Cửa hàng truyền thống trước sức ép cạnh tranh mới

Sự phát triển nhanh của các loại hình bán lẻ đang làm thay đổi đáng kể cách người tiêu dùng mua sắm. Nếu trước đây, các cửa hàng tạp hóa truyền thống chủ yếu dựa vào vị trí gần khu dân cư, sự thuận tiện và lượng khách quen, thì nay những lợi thế ấy phải đặt cạnh nhiều tiêu chí khác như giá bán, chủng loại, chất lượng, nguồn gốc hàng hóa, khuyến mại và phương thức phục vụ. Khi người mua có thêm nhiều lựa chọn, cửa hàng truyền thống cũng phải đối mặt với một sức ép cạnh tranh khác trước.

Người dân lựa chọn hàng hóa tại cửa hàng tạp hóa Ngọc Mai, xã Hoằng Châu.

Tại cửa hàng tạp hóa Ngọc Mai, xã Hoằng Châu, những mặt hàng thiết yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày của người dân vẫn chiếm phần lớn doanh số. Vị trí gần khu dân cư giúp cửa hàng duy trì lượng khách quen, nhất là với những người có nhu cầu mua nhanh một vài món hàng mà không muốn đi xa. Tuy nhiên, theo thời gian, cách khách hàng lựa chọn sản phẩm cũng có sự thay đổi.

Chị Nguyễn Ngọc Mai, chủ cửa hàng cho biết, trước đây nhiều khách quen thường có thói quen mua hàng khá ổn định. Người dân cần sản phẩm gì thì ghé cửa hàng gần nhà, ít so sánh giữa các điểm bán. Hiện nay, khách hàng quan tâm nhiều hơn đến giá cả, thương hiệu và chất lượng sản phẩm. Cùng một mặt hàng, nếu giá chênh lệch hoặc có chương trình ưu đãi ở nơi khác, người mua có thể cân nhắc trước khi quyết định.

Từ thực tế kinh doanh, chị Mai phải tính toán kỹ hơn việc nhập hàng. Với cửa hàng quy mô nhỏ, vốn và diện tích trưng bày đều có giới hạn, nếu nhập quá nhiều một loại hàng nhưng sức mua không như dự kiến sẽ làm tăng lượng hàng tồn và chiếm vốn. Ngược lại, nếu chủng loại quá ít, khách hàng có thể tìm đến những điểm bán khác khi không có sản phẩm mình cần. Bài toán vì thế không chỉ là “có hàng để bán”, mà phải có đúng loại hàng, đúng số lượng và mức giá phù hợp với nhu cầu của khu vực.

Nếu trường hợp của cửa hàng Ngọc Mai cho thấy sức ép từ sự thay đổi trong lựa chọn của người mua, thì tại cửa hàng tạp hóa Dũng Hạnh, xã Hoằng Hóa, áp lực cạnh tranh thể hiện rõ hơn ở việc giữ khách trước sự xuất hiện ngày càng nhiều của các kênh bán lẻ khác.

Theo chị Đoàn Thị Hạnh, chủ cửa hàng:“Cửa hàng tạp hóa không thể cạnh tranh với siêu thị về số lượng hàng hay chương trình giảm giá. Mình phải lấy sự thuận tiện làm lợi thế, hàng khách hay mua thì phải có sẵn, giá cũng phải hợp lý. Khách quen nhiều khi cần vài món hàng là ghé luôn, nên mình cố gắng phục vụ nhanh và giữ uy tín với khách”.

Cách làm này cho thấy cạnh tranh của cửa hàng truyền thống đang chuyển từ câu chuyện “có khách quen” sang “làm thế nào để khách tiếp tục lựa chọn mình”. Khoảng cách gần vẫn là một lợi thế, nhưng không còn là lợi thế duy nhất. Khách hàng có thể mua hàng tại siêu thị, cửa hàng tiện lợi hoặc đặt hàng qua các nền tảng trực tuyến. Vì vậy, một cửa hàng nhỏ muốn giữ khách phải tạo được sự thuận tiện trong từng lần mua, từ việc hàng hóa có sẵn, giá bán hợp lý đến thái độ phục vụ và sự tin cậy về chất lượng.

Từ góc độ quản lý thị trường bán lẻ, sự thay đổi này cũng đang đặt ra yêu cầu mới đối với các hộ kinh doanh truyền thống. Ông Nguyễn Vũ Thắng, Phó trưởng Phòng Quản lý thương mại, Sở Công Thương Thanh Hóa cho biết, trong quá trình triển khai các chương trình khuyến mại, ngành công thương khuyến khích doanh nghiệp, hộ kinh doanh đa dạng hóa phương thức bán hàng, tăng cường ứng dụng công nghệ số, kết hợp hình thức bán hàng trực tiếp với các phương thức tiếp cận khách hàng trên nền tảng số.

Theo ông Thắng, cùng với việc mở rộng các kênh bán hàng, hoạt động khuyến mại ngày càng đa dạng cũng tạo thêm lựa chọn cho người tiêu dùng. Điều này đòi hỏi các điểm bán phải chủ động hơn trong việc nắm bắt nhu cầu, lựa chọn hàng hóa và tổ chức phương thức phục vụ phù hợp, thay vì chỉ dựa vào lợi thế về vị trí hoặc lượng khách quen.

Thực tế, sức ép này diễn ra trong bối cảnh thị trường bán lẻ Thanh Hóa tiếp tục tăng trưởng. 9 tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trên địa bàn tỉnh ước đạt 199.026 tỷ đồng, tăng 20,7% so với cùng kỳ. Quy mô thị trường mở rộng đồng nghĩa với cơ hội bán hàng lớn hơn, nhưng đồng thời cũng kéo theo sự tham gia ngày càng đa dạng của các loại hình và phương thức bán hàng.

Với các cửa hàng nhỏ, thích ứng không nhất thiết là chạy đua về quy mô, mà là hiểu đúng nhu cầu khách hàng, lựa chọn hàng hóa phù hợp, giữ giá hợp lý và phát huy lợi thế gần gũi, thuận tiện. Bởi khi người tiêu dùng có nhiều cách mua sắm hơn, lợi thế “gần nhà”, “khách quen” chỉ được duy trì nếu đi cùng chất lượng hàng hóa và sự tin cậy trong phục vụ. Cuộc cạnh tranh vì thế không còn đơn thuần là ai có nhiều hàng hơn, mà là ai đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.

Bài và ảnh: Chi Phạm