Đê xuống cấp, nguy cơ mất an toàn mùa lũ

Mùa mưa bão đang đến gần nhưng nhiều tuyến đê trên địa bàn tỉnh vẫn hiện hữu hàng chục điểm xung yếu với tình trạng sạt lở, thẩm lậu, lún sụt và hư hỏng cống qua đê. Những “vết thương” này kéo dài qua nhiều mùa lũ không chỉ đe dọa an toàn công trình phòng, chống thiên tai mà còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, tài sản và sinh kế của người dân vùng hạ du nếu xảy ra mưa lũ lớn.

Phường Quảng Phú kiểm tra, đôn đốc đơn vị thi công đẩy nhanh tiến độ kè đê sông Mã.

Hiện hữu những tuyến đê xung yếu

Hiện nay, dọc theo các tuyến đê sông Chu, sông Mã, sông Yên và một số tuyến đê bao ven biển của tỉnh có những đoạn đê xuất hiện vết nứt, mái đê sạt lở, mặt đê xuống cấp hoặc các cống qua đê đã “già nua” theo thời gian.

Theo rà soát của ngành nông nghiệp, năm 2026 toàn tỉnh có 44 trọng điểm, vị trí xung yếu về đê, kè, cống cần đặc biệt theo dõi và xây dựng phương án bảo vệ. Tại tuyến đê hữu sông Chu, đoạn từ K12+500 đến K13+300 đoạn qua xã Xuân Hòa được xác định là trọng điểm cấp xã. Qua nhiều năm khai thác, phần chân kè đá hộc bị sụt sạt, nhiều vị trí mỏ hàn và mái mỏ hàn hư hỏng nghiêm trọng. Sinh sống hơn 30 năm bên tuyến đê hữu sông Chu, ông Nguyễn Văn Tú, thôn Hải Thanh, xã Xuân Hòa, cho biết: “Mỗi khi bước vào mùa mưa bão, người dân trong khu vực đều thấp thỏm lo lắng. Những năm gần đây, mưa bão thất thường hơn trước. Có đợt nước lên rất nhanh. Chúng tôi thấy một số đoạn kè đã được sửa chữa nhưng vẫn còn dấu hiệu sụt lún. Người dân chỉ mong Nhà nước sớm đầu tư xử lý triệt để người dân yên tâm sản xuất và sinh sống”.

Không chỉ riêng sông Chu, nhiều tuyến đê trên lưu vực sông Mã cũng đang đối mặt với nguy cơ mất an toàn. Đê kè hữu sông Mã qua phường Hàm Rồng đoạn K39+350 - K39+550 là một trong những trọng điểm cấp tỉnh. Chân kè, cơ kè đã thi công sửa chữa năm 2020 nhưng vẫn có diễn biến sụt lún, phía ngoài cơ kè và cơ kè bị sụt lún 0,5m. Tháng 10/2024, đoạn từ K39+470 - K39+530 phần đá lát mặt, mái cơ bị xói trôi. Đáng lo ngại hơn, tuyến đê Quảng Thọ (phường Sầm Sơn) thuộc khu vực cửa sông là đoạn đê có cao trình thấp, mặt cắt nhỏ, nhiều vị trí hư hỏng xuống cấp. Khi xảy ra bão kết hợp triều cường, nguy cơ nước sông tràn qua đê là rất lớn.

Ngoài ra, không ít tuyến đê đang mang trên mình “vết thương” từ những mùa bão lũ trước, như: đê hữu sông Chu đoạn qua phường Đông Tiến từng bị sạt mái đê phía đồng sau các cơn bão năm 2025; tuyến đê tả sông Chu qua xã Xuân Lập xuất hiện tới 9 sự cố sạt mái đê trong mùa mưa lũ gần đây. Hay tại tuyến đê hữu sông Hoạt, một cung sạt dài 18m, sâu tới 8m từng xuất hiện sau bão năm 2025... Không chỉ các tuyến đê lớn, nhiều cống qua đê hiện cũng đang trong tình trạng đáng lo ngại. Nhiều công trình được xây dựng từ những năm 1960 - 1970 như cống Nham Thôn, Đại Tiền, Mã Lai, Tế Nông... đã xuất hiện hiện tượng nứt vỡ, lùng mang, lùng đáy hoặc đóng mở không còn bảo đảm yêu cầu kỹ thuật.

Phòng hơn chống từ những điểm đê xuống cấp

Trước thực trạng nhiều vị trí đê điều xuống cấp, các ngành chức năng và địa phương trong tỉnh đang khẩn trương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm an toàn hệ thống đê điều trong mùa mưa bão năm 2026.

Tại các địa phương có các tuyến đê đi qua đã tổ chức các đợt ra quân phát quang mái đê, chân đê, dọn dẹp vật cản trong hành lang bảo vệ đê. Đồng thời, kiểm tra, vận hành thử nhằm phát hiện sớm những hư hỏng phát sinh các cống dưới đê; rà soát, bổ sung xây dựng phương án chuẩn bị vật tư dự trữ phục vụ công tác phòng, chống thiên tai... Hiện nay, các địa phương đã chuẩn bị đầy đủ vật tư, phương tiện, nhân lực theo phương châm “4 tại chỗ”; tổ chức tuần tra, canh gác đê trong mùa mưa lũ; đồng thời chủ động xử lý ngay các sự cố từ giờ đầu nhằm ngăn chặn nguy cơ phát triển thành sự cố lớn.

Ông Hà Đức Tâm, Phó Chủ tịch UBND xã Kim Tân, cho biết: “Tháng 10/2025, khi mực nước lũ sông Bưởi đạt cao trình +14,33m, vượt mức lũ lịch sử năm 2007 là 8cm, đoạn đê tả sông Bưởi từ K0+850 - K0+900 xảy ra sự cố thẩm lậu. Xác định đây là vị trí đê trọng điểm, xã thường xuyên theo dõi chặt chẽ và xây dựng phương án bảo vệ đối với đoạn đê này trong mùa mưa lũ năm 2026. Xã đã chủ động kiện toàn lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai, bố trí vật tư dự phòng tại các vị trí thuận lợi để sẵn sàng xử lý khi xuất hiện sự cố. Đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân sống ven đê nhằm phát hiện và báo cáo kịp thời các dấu hiệu bất thường của công trình”.

Không chỉ tập trung vào các vị trí xung yếu đã được xác định, các công trình liên quan đến đê điều đang thi công dở dang, chủ đầu tư yêu cầu các đơn vị thi công đẩy nhanh tiến độ, đặc biệt là các hạng mục phục vụ chống lũ, bảo đảm hoàn thành trước cao điểm mùa mưa bão.

Ông Lê Minh Trường, Phó chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Thanh Hóa, cho biết: “Ngay từ đầu năm, chi cục đã phối hợp với các địa phương tổ chức kiểm tra hiện trạng công trình đê điều trước lũ, xác định các vị trí xung yếu để xây dựng và phê duyệt phương án bảo vệ trọng điểm, phương án hộ đê toàn tuyến cũng như phương án ứng phó với trường hợp lũ vượt tần suất thiết kế. Đến nay, toàn tỉnh đã xây dựng 44 phương án bảo vệ trọng điểm xung yếu về đê điều, gồm 17 trọng điểm trên các tuyến đê từ cấp III đến cấp I và 27 trọng điểm trên các tuyến đê cấp IV, V và đê biển”.

Bài và ảnh: Lê Hợi