Có sắc hoa ban ánh ngời trong những ngày tháng năm lịch sử

Có một mùa hoa ban khoe sắc thắm trên khắp núi rừng Tây Bắc hùng vĩ mà thơ mộng, khoáng đạt trong những ngày tháng ba xuân thì. Và trong những ngày đầu tháng năm đầy nắng, có sắc hoa ban ánh ngời trên trang sử hào hùng của dân tộc, gợi lên hình dung, suy tưởng về mảnh đất Điện Biên anh hùng, về chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” mà Thanh Hóa “có một phần vinh dự”...

Sắc thắm hoa ban Tây Bắc tô điểm cho phố phường xứ Thanh.

Hoa ban là loài hoa đẹp của núi rừng Tây Bắc. Với đồng bào Thái nơi đây, hoa ban hiện diện trong mọi mặt đời sống. Đặc biệt, loài hoa với dáng vẻ khiêm nhường, mỏng manh, thuần khiết ấy còn là biểu tượng của tình yêu thủy chung, son sắt. Truyền thuyết kể lại rằng: Thuở ấy, vùng núi rừng Tây Bắc có một chàng trai tên là Khum đem lòng yêu cô gái tên là Ban. Khum vừa giỏi làm nương, lại có tài săn bắn. Ban thì khéo tay dệt vải lại có giọng hát làm say đắm nhiều chàng trai. Tuy nhiên, tình yêu của đôi bạn trẻ lại gặp phải trắc trở để rồi kết thúc trong bi thương. Cả hai người đều chết mà không thể gặp lại người mình yêu lần cuối. Từ chỗ nàng nằm gục xuống, một cây hoa ban trắng mọc lên, chẳng bao lâu mọc lan ra khắp núi rừng Tây Bắc. Chàng Khum sau khi chết đã hóa thành con chim sống lẻ loi trong rừng, cứ đến mùa hoa ban nở lại hót vang như tiếng gọi người yêu tha thiết từ năm nào...

Không chỉ là loài hoa đẹp của núi rừng, hàm chứa ý nghĩa văn hóa sâu sắc, sắc màu hoa ban còn gợi lên những ký ức lịch sử hào hùng không thể nào quên của dân tộc trong những ngày chiến dịch Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” cách đây 72 năm.

Câu chuyện bắt đầu từ sự sa lầy của thực dân Pháp ở Đông Dương và sự can thiệp ngày càng sâu vào cục diện chiến trường Đông Dương của đế quốc Mỹ. Ngày 7/5/1953, được sự thỏa thuận của Mỹ, Chính phủ Pháp cử tướng Navarre (Na - va) làm Tổng chỉ huy quân đội viễn chinh Pháp ở Đông Dương. Chỉ sau một thời gian ngắn sang Đông Dương, tướng Na-va đã xây dựng bản kế hoạch quân sự quy mô lớn với hy vọng trong vòng 18 tháng sẽ giành lấy một thắng lợi quyết định để “kết thúc chiến tranh trong danh dự”.

Từ cuối năm 1953, cuộc chiến diễn ra vô cùng ác liệt. Sau khi đập tan cuộc hành quân Hải Âu (đánh ra Ninh Bình) của địch, ngày 15/11/1953, lực lượng bộ đội chủ lực của ta theo kế hoạch tác chiến tiến lên Tây Bắc. Quân Pháp vội đưa quân lên Điện Biên Phủ để bảo vệ Lai Châu và Thượng Lào. Dù nằm ngoài kế hoạch, Điện Biên Phủ được thực dân Pháp nhanh chóng xây dựng thành tập đoàn cứ điểm mạnh nhất Đông Dương. Thực dân Pháp đặt hy vọng sẽ “nghiền nát chủ lực Việt Minh” ở thung lũng Mường Thanh. Lúc bấy giờ, tập đoàn Điện Biên Phủ có 49 cứ điểm đề kháng mạnh với 3 phân khu liên hoàn. Các tướng lĩnh và chính khách của Pháp và Mỹ tin chắc Điện Biên Phủ là “pháo đài bất khả xâm phạm”.

Đầu tháng 12/1953, Bộ Chính trị thông qua kế hoạch của Tổng Quân ủy Trung ương chọn Điện Biên Phủ làm trận quyết chiến chiến lược. Như vậy, cả phía ta và địch đều chọn Điện Biên Phủ làm trận đánh then chốt để kết thúc chiến tranh.

13 giờ ngày 13/3/1954, quân ta nổ súng tiến công Điện Biên Phủ. Đây là chiến dịch lớn nhất trong lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp của quân và dân cả nước. Lực lượng bộ đội được huy động đông nhất với trang bị hiện đại nhất lúc đó; tiến hành chiến dịch liên tục, dài ngày, bao gồm một loạt trận đánh công kiên, kết hợp cường tập, mật tập, vây lấn... Sau 3 đợt tiến công, đến ngày 7/5/1954, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ của địch hoàn toàn bị tiêu diệt.

56 ngày đêm “khoét núi, ngủ hầm"... quân và dân ta dưới sự lãnh đạo tài tình của Đảng và Bác Hồ đã làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”. Đó cũng là những ngày hoa ban nở bung sắc thắm: “Giải phóng Điện Biên, bộ đội ta tiến quân trở về/ Giữa mùa này hoa nở, miền Tây Bắc tưng bừng vui/ Bản mường xưa nương lúa mới trồng/ Kìa đàn em bé giữa đồng nắm tay xòe hoa” (“Chiến thắng Điện Biên”, nhạc sĩ Đỗ Nhuận)...

Suốt những năm tháng trường kỳ kháng chiến chống Pháp, Thanh Hóa luôn là một căn cứ địa quan trọng, là hậu phương lớn của cuộc kháng chiến, đã không ngừng cung cấp sức người, sức của, góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của cả nước với tinh thần: “tất cả cho tiền tuyến”, “tất cả để chiến thắng”; “dốc bồ, đổ thúng” phục vụ chiến dịch. Quân và dân Thanh Hóa đã góp phần viết nên khúc ca của những con người bình thường mà phi thường trong chiến dịch Điện Biên Phủ.

Tháng 5 này, đi dọc Đại lộ Nguyễn Hoàng - cửa ngõ dẫn vào phường Hạc Thành, người dân xứ Thanh không khỏi bồi hồi, xúc động khi ngắm nhìn những hàng cây hoa ban - món quà của tỉnh Điện Biên dành tặng tỉnh Thanh Hóa đang vươn mình đón gió. Đã mấy mùa hoa đi qua, những hàng cây ấy vẫn lặng lẽ điểm tô cho cảnh quan phố phường thêm tươi đẹp.

Lịch sử đã khoác lên vai mảnh đất Điện Biên, Thanh Hóa những số phận đặc biệt. Và sự hiện diện của loài cây, sắc hoa ấy nhắc nhớ về những công lao, đóng góp cũng như nghĩa tình của Thanh Hóa - Điện Biên nối dài từ lịch sử đến hiện tại và tương lai...

Bài và ảnh: Hoàng Linh

Bài viết sử dụng tư liệu trong cuốn sách “Tiến trình lịch sử Việt Nam” (2007, NXB Giáo dục) của Nguyễn Quang Ngọc (chủ biên), Vũ Minh Giang, Đỗ Quang Hưng, Nguyễn Thừa Hỷ, Nguyễn Đình Lê, Trương Thị Tiến, Phạm Xanh.