Cuộc chiến chống hàng giả trên sàn thương mại điện tử

Không cần cửa hàng hay mặt bằng cố định, một tài khoản trên sàn thương mại điện tử hoặc mạng xã hội vẫn có thể đưa hàng hóa đến tay hàng nghìn người tiêu dùng. Cùng với sự tiện lợi, môi trường số cũng là “mảnh đất” mà hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc có thể khai thác. Khi người bán có thể ẩn mình sau tài khoản ảo, hàng hóa cất giữ tại nhà riêng và vận chuyển qua dịch vụ bưu chính, công tác kiểm soát thị trường cũng phải chuyển mạnh lên không gian số.

Lực lượng quản lý thị trường tăng cường kiểm tra nguồn gốc xuất xứ hàng hóa trên địa bàn tỉnh.

Thực tế cho thấy, vi phạm trong kinh doanh trên môi trường thương mại điện tử không phải vấn đề mới phát sinh. Lũy kế từ năm 2021 đến nay, Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa đã kiểm tra 58 vụ có liên quan đến thương mại điện tử, xử phạt tổng số tiền 1,436 tỷ đồng, tổng giá trị hàng hóa vi phạm hơn 873 triệu đồng. Trong đó, có 18 vụ liên quan đến các mặt hàng sở hữu trí tuệ trên sàn thương mại điện tử, với số tiền xử phạt 330 triệu đồng, giá trị hàng hóa vi phạm hơn 224 triệu đồng.

Các mặt hàng vi phạm chủ yếu là thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, thời trang, giày dép, túi xách... Đây đều là những nhóm hàng có nhu cầu tiêu dùng lớn, dễ quảng bá bằng hình ảnh, video và livestream. Chỉ với những lời giới thiệu như “hàng chính hãng”, “xách tay”, “giá kho” hay “thanh lý”, người bán có thể tạo dựng niềm tin với khách hàng, trong khi việc kiểm chứng nguồn gốc, chất lượng sản phẩm qua màn hình điện thoại lại không hề dễ dàng.

Thực hiện Công văn số 2091/TTTN-NV ngày 30/6/2026 của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước về việc rà soát, cung cấp số liệu vụ việc kiểm tra, xử lý có liên quan đến thương mại điện tử trong thực thi quyền sở hữu trí tuệ, Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa đã tiến hành rà soát các vụ việc trên địa bàn. Việc rà soát không chỉ nhằm thống kê, đánh giá tình hình mà còn góp phần nhận diện những phương thức, nhóm hàng và địa bàn có nguy cơ vi phạm để có giải pháp kiểm soát phù hợp.

Ông Phạm Thế Công, Trưởng phòng Nghiệp vụ, Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa, cho biết: Các đối tượng còn có thể lợi dụng dịch vụ bưu chính và tính bảo mật của hàng hóa theo quy định của pháp luật về bưu chính để gửi hàng giả, hàng lậu, khiến lực lượng quản lý thị trường khó can thiệp trực tiếp vào quá trình vận chuyển.

Khó khăn còn nằm ở việc xác định chủ thể đứng sau những “gian hàng ảo”. Nhiều website sử dụng tên miền quốc tế như “.com”, “.net”; các đối tượng lập nhiều tài khoản facebook, tiktok, zalo để livestream bán hàng nhưng không giới thiệu địa chỉ cơ sở. Có trường hợp sử dụng nhà ở làm nơi cất giữ hàng hóa, liên tục thay đổi địa điểm hoặc từ chối cung cấp thông tin về website, tài khoản mạng xã hội sử dụng để kinh doanh.

Theo ông Phạm Thế Công, với các công cụ hiện tại, việc nắm được một đối tượng trên địa bàn có kinh doanh theo phương thức trực tuyến hay không đã khó; khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, việc xác định chính xác người bán, địa điểm chứa hàng và nguồn hàng phía sau tài khoản lại càng mất nhiều thời gian, công sức.

Bởi vậy, một trong những yêu cầu đặt ra hiện nay là phải chuyển từ cách quản lý thụ động sang chủ động “đi tìm” vi phạm. Từ một gian hàng trên sàn hoặc tài khoản mạng xã hội, lực lượng chức năng phải lần theo các dấu vết để xác minh chủ thể kinh doanh, địa điểm lưu giữ hàng hóa, nguồn cung và phương thức giao dịch; sau đó đối chiếu thông tin quảng cáo với sản phẩm thực tế, kiểm tra nhãn hàng hóa, hóa đơn, chứng từ và dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Với Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa, thời gian tới sẽ tăng cường rà soát hoạt động kinh doanh trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội, tập trung vào những tài khoản có dấu hiệu bất thường; đồng thời phối hợp với các cơ quan chức năng, doanh nghiệp sở hữu thương hiệu để xác minh, xử lý hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý.

Ở góc độ quản lý Nhà nước, Sở Công Thương tiếp tục tăng cường phối hợp, hỗ trợ kiểm soát hoạt động thương mại điện tử, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật, nâng cao trách nhiệm của người bán và người tiêu dùng về nguồn gốc hàng hóa, sở hữu trí tuệ và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Cùng với đó, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng quản lý thị trường với các sàn thương mại điện tử, nền tảng mạng xã hội, đơn vị bưu chính và các chủ thể liên quan để xác thực người bán, truy xuất nguồn hàng, hạn chế tình trạng tài khoản vi phạm liên tục được lập mới. Doanh nghiệp cần chủ động bảo vệ thương hiệu, còn người tiêu dùng cần thận trọng với hàng giá rẻ bất thường, kiểm tra kỹ nguồn gốc, thông tin người bán và phản ánh khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Bài và ảnh: Chi Phạm