Phát triển hợp tác xã nông nghiệp đa giá trị

Nhiều HTX trên địa bàn tỉnh đã chú trọng phát triển sản xuất nông nghiệp tích hợp đa giá trị, vừa khai thác giá trị nông nghiệp, vừa khai thác giá trị du lịch, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa cộng đồng, góp phần đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả của kinh tế tập thể, HTX.

Du khách tham quan mô hình sản xuất chiếu cói của HTX sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nông nghiệp Quảng Phúc, xã Quảng Ngọc.

Tính đến tháng 4/2026, tỉnh Thanh Hóa có hơn 800 HTX nông nghiệp. Nhiều HTX đã tích tụ ruộng đất và từng bước hình thành các cánh đồng lớn, cánh đồng liên kết để liên doanh, liên kết với các doanh nghiệp thực hiện các chuỗi sản xuất - tiêu thụ nông sản. Từ việc đổi mới phương thức hoạt động, trên địa bàn tỉnh đã xuất hiện nhiều mô hình HTX sản xuất theo phương thức gắn với chuỗi giá trị như: HTX dịch vụ nông nghiệp Nga Trường, xã Ba Đình; HTX nông nghiệp Nga Trung, xã Nga Sơn; HTX dịch vụ nông nghiệp Phú Lộc... với mô hình trồng rau màu, khoai tây liên kết. HTX dịch vụ nông nghiệp Thiệu Hưng, xã Thiệu Hóa; HTX mắc ca Thành Phát, xã Thượng Ninh với mô hình phát triển chuỗi liên kết sản phẩm OCOP... HTX dịch vụ nông nghiệp và phát triển nông thôn Xuân Lập, HTX nông nghiệp và phát triển nông thôn Xuân Hòa, xã Xuân Hòa phát triển diện tích liên kết sản xuất lúa giống, lúa thương phẩm...

Việc ứng dụng công nghệ, truy xuất nguồn gốc và áp dụng chuyển đổi số, thương mại điện tử, mạng xã hội để tra cứu thông tin, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm cũng được các HTX quan tâm. Theo đó, toàn tỉnh có 195 HTX có ứng dụng công nghệ cao vào quá trình sản xuất kinh doanh; 98 HTX tham gia sản xuất sản phẩm OCOP; 125 HTX có ứng dụng chuyển đổi số vào trong sản xuất, tiêu thụ nông sản. Đặc biệt, một số HTX trên địa bàn tỉnh đã tận dụng được tiềm năng, lợi thế và những sản phẩm sẵn có của địa phương, vừa kết hợp sản xuất nông nghiệp với khai thác phát triển du lịch cộng đồng, từng bước thu hút khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm, từ đó góp phần gia tăng giá trị cho sản phẩm địa phương và tạo thêm sinh kế cho nông dân.

HTX sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nông nghiệp Quảng Phúc, xã Quảng Ngọc được thành lập năm 2020, với mong muốn phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương nói chung và vùng diện tích cói nói riêng theo hướng hữu cơ, tuần hoàn nhằm nâng cao năng suất, tối ưu hóa lợi thế đặc thù về tự nhiên. Bên cạnh các dịch vụ kinh doanh truyền thống, HTX đã mở thêm dịch vụ du lịch nông nghiệp trải nghiệm trên vùng đất cói Quảng Phúc (cũ). Đến nay, các sản phẩm mắm cáy, chiếu cói, rạm xay, cáy xay của HTX đã được công nhận sản phẩm OCOP từ 3 đến 4 sao. HTX đồng thời phát triển khu phức hợp kinh tế tập thể xã Quảng Phúc bao gồm Khu Du lịch sinh thái Sác Lính 5ha và cụm làng nghề hơn 12ha.

Anh Bùi Đức Đạt, trợ lý hội đồng quản trị HTX cho biết: "HTX được thành lập với mục tiêu hỗ trợ người dân phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng bền vững và “đánh thức” tiềm năng, thế mạnh của vùng cói hơn 400ha được thiên nhiên ban tặng cho địa phương. Bằng nguồn vốn hiện có và huy động từ thành viên, quỹ tín dụng, HTX không chỉ phát triển được 4 sản phẩm OCOP từ thế mạnh địa phương mà còn góp phần quảng bá rộng rãi trên thị trường thông qua kênh du lịch trải nghiệm. Ngoài ra, HTX đã phát triển thí điểm được 4 mô hình gồm: Mô hình chăn nuôi vịt cân bằng sinh thái trên đất cói, tổng đàn hơn 5.000 con; mô hình thí điểm phân bón hữu cơ nâng cao hiệu quả cây cói và sinh vật trong vùng cói; mô hình sản phẩm thủ công mỹ nghệ kết hợp sợi cói, sợi chuối, sợi bèo và sợi gai và mô hình cửa hàng thực phẩm, kênh truyền thông giới thiệu sản phẩm của HTX, góp phần phát huy được thế mạnh về cây cói và hệ sinh thái trong vùng đất cói".

Tại nhiều mô hình HTX nông nghiệp phát triển dịch vụ du lịch trải nghiệm, du lịch sinh thái, như: HTX dịch vụ nông nghiệp - du lịch Pù Luông (xã Pù Luông), HTX nông nghiệp và du lịch Thạch Lập (xã Thạch Lập), HTX du lịch nông nghiệp Ban Công (xã Bá Thước); HTX nông lâm nghiệp Bình Sơn (xã Thọ Bình), HTX du lịch Bản Mạ (xã Thường Xuân)... Nhờ đẩy mạnh phát triển nông nghiệp tích hợp đa giá trị, các HTX ngày càng hoạt động hiệu quả, nâng cao thu nhập cho thành viên.

Theo ông Lê Hồng Hải, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh: "Để phát triển tích hợp đa giá trị, trước tiên các HTX cần đổi mới tư duy tổ chức sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu các mô hình HTX điển hình để áp dụng và mở rộng phát triển trong thành viên HTX. Đồng thời, cần phải tăng cường huy động nguồn vốn từ thành viên của HTX và thành viên liên kết. Đội ngũ cán bộ quản lý HTX cần phải tự học tập nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, tích cực tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng do Liên minh HTX tỉnh tổ chức. Tích cực tìm kiếm các đối tác để liên kết phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị, tạo đầu ra và giá cả ổn định cho sản phẩm, tạo việc làm, tăng thu nhập cho thành viên".

Mặc dù hành trình chuyển đổi sang mô hình HTX đa giá trị của các HTX nông nghiệp trong tỉnh vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt là về nguồn vốn, nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, với những bước đi bài bản và các mô hình điểm đã khẳng định được hiệu quả, niềm tin về một nền nông nghiệp đa mục tiêu (kinh tế, môi trường đến văn hóa) là hoàn toàn có cơ sở và tiềm năng phát triển bền vững trong tương lai.

Bài và ảnh: Lê Thanh