Khẳng định “Đất Thanh - Đất học”

Từ truyền thống khoa bảng hàng trăm năm đến những tấm huy chương Olympic quốc tế hôm nay là mạch nối bền bỉ của tinh thần hiếu học xứ Thanh. Không chỉ là niềm tự hào của quá khứ, những thành tích giáo dục mũi nhọn đang tiếp tục khẳng định vị thế “Đất Thanh - Đất học”, đồng thời tạo nền tảng để Thanh Hóa đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên số.

Thầy và trò Trường THPT chuyên Lam Sơn tại kỳ thi Olympic Vật lý châu Á năm 2026.

Lịch sử khoa bảng Việt Nam ghi nhận Thanh Hóa là vùng đất giàu truyền thống hiếu học và trọng dụng nhân tài. Từ rất sớm, nơi đây đã sản sinh nhiều bậc đại khoa, danh sĩ có đóng góp quan trọng cho đất nước. Đặc biệt, Khương Công Phụ - người làng Cổ Hiểm (nay thuộc xã Định Hòa) là người Việt đầu tiên đỗ Trạng nguyên dưới triều Đường, giữ chức vụ cao trong triều đình nhà Đường. Sau ông, xứ Thanh tiếp tục ghi dấu với hàng trăm tiến sĩ, nhiều trạng nguyên và khoảng 1.690 cử nhân dưới các triều Lê Trung hưng, Mạc, Nguyễn; cùng nhiều danh nho như Lương Đắc Bằng, Nguyễn Văn Nghi, Nhữ Bá Sĩ, Trần Ân Chiêm... góp phần làm rạng danh truyền thống khoa bảng của quê hương.

Điều đáng quý là truyền thống ấy không chỉ dừng lại trong những trang sử mà được tiếp nối bằng khát vọng học tập của các thế hệ hôm nay. Nếu khoa bảng là thước đo học vấn của người xưa thì những kỳ thi Olympic khu vực và quốc tế đang trở thành “bảng vàng” mới ghi dấu trí tuệ học sinh xứ Thanh.

Từ năm 1984 đến nay, học sinh Thanh Hóa đã giành 65 huy chương Olympic khu vực và quốc tế, trong đó có 10 Huy chương Vàng quốc tế, 2 Huy chương Vàng khu vực châu Á - Thái Bình Dương cùng nhiều Huy chương Bạc, Đồng ở các môn Toán học, Vật lý, Hóa học. Nhiều học sinh đã ghi dấu ấn trên đấu trường quốc tế như Hoàng Đức Ý, Lê Ngọc Anh, Nguyễn Khánh Duy, Lê Quang Dũng, Nguyễn Văn Chí Nguyên... Riêng năm học 2025-2026, học sinh Trường THPT chuyên Lam Sơn tiếp tục giành 3 Huy chương Đồng tại các kỳ thi Olympic khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Trong đó, Nguyễn Bảo Khánh đoạt Huy chương Đồng Olympic Toán học châu Á - Thái Bình Dương; Lê Duy Khánh và Mai Văn Khánh giành Huy chương Đồng Olympic Vật lý châu Á - Thái Bình Dương. Đặc biệt, Lê Duy Khánh được lựa chọn vào đội tuyển Việt Nam tham dự Olympic Vật lý quốc tế tại Colombia.

Chuỗi thành tích được nối dài qua nhiều năm cho thấy đây không phải những kết quả mang tính thời điểm mà phản ánh sự ổn định của công tác phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi. Theo thầy Nguyễn Thanh Sơn, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Lam Sơn, nhà trường luôn coi trọng công tác phát hiện học sinh có năng khiếu từ sớm; đổi mới phương pháp bồi dưỡng; xây dựng môi trường học tập khuyến khích sáng tạo; đồng thời thực hiện tốt các cơ chế động viên, khen thưởng để giáo viên và học sinh phát huy tối đa năng lực.

Bên cạnh sự nỗ lực của các nhà trường là sự quan tâm của tỉnh đối với giáo dục chất lượng cao. Việc khen thưởng kịp thời đối với học sinh, giáo viên đạt thành tích xuất sắc, cùng sự đồng hành của ngành giáo dục, gia đình và toàn xã hội đã tạo thêm động lực để phong trào học tập, nghiên cứu khoa học tiếp tục phát triển, góp phần giữ vững chất lượng giáo dục mũi nhọn của tỉnh.

Trong bối cảnh giáo dục đang bước vào giai đoạn đổi mới toàn diện và chuyển đổi số, việc giữ vững vị thế giáo dục mũi nhọn không chỉ là mục tiêu của ngành giáo dục mà còn là yêu cầu đối với sự phát triển của địa phương. Nhìn từ truyền thống khoa bảng đến những bảng vàng Olympic hôm nay có thể thấy, tinh thần hiếu học vẫn luôn là mạch nguồn bền vững của người xứ Thanh. Chính sự tiếp nối ấy đang tạo nên sức sống cho thương hiệu “Đất Thanh - Đất học”, đồng thời mở ra nền tảng để Thanh Hóa tiếp tục bồi dưỡng nhân tài, đóng góp nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước trong thời kỳ mới.

Bài và ảnh: Phong Sắc