Cần sớm xây dựng nền tảng số quốc gia về văn hóa

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, sáng 22/4, Quốc hội làm việc tại hội trường để thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam.

ĐBQH Bùi Văn Dũng, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tham gia phát biểu tại hội trường.

Tham gia góp ý, ĐBQH Bùi Văn Dũng, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết và các nội dung về phát triển văn hóa Việt Nam. Đồng thời cho rằng, đây là bước đi nhằm thể chế hóa Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, thể hiện quyết tâm đưa văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời là động lực nội sinh cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Như chúng ta đã biết, văn hóa là một phần của kiến trúc thượng tầng, bị quyết định bởi cơ sở hạ tầng kinh tế, có vai trò to lớn trong việc định hình nhận thức và phát triển xã hội.

Do đó, căn cơ của phát triển văn hóa Việt Nam hiện nay tập trung vào việc xác lập văn hóa là nền tảng của phát triển, chuyển dịch từ “tư duy phát triển nhờ văn hóa” sang “phát triển bằng văn hóa”. Và như vậy, sự phát triển văn hóa trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam cần tập trung vào các điểm cốt lõi: xây dựng con người là trung tâm; hệ giá trị nền tảng; văn hóa ngang hàng với kinh tế; khơi dậy khát vọng dân tộc; môi trường văn hóa lành mạnh.

Các nội dung này cũng đã được thể hiện trong dự thảo Nghị quyết phát triển văn hóa Việt Nam.

Dự thảo Nghị quyết đã thể hiện rõ tư duy đổi mới, chuyển từ “làm văn hóa theo cơ chế bao cấp” sang “quản trị văn hóa theo cơ chế thị trường có định hướng”, gắn văn hóa với phát triển kinh tế, công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, để Nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống và tạo đột phá, đại biểu tập trung vào 4 vấn đề trọng tâm đó là: Về nguồn lực và cơ chế phân bổ, cần chuyển từ dàn trải sang tập trung, có trọng điểm và đo lường được hiệu quả. Thực tiễn cho thấy nếu đầu tư phân tán sẽ khó tạo ra các sản phẩm văn hóa có sức lan tỏa. Vì vậy, cần ưu tiên cho các lĩnh vực có tính “đòn bẩy” như công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và bảo tồn di sản cấp bách; đồng thời xây dựng tiêu chí đánh giá cụ thể để bảo đảm chi ngân sách thực chất và hiệu quả.

Về phát triển công nghiệp văn hóa gắn với chính sách ưu đãi, cần triển khai theo hướng có chọn lọc và gắn với kết quả đầu ra. Các mô hình khu, cụm sáng tạo văn hóa chỉ nên thí điểm tại một số đô thị lớn, nơi có đủ điều kiện về thị trường, nhân lực và hạ tầng, để tránh dàn trải. Đồng thời, ưu đãi về thuế, tín dụng cần gắn với sản phẩm cụ thể, giá trị gia tăng và khả năng xuất khẩu, qua đó tạo động lực thực chất và hạn chế cơ chế “xin – cho”.

Về bảo tồn di sản và phát triển nguồn nhân lực, cần chuyển sang cách tiếp cận lấy con người và cộng đồng làm trung tâm. Di sản chỉ được bảo vệ bền vững khi người dân được tham gia và hưởng lợi từ các hoạt động kinh tế văn hóa. Đồng thời, cần có cơ chế đột phá để thu hút, giữ chân nhân tài, nhất là trong lĩnh vực sáng tạo và công nghệ số, cả trong khu vực công và tư, nhằm hình thành hệ sinh thái sáng tạo toàn diện.

Về cơ chế thực hiện và chuyển đổi số, cần bảo đảm minh bạch, rõ trách nhiệm và có thể đo lường. Các cơ chế như đặt hàng sáng tạo, quỹ văn hóa phải có tiêu chí cụ thể, công khai và kiểm soát chặt chẽ. Đồng thời, cần sớm xây dựng nền tảng số quốc gia về văn hóa, phát triển sản phẩm văn hóa số có sức cạnh tranh quốc tế và tăng cường bảo vệ bản quyền, coi đây là khâu đột phá để đưa văn hóa Việt Nam ra thị trường toàn cầu.

Đại biểu cho rằng, phát triển văn hóa không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà cần được xác định là một động lực phát triển mới của đất nước, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số. Kinh tế phát triển sẽ tạo cơ sở cho văn hóa phát triển; văn hóa phát triển lại thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển. Do đó, Nghị quyết cần được hoàn thiện theo hướng cụ thể hơn, khả thi hơn và đo lường được hiệu quả.

Đại biểu tin rằng, với sự tiếp thu, chỉnh lý thấu đáo, Nghị quyết này không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân, mà còn mở ra một không gian tăng trưởng mới thông qua công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Đây sẽ là những “cú hích” quan trọng để biến tiềm năng văn hóa thành động lực phát triển kinh tế - xã hội, đưa văn hóa phát triển ngang hàng với kinh tế và chính trị.

Quốc Hương