Kiến tạo chính sách, tạo động lực phát triển

Nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI được xác định là giai đoạn có ý nghĩa quan trọng trong việc kịp thời thể chế hóa các chủ trương, định hướng lớn của Đại hội XIV của Đảng. Đặc biệt, trong bối cảnh đất nước đang thúc đẩy CNH, HĐH trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, xã hội số, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ đại biểu dân cử ngày càng cao.

Tiến sĩ Bùi Sỹ Lợi - nguyên Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội trao đổi với phóng viên. Ảnh: P.V

Trong câu chuyện về yêu cầu đổi mới tư duy chính sách và nâng cao chất lượng đội ngũ đại biểu dân cử, Tiến sĩ Bùi Sỹ Lợi - nguyên Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội, người từng có 4 khóa tham gia nghị trường cho rằng, cuộc bầu cử lần này mang nhiều điểm đặc biệt khi diễn ra trong bối cảnh đất nước đang từng bước hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo ông, đây không chỉ là sự điều chỉnh về tổ chức bộ máy mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị quốc gia. Khi mô hình quản trị thay đổi, yêu cầu đối với đội ngũ đại biểu dân cử cũng cao hơn, bởi họ là những người trực tiếp tham gia quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và của địa phương.

Tiến sĩ Bùi Sỹ Lợi cho rằng, người đại biểu dân cử trước hết phải hội tụ những phẩm chất nền tảng cả về trí tuệ, bản lĩnh và trách nhiệm xã hội. Trước hết là tri thức và sự am hiểu sâu sắc thực tiễn đời sống, bởi mọi quyết sách được hình thành tại nghị trường đều phải bắt nguồn từ thực tiễn và hướng tới phục vụ đời sống của Nhân dân.

Cùng với đó là khả năng thích ứng nhanh với thực tiễn luôn vận động, không ngừng tích lũy kinh nghiệm và kỹ năng trong quá trình hoạt động chuyên môn để nâng cao năng lực của bản thân. Một đại biểu thực sự hiệu quả còn phải có năng lực tổng hợp và chắt lọc để chuyển hóa những ý kiến, tâm tư, nguyện vọng đa dạng của cử tri thành những kiến nghị có chiều sâu, có giá trị chính sách tại nghị trường.

Theo ông, cốt lõi của hoạt động lập pháp là bảo đảm pháp luật phải xuất phát từ đời sống và quay trở lại phục vụ đời sống. Nếu chính sách được xây dựng xa rời thực tiễn hoặc mang nặng tư duy nhiệm kỳ, lợi ích cục bộ thì rất khó đi vào cuộc sống. Vì vậy, quá trình xây dựng luật cần tiếp tục khắc phục tình trạng “luật khung, luật ống”, tăng cường nghiên cứu từ thực tiễn và lắng nghe ý kiến của Nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp và các chủ thể xã hội.

Bước vào nhiệm kỳ 2026-2031, nhiều vấn đề lớn đang đặt ra đối với quá trình hoạch định chính sách như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, trí tuệ nhân tạo, biến đổi khí hậu hay già hóa dân số. Đây không chỉ là những xu hướng toàn cầu mà còn tác động trực tiếp đến tiến trình phát triển của Việt Nam trong bối cảnh thế giới đang biến động nhanh và khó dự báo.

Trong bối cảnh đó, đại biểu dân cử không chỉ dừng lại ở việc phản ánh ý chí, nguyện vọng của cử tri mà còn phải có tư duy chính sách và năng lực kiến tạo giải pháp, biết chuyển hóa ý chí của cử tri thành các đề xuất chính sách khả thi và hiệu quả. Ở cấp địa phương, khi quá trình phân cấp, phân quyền ngày càng được đẩy mạnh, vai trò của đại biểu HĐND càng trở nên quan trọng. Các quyết định của HĐND gắn trực tiếp với chất lượng dịch vụ công, môi trường đầu tư và đời sống dân sinh. Vì vậy, việc lựa chọn những đại biểu có bản lĩnh, am hiểu thực tiễn và có năng lực giám sát hiệu quả sẽ góp phần nâng cao chất lượng quản trị ở cơ sở.

"Chất lượng của Quốc hội và HĐND trước hết được quyết định bởi chất lượng của đội ngũ đại biểu. Một nền dân chủ thực chất đòi hỏi những đại biểu có trí tuệ, có bản lĩnh và có trách nhiệm trước Nhân dân. Khi đại biểu thật sự gắn bó với đời sống, thấu hiểu hơi thở của xã hội và dám theo đuổi đến cùng những vấn đề của cử tri, thì nghị trường sẽ trở thành nơi hội tụ trí tuệ và khát vọng phát triển của đất nước. Và khi đó, mỗi lá phiếu của Nhân dân không chỉ là sự lựa chọn người đại diện, mà còn là sự gửi gắm niềm tin vào một nền quản trị quốc gia hiệu lực, minh bạch và vì hạnh phúc của Nhân dân", Tiến sĩ Bùi Sỹ Lợi nhấn mạnh.

Nguyên ĐBQH khóa XI, XII Lê Văn Cuông - người từng được cử tri biết đến với nhiều phát biểu thẳng thắn, sắc sảo tại nghị trường cũng cho rằng: "Yêu cầu cốt lõi với một đại biểu cần hội tụ “6 chữ vàng”: bản lĩnh - trí tuệ - trách nhiệm. Hoạt động chủ yếu của ĐBQH diễn ra tại nghị trường, ở đó đại biểu phải thể hiện được tiếng nói, tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân - những người đã bầu ra mình để thay mặt thực hiện quyền lập hiến, lập pháp và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước".

Do đó, ĐBQH phải hoạt động sôi nổi, tích cực phát biểu và tranh luận, nhưng những phát biểu đó phải thật sự có chất lượng. Đại biểu không thể chỉ lặp lại những nội dung đã có trong báo cáo, mà cần đưa ra quan điểm, phân tích rõ vấn đề và đặc biệt là đề xuất giải pháp có tính khả thi, hợp ý Đảng, lòng dân. Muốn làm được điều này, đại biểu phải có kiến thức tổng hợp cả lý luận và thực tiễn, phải gần dân, sát dân, nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, thường xuyên tiếp xúc cử tri, nắm chắc tình hình thực tiễn tại địa phương và lĩnh vực mình phụ trách với các kênh thông tin nhiều chiều, nhiều đối tượng, nhất là những tồn tại, những điểm nghẽn. Trên cơ sở đó, đại biểu chắt lọc ý kiến, tham khảo chuyên gia, đánh giá thấu đáo để phản ánh trung thực, có căn cứ và đề xuất giải pháp khả thi trước Quốc hội về những vấn đề cử tri quan tâm, mong đợi, nhằm tạo điều kiện cho người dân phát triển kinh tế, có đời sống tốt hơn.

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã đặt ra mục tiêu rất cao với những định hướng hết sức đúng đắn cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới, được Nhân dân đồng tình. Nguyên ĐBQH Lê Văn Cuông cho rằng: “Muốn những nghị quyết của Đảng thực sự đi vào cuộc sống, Quốc hội phải thể chế hóa bằng các nghị quyết. Điều đó đòi hỏi các ĐBQH phải phát huy vai trò, trách nhiệm, nghiên cứu để có đóng góp xứng tầm, chất lượng vào chương trình nghị sự, tháo gỡ các điểm nghẽn và tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho phát triển. Đồng thời, Quốc hội phải tăng cường hoạt động giám sát để nghị quyết được triển khai nghiêm túc, đồng bộ cùng với sự nỗ lực của toàn xã hội mới có thể đạt mục tiêu tăng trưởng bứt phá hai con số”.

Thành công của cuộc bầu cử quyết định trực tiếp đến chất lượng “đầu vào” của Quốc hội và HĐND các cấp. Mỗi lá phiếu của cử tri không chỉ là sự lựa chọn một cá nhân cụ thể, mà còn là sự lựa chọn chất lượng của các cơ quan quyền lực Nhà nước ở cả Trung ương và địa phương. Từ những lá phiếu đó sẽ hình thành nên đội ngũ đại biểu dân cử đủ bản lĩnh, trí tuệ và trách nhiệm, năng lực kiến tạo chính sách, dẫn dắt phát triển và hiện thực hóa khát vọng vươn lên của dân tộc trong chặng đường phía trước.

Việt Hương