Đổi mới và nâng chất lượng vùng nguyên liệu OCOP

Chương trình OCOP tại Thanh Hóa đã đạt được những bước tiến vượt bậc với 690 sản phẩm được công nhận. Tuy nhiên, để sản phẩm OCOP không chỉ dừng lại ở danh hiệu mà thực sự đứng vững trên thị trường và vươn tầm quốc gia, bài toán xây dựng, chuẩn hóa vùng nguyên liệu đang được các cấp chính quyền địa phương và chủ thể OCOP tập trung tháo gỡ bằng những tư duy đổi mới đồng bộ.

Vùng nguyên liệu sản xuất sản phẩm OCOP 4 sao chè xanh sạch Bình Sơn của HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn (xã Thọ Bình) đạt chuẩn VietGAP.

Thanh Hóa là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng sản phẩm OCOP, nhiều sản phẩm có sức tiêu thụ mạnh trên thị trường, mang lại giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn có không ít sản phẩm chưa phát huy được hiệu quả, luôn trong tình trạng phát triển thiếu bền vững, liên tục đứt gãy chuỗi cung ứng do chưa chủ động được nguồn nguyên liệu sản xuất.

Ông Phạm Công Bảo, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Yên Lạc (xã Yên Thọ), cho biết: “HTX có sản phẩm miến dong Yên Lạc được công nhận OCOP 3 sao. Trước đây, diện tích canh tác cây dong riềng ít và manh mún, mùa thu hoạch dong riềng và sản xuất miến truyền thống của địa phương lại chỉ diễn ra trong thời gian ngắn - từ tháng 10 năm trước đến tháng 1 âm lịch năm sau. Do chưa phát triển được vùng nguyên liệu lớn cũng như áp dụng công nghệ trong thu hoạch, bảo quản nguyên liệu nên việc sản xuất chưa ổn định, “cung” chưa đủ “cầu”, gây ảnh hưởng lớn đến việc phát triển thị trường và duy trì chuỗi cung ứng - tiêu thụ sản phẩm”.

Do không chủ động được nguồn nguyên liệu tại chỗ khiến công suất sản xuất của HTX Dịch vụ nông nghiệp Yên Lạc chỉ đáp ứng được 60% nhu cầu của thị trường về sản phẩm miến dong Yên Lạc. Chính vì vậy, năm 2022, HTX đã tham mưu với UBND xã Yên Lạc (cũ) xây dựng đề án phát triển vùng nguyên liệu cây dong riềng, diện tích hơn 20ha. Tham gia đề án, HTX hỗ trợ kỹ thuật sản xuất và bao tiêu sản phẩm củ dong cho người dân. Nhờ đó, đến nay HTX không chỉ có nguyên liệu dồi dào sản xuất trong thời điểm chính vụ mà còn có thể sản xuất hàng chục tấn bột dong cơ bản đáp ứng hoạt động sản xuất miến quanh năm, mang lại doanh thu ổn định.

Đối với sản phẩm chè xanh sạch Bình Sơn của HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn (xã Thọ Bình), đã có thời điểm, mặc dù sản phẩm có chất lượng tốt, nguyên liệu dồi dào song cũng không thể “sải cánh” trên thị trường, nhất là những thị trường có yêu cầu cao về chất lượng. Ông Lê Đình Tú, giám đốc HTX cho biết: “Những năm trước đây, mặc dù đạt chất lượng OCOP 3 sao nhưng sản phẩm chủ yếu tiêu thụ ở các cửa hàng, đại lý và một số cửa hàng trưng bày sản phẩm OCOP. Việc tiếp cận với hệ thống siêu thị lớn khá khó khăn, bởi HTX chưa chứng minh được cả quy trình sản xuất đạt chuẩn thông qua việc quét mã QR. Sau 3 năm được công nhận OCOP, chúng tôi đã “vỡ lẽ” rằng chất lượng sản phẩm OCOP bắt đầu từ chính vùng nguyên liệu. Do đó, từ năm 2023, HTX bắt tay xây dựng vùng nguyên liệu an toàn, đạt chuẩn VietGAP và hướng tới GlobalGAP”.

Sau khi nhận diện “rào cản” trong hành trình phát triển, HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Bình Sơn đã tổ chức lại sản xuất, quy hoạch vùng chè tập trung hơn 400ha (với hơn 300ha đang thu hoạch). HTX đầu tư hệ thống tưới phun sương tự động tại 100% diện tích; hướng dẫn bà con quy trình chăm sóc hữu cơ, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Búp chè hái về được kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt trước khi đưa vào dây chuyền chế biến... Đồng thời, ghi lại nhật ký sản xuất điện tử để sẵn sàng cho khách hàng kiểm tra quy trình sản xuất qua quét mã QR. Những đổi mới trong quản lý và phát triển vùng nguyên liệu đã giúp sản phẩm chè xanh sạch Bình Sơn vươn mình nâng hạng OCOP 4 sao vào năm 2024, mang lại giá trị kinh tế gấp nhiều lần so với trước.

Thanh Hóa tự hào là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về hệ sinh thái OCOP, với 690 sản phẩm đạt từ 3 - 5 sao. Tuy nhiên, trong chu trình phát triển mới, các chuyên gia và cơ quan quản lý nhận định nguồn nguyên liệu đầu vào chính là “nút thắt” cần tháo gỡ để sản phẩm vươn ra các thị trường khó tính.

Giải quyết triệt để bài toán này, Văn phòng Điều phối Chương trình XDNTM tỉnh Thanh Hóa cùng các cấp chính quyền đã triển khai đồng bộ các giải pháp, từng bước hình thành và phát triển các vùng sản xuất chuyên canh tập trung; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ vào chuỗi cung ứng. Điển hình là việc mở rộng các vùng trồng trọt theo hướng hữu cơ, áp dụng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn VietGAP, HACCP và ISO. Việc này giúp doanh nghiệp và HTX chủ động hoàn toàn trong kế hoạch sản xuất, kiểm soát chặt chẽ các chỉ tiêu an toàn thực phẩm ngay từ gốc.

Bên cạnh việc đảm bảo nguồn cung, tỉnh Thanh Hóa đặt trọng tâm vào chuyển đổi số nhằm minh bạch thông tin và bảo vệ thương hiệu. Các chủ thể OCOP được khuyến khích ứng dụng nền tảng số và mã truy xuất nguồn gốc để người tiêu dùng có thể kiểm tra toàn bộ vòng đời của sản phẩm từ vùng nguyên liệu đến tay người dùng.

Bà Nguyễn Hồng Thái, Phó Chánh Văn phòng Điều phối Chương trình XDNTM tỉnh, cho biết: “Định hướng phát triển sản phẩm OCOP của tỉnh Thanh Hóa không chỉ là tăng số lượng sản phẩm mà quan trọng hơn là phát triển theo chuỗi giá trị khép kín từ vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến, xây dựng thương hiệu đến tiêu thụ. Tỉnh luôn đồng hành với các địa phương và chủ thể thông qua việc quy hoạch các vùng chuyên canh quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số, áp dụng 100% mã số vùng trồng cho các vùng nguyên liệu sản xuất sản phẩm OCOP nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và đẩy mạnh xuất khẩu”.

Thực tế cho thấy, việc đổi mới và nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu là “chìa khóa” cốt lõi giúp các sản phẩm OCOP Thanh Hóa phát triển bền vững và vươn xa. Đầu tư bài bản cho vùng nguyên liệu hôm nay là nền móng vững chắc để Chương trình OCOP gặt hái thành công, làm thay đổi diện mạo nông thôn và nâng cao đời sống Nhân dân.

Bài và ảnh: Lê Hòa