Chùa Hàn Sơn - địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng

Giữa vùng quê giàu truyền thống lịch sử, văn hóa của thôn Chính Đại, xã Nga An, chùa Hàn Sơn từ lâu không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng tâm linh của Nhân dân mà còn là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng cho các thế hệ.

Chùa Hàn Sơn được tu bổ, tôn tạo khang trang.

Theo tư liệu lưu giữ tại Phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Nga An, chùa Hàn Sơn có niên đại từ năm 1797. Thuở mới lập, chùa do một sư ông trụ trì, nhưng sau khi cụ viên tịch, cảnh chùa dần hoang phế. Đến năm 1800, cụ Đinh Công Sầm (đời thứ 5 của dòng họ Đinh Công Tộ) đến tu hành đã đứng ra quyên góp sửa sang lại ban thờ, tôn tạo nội thất và đúc chuông mới. Đến năm 1930, Thượng tọa Thích Đăng Quế tiếp tục hành trình trùng tu, xây dựng thêm điện Thánh Khổng và phủ thờ Tam Tòa Thánh Mẫu.

Không chỉ mang giá trị văn hóa, tín ngưỡng, chùa Hàn Sơn còn ghi dấu những trang sử vẻ vang trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Theo cuốn Lịch sử Đảng bộ xã Nga Điền cũ, chùa Hàn Sơn từng là căn cứ hoạt động bí mật của nhiều cán bộ cách mạng tiền bối như Tạ Quynh, Tôn Thất Toại, Nguyễn Hữu Kiều, Phạm Văn An... Trong đó, hang núi phía sau điện thờ thiền sư Nguyễn Minh Không chính là nơi che giấu cán bộ. Năm 1948, khi thực dân Pháp đánh chiếm Điền Hộ - Chính Đại, nhà chùa tích cực đóng góp vật chất cho kháng chiến. Vào năm 1951, một tiểu đoàn thuộc Trung đoàn Quang Trung đã chọn chùa làm trung tâm hội họp du kích và đặt máy thông tin để đánh bốt kè Chính Đại. Sau khi phát hiện ra căn cứ này, quân địch đã tàn phá, san phẳng toàn bộ ngôi chùa khiến nơi đây chỉ còn lại duy nhất tháp mộ của Thượng tọa Thích Đăng Quế.

Trong hai năm 1998 và 1999, chùa đã được trùng tu, tôn tạo để đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của Nhân dân. Với những giá trị lịch sử và văn hóa, năm 2010 chùa Hàn Sơn chính thức được xếp hạng là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Hằng năm, vào ngày 9 và 10 tháng 3 âm lịch, Lễ hội truyền thống chùa Hàn Sơn - cửa Thần Phù lại được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.

Năm 2014, được sự quan tâm của Nhà nước, bà con Nhân dân làng Chính Đại và các nhà hảo tâm là con em quê hương đang công tác và sinh sống ở mọi miền Tổ quốc đã đóng góp kinh phí tu bổ, tôn tạo, xây dựng các hạng mục như cổng Tam quan, hồ bán nguyệt, Tòa Tam Bảo cùng các công trình nhà tổ, nhà thờ mẫu...

Hiện nay ở chùa Hàn Sơn, ngoài thờ Phật còn có ban thờ Thiền sư Nguyễn Minh Không, Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, Thánh Mẫu và Thành hoàng làng Chính Đại. Chính sự giao thoa văn hóa tín ngưỡng cùng với cảnh quan thiên nhiên kỳ thú đã tạo nên sức hút cho điểm đến Hàn Sơn.

Bà Đinh Thị Nhung, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Nga An, cho biết: Di tích lịch sử - văn hóa chùa Hàn Sơn không chỉ là điểm tựa tâm linh của người dân địa phương, mà còn là nơi giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Chính vì vậy, lễ hội chùa Hàn Sơn - cửa Thần Phù luôn được xã tổ chức trang trọng với đầy đủ hai phần: lễ và hội. Trong đó, phần hội quy tụ nhiều hoạt động bổ ích, vừa tạo sự gắn kết cộng đồng, vừa giúp Nhân dân hiểu rõ hơn giá trị di sản. Đồng thời, chính quyền địa phương cũng phối hợp với các tổ chức đoàn thể và trường học trên địa bàn để tổ chức các hoạt động bảo tồn di tích. Những việc làm thiết thực này đã góp phần khơi dậy niềm tự hào, nâng cao ý thức của thế hệ trẻ trong việc phát huy các giá trị di sản văn hóa.

Trường THCS Nga An luôn chú trọng giáo dục phát huy giá trị của di tích cho học sinh thông qua việc lồng ghép trong các môn học như Lịch sử, Địa lý, Ngữ văn... Đồng thời, nhà trường mời những người cao tuổi, người có uy tín am hiểu về lịch sử, văn hóa vùng đất Nga An đến chia sẻ, kể chuyện cho học sinh.

Thầy giáo Mai Chấn Thanh, Hiệu trưởng Trường THCS Nga An, cho biết: Chùa Hàn Sơn là di tích lịch sử gắn liền với cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp của dân tộc. Đây là nơi từng diễn ra nhiều hoạt động cách mạng bí mật, là trạm liên lạc và nơi nuôi giấu các chiến sĩ yêu nước. Vì vậy, nhà trường chủ động xây dựng các kế hoạch hoạt động ngoại khóa và môn học giáo dục địa phương nhằm cung cấp thêm kiến thức cho học sinh về bề dày văn hóa lịch sử của di tích.

Ngoài việc đề xuất với sở, ngành chức năng có kế hoạch tu bổ, tôn tạo chùa Hàn Sơn, xã Nga An tiếp tục chú trọng công tác tuyên truyền nâng cao ý thức, trách nhiệm của Nhân dân trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di tích. Đồng thời, kết nối chùa Hàn Sơn với các di tích trên địa bàn xã và các vùng lân cận để xây dựng nơi đây trở thành điểm đến du lịch văn hóa tâm linh.

Bài và ảnh: Nguyễn Anh