Khi học sinh tham gia nghiên cứu khoa học

Trong bối cảnh giáo dục phổ thông chuyển mạnh sang phát triển phẩm chất và năng lực người học, hoạt động nghiên cứu khoa học (NCKH) và giáo dục STEM ngày càng được các nhà trường chú trọng. Hoạt động này không chỉ giúp học sinh (HS) rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề và vận dụng lý thuyết vào thực tiễn, mà còn khơi dậy niềm đam mê sáng tạo trong mỗi HS.

Học sinh Lại Quốc Khánh và Mai Hoàng Đăng Sơn, lớp 12 Toán 1, Trường THPT chuyên Lam Sơn và thầy giáo Vũ Chí Tuấn thực hành thí nghiệm cho dự án NCKH.

Bên cạnh thành tích về chất lượng giáo dục mũi nhọn, với sự nỗ lực của mỗi thầy, cô giáo và niềm đam mê NCKH của HS, Trường THPT chuyên Lam Sơn còn đạt nhiều kết quả trong hoạt động NCKH, đặc biệt là kết quả tham gia Cuộc thi khoa học kỹ thuật (KH, KT) dành cho HS trung học. Tham gia cuộc thi này, những năm gần đây, nhiều dự án NCKH của HS nhà trường đã đoạt giải cao ở cấp tỉnh và cấp quốc gia. Như tại Cuộc thi nghiên cứu KH, KT cấp quốc gia dành cho HS trung học năm học 2024-2025, HS Trường THPT chuyên Lam Sơn tham gia 3 dự án, cả 3 dự án đều đoạt giải, gồm 1 giải nhất, 1 giải nhì và 1 giải triển vọng. Cũng ở cuộc thi này vừa diễn ra cuối tháng 3/2026, HS nhà trường đoạt 1 giải nhì cấp quốc gia với Dự án “Thiết kế, tổng hợp và nghiên cứu hoạt tính ức chế Acetylcholinesterase enzyme (AChE) của một số chalcone chứa fluorine để định hướng tìm kiếm thuốc điều trị bệnh Alzheimer”.

Dự án do em Lại Quốc Khánh và Mai Hoàng Đăng Sơn, HS lớp 12 Toán 1, Trường THPT chuyên Lam Sơn thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy giáo Vũ Chí Tuấn. Em Mai Hoàng Đăng Sơn, cho biết: "Dự án của chúng em tập trung thiết kế và tổng hợp dãy hợp chất chalcone chứa fluorine nhằm ức chế enzyme AChE để cải thiện trí nhớ cho bệnh nhân bị bệnh Alzheimer. Trong quá trình nghiên cứu, thay vì thử nghiệm dàn trải, chúng em tập trung vào dãy 12 hợp chất chalcone chứa fluorine. Kết quả thực nghiệm đã tìm ra 3 dẫn xuất FC3, FC3Bn và FC3F có khả năng ức chế enzyme AChE cực mạnh. Đây là những “ứng cử viên” đầy hứa hẹn, làm tiền đề quan trọng cho việc phát triển các loại thuốc điều trị Alzheimer hiệu quả hơn trong tương lai”.

Theo thầy Vũ Chí Tuấn, với những thành công bước đầu, trong thời gian tới cả thầy và trò sẽ tiếp tục nghiên cứu các dẫn xuất khác của FC1, FC2, FC3 để tìm kiếm những hợp chất tốt hơn trong điều trị bệnh Alzheimer. Đây cũng là giai đoạn mới nhằm tiếp tục nâng cao năng lực NCKH, niềm đam mê và khả năng sáng tạo của HS.

Không chỉ Trường THPT chuyên Lam Sơn, phong trào NCKH đang được nhiều trường THCS, THPT trong tỉnh phát động và đạt nhiều kết quả tích cực như: Trường THPT Hàm Rồng, phường Hạc Thành; Trường THCS Đông Văn, phường Đông Quang; Trường THCS Yến Sơn, xã Hà Trung... Minh chứng cho thấy, Trường THPT Hàm Rồng vừa có Dự án “Thiết kế và chế tạo robot nông nghiệp đa năng gieo hạt - phun thuốc - tưới nước, tích hợp camera AI và hệ thống điều khiển thông minh phục vụ chăm sóc và giám sát cây trồng trên nhiều loại địa hình” của HS Vũ Xuân Thịnh và Nguyễn Hoàng Anh, lớp 12A7 đoạt giải tư tại Cuộc thi nghiên cứu KH, KT cấp quốc gia dành cho HS trung học năm học 2025-2026. Trường THCS Đông Văn có Đề tài “Nhà nổi trụ dẫn cho người dân vùng lũ” của HS Lê Văn Hoàn và Trần Lê Bình, lớp 9A đoạt giải nhì Cuộc thi nghiên cứu KH, KT dành cho trung học năm học 2025-2026 cấp tỉnh...

Theo đánh giá của Sở Giáo dục và Đào tạo, hoạt động NCKH trong HS đang phát triển ngày càng mạnh mẽ trong các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh, đặc biệt là từ khi ngành giáo dục phát động cuộc thi KH, KT dành cho HS trung học. Mỗi năm có hàng trăm dự án tham dự cuộc thi này ở cấp tỉnh. Đơn cử như trong năm học 2025-2026, cuộc thi cấp tỉnh thu hút 148 dự án với 288 HS thuộc 136 đơn vị trường trong tỉnh tham gia. Trong đó, cấp THPT có 35 dự án, cấp THCS có 113 dự án. Đây là năm học đầu tiên vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp với những khó khăn, thách thức nhất định, song chất lượng các dự án tham dự cuộc thi không ngừng được nâng lên. Nhiều dự án đã vượt mức “ý tưởng”, đi sâu nghiên cứu, có sản phẩm/giải pháp gắn với thực tiễn; kỹ năng thuyết minh và phản biện của một bộ phận HS tiến bộ rõ, đáp ứng tốt yêu cầu cuộc thi...

Điều này cũng minh chứng, phong trào NCKH trong HS trung học đã đạt được mục đích, yêu cầu đặt ra là phát huy khả năng sáng tạo của HS; tìm kiếm những ý tưởng khoa học mới lạ, độc đáo, những sáng kiến và giải pháp cụ thể, thiết thực; tạo ra sân chơi trí tuệ, khoa học, bổ ích cho HS. Qua phong trào cũng khai thác hiệu quả tiềm năng của đội ngũ giáo viên, nhất là giáo viên có năng lực, kinh nghiệm hướng dẫn HS NCKH. Đặc biệt, thành công khi HS tham gia NCKH không chỉ là số lượng các đề tài, dự án được thực hiện, mà ở đó HS được rèn luyện tư duy sáng tạo, tính kiên trì, kỹ năng làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. Đây là tiền đề quan trọng góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp CNH, HĐH quê hương, đất nước.

Bài và ảnh: Phong Sắc