liệu địa phương. Từ chỗ được người dân trồng nhỏ lẻ trong vườn nhà, các loại cây như xạ đen, cà gai leo, giảo cổ lam... nay đã trở thành hàng hóa có giá trị khi được HTX thu mua, sơ chế và chế biến thành sản phẩm trà. Hiện HTX liên kết với 17 hộ dân trên địa bàn xã Cẩm Thạch để tổ chức vùng nguyên liệu, bảo đảm nguồn cung ổn định, đồng thời góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và gìn giữ nguồn dược liệu quý tại địa phương.

Ông Nguyễn Đình Tuấn, Chủ tịch Liên minh HTX (ngoài cùng bên phải) thăm HTX miến dong Thuận Tâm, xã Cẩm Thạch.

Theo ông Nguyễn Đình Tuấn, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Thanh Hóa, thời gian qua, Liên minh HTX tỉnh đã triển khai nhiều cơ chế, chính sách và chương trình hỗ trợ từ trung ương và địa phương nhằm phát triển hạ tầng sản xuất, nâng cao năng lực quản lý cho cán bộ HTX, hỗ trợ vay vốn ưu đãi, xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại. Những giải pháp đồng bộ này đang tạo nền tảng quan trọng để kinh tế hợp tác ở khu vực miền núi Thanh Hóa tiếp tục phát huy hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Thanh Tâm