Góp sức giữ gìn bản sắc dân tộc

Trong kho tàng văn hóa xứ Thanh, văn hóa của đồng bào các dân tộc miền núi được xem là một trong những đại diện tiêu biểu với nhiều giá trị đặc trưng, độc đáo. Những giá trị văn hóa truyền thống ấy không chỉ làm nên nét văn hóa riêng của miền Tây xứ Thanh, mà còn đang được các địa phương gìn giữ, phát huy gắn với phát triển kinh tế - xã hội và du lịch cộng đồng.

Đồng bào dân tộc Thái ở xã Vạn Xuân tham gia các hoạt động văn hóa - văn nghệ góp phần gìn giữ văn hóa truyền thống.

Miền núi xứ Thanh là nơi sinh sống của các dân tộc Mường, Thái, Mông, Thổ, Dao, Khơ Mú. Mỗi dân tộc mang theo những nét văn hóa riêng, từ lễ hội, phong tục, tập quán, trò chơi dân gian đến trang phục, ẩm thực, dân ca, dân vũ... Có thể kể đến trò diễn pồn pôông, hát sắc bùa, nghệ thuật diễn xướng xường giao duyên, cồng chiêng của người Mường; lễ hội kin chiêng boọc mạy, múa sạp, múa xòe, khua luống, khặp của người Thái; múa rùa, múa bát, tết nhảy của người Dao; khèn bè, đàn môi của người Mông... Những giá trị văn hóa ấy không chỉ mang theo lịch sử, tâm hồn và quan niệm sống của mỗi dân tộc, mà còn góp phần làm nên sắc thái văn hóa xứ Thanh.

Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển và hội nhập, đời sống văn hóa ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số cũng có nhiều thay đổi. Sự giao thoa mạnh mẽ giữa các nền văn hóa, tác động của mạng xã hội và xu hướng hiện đại hóa, khiến một số giá trị văn hóa truyền thống có thời điểm đứng trước nguy cơ mai một. Nhiều thanh niên rời quê đi học tập, làm ăn xa nên ít sử dụng tiếng nói dân tộc trong sinh hoạt hằng ngày; một số làn điệu dân ca, trò diễn dân gian không hấp dẫn giới trẻ, thiếu lớp người kế cận. Không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống ở một số địa phương cũng dần thu hẹp, biến đổi.

Trước thực tế đó, tỉnh Thanh Hóa đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Tỉnh đang thực hiện các đề án bảo tồn tiếng nói, chữ viết, trang phục, nghề truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số đến năm 2030; đồng thời triển khai Dự án 6 thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Cùng với đó, nhiều lớp truyền dạy văn hóa phi vật thể được mở tại cơ sở; các nghệ nhân được hỗ trợ tham gia gìn giữ, trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ.

Thông qua việc tổ chức hội thi, hội diễn văn hóa - văn nghệ dân gian; phục dựng lễ hội truyền thống; duy trì các câu lạc bộ dân ca, dân vũ và hỗ trợ bảo tồn nghề truyền thống..., nhiều giá trị văn hóa từng có nguy cơ mai một đang từng bước được khơi dậy trong cộng đồng. Đáng chú ý, nhiều nét đẹp văn hóa không chỉ được phục dựng mà còn tiếp tục hiện diện trong đời sống thường ngày của đồng bào các dân tộc.

Tại các thôn, bản người Thái ở xã Vạn Xuân, Xuân Du, Thường Xuân... việc gìn giữ bản sắc văn hóa đang được thực hiện bằng nhiều việc làm thiết thực. Các địa phương đã thành lập các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ dân gian; thường xuyên phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức tập huấn, truyền dạy các giá trị văn hóa trong cộng đồng. Đồng thời, huy động nguồn xã hội hóa để duy trì hoạt động thường xuyên của các đội văn nghệ dân tộc. Từ những buổi sinh hoạt cộng đồng, các làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống, tiếng khua luống, múa sạp tiếp tục được trao truyền cho thế hệ trẻ.

Chị Lò Thị Loan (sinh năm 1988, ở xã Vạn Xuân) chia sẻ: “Trước đây nhiều người trẻ ít quan tâm đến văn hóa truyền thống, nhưng từ khi các câu lạc bộ văn hóa - văn nghệ truyền thống hoạt động thường xuyên, mọi người tham gia đông vui hơn. Chúng tôi vừa tập văn nghệ, vừa cùng nhau may trang phục, chuẩn bị đạo cụ để biểu diễn. Ai cũng muốn góp sức giữ gìn bản sắc dân tộc mình”.

Không chỉ dừng ở hoạt động phong trào, nhiều xã như: Thạch Lập, Thạch Quảng, Pù Luông... đã đưa các giá trị văn hóa trở thành nguồn lực phục vụ phát triển du lịch cộng đồng. Những ngôi nhà sàn truyền thống, ẩm thực dân tộc, các tiết mục văn nghệ dân gian đang trở thành điểm nhấn thu hút du khách đến với miền Tây xứ Thanh.

Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Thạch Lập Bùi Thị Quyên cho biết: “Địa phương xác định bảo tồn văn hóa truyền thống không chỉ là giữ gìn bản sắc dân tộc mà còn gắn với phát triển du lịch và nâng cao đời sống người dân. Vì vậy, xã chú trọng duy trì hoạt động của các câu lạc bộ văn hóa - văn nghệ dân gian; khuyến khích người dân mặc trang phục truyền thống trong các dịp lễ hội, đồng thời huy động nguồn xã hội hóa để bảo tồn các giá trị văn hóa đặc trưng của đồng bào dân tộc”.

Thực tế sinh động tại các địa phương cho thấy, công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số Thanh Hóa đang dần đi vào chiều sâu. Nhiều loại hình văn hóa, lễ hội, dân ca, dân vũ không chỉ được phục dựng, gìn giữ, mà còn được ghi danh, từng bước vươn ra khỏi không gian sinh hoạt truyền thống, để quảng bá rộng rãi hơn đến cộng đồng và du khách.

Đáng chú ý, việc gìn giữ văn hóa hiện nay không còn là nhiệm vụ riêng của ngành văn hóa, thể thao và du lịch hay các nghệ nhân, mà đã có sự tham gia chủ động, tích cực của cộng đồng dân cư. Khi người dân chủ động gìn giữ tiếng nói, trang phục, lễ hội và các phong tục truyền thống, đó là minh chứng cho sức sống bền bỉ của bản sắc văn hóa dân tộc giữa nhịp sống hiện đại.

Bài và ảnh: Thùy Linh