Từ mẫu ADN đến những cuộc đoàn tụ sau hơn nửa thế kỷ

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày đất nước thống nhất, thế nhưng vẫn còn nhiều gia đình liệt sĩ chưa biết chính xác nơi người thân của mình yên nghỉ. Giờ đây, từ những mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ, niềm mong mỏi ấy đang dần trở thành hiện thực, nhiều liệt sĩ đã được xác định chính xác danh tính, mở ra những cuộc đoàn tụ sau nhiều năm chờ đợi.

Các lực lượng chức năng tổ chức thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính.

Hơn nửa thế kỷ chờ mong

53 năm sau ngày liệt sĩ Nguyễn Công Tuấn, quê ở xã Dân Lực cũ, nay là xã Triệu Sơn hy sinh, hành trình tìm kiếm phần mộ của liệt sĩ cuối cùng cũng có lời đáp. Những năm qua, người thân trong gia đình đã lặn lội đến nhiều nghĩa trang liệt sĩ, hỏi han đồng đội cũ, lần theo từng manh mối ít ỏi nhưng vẫn không có kết quả.

Năm 2025, khi lực lượng công an triển khai thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính, ông Nguyễn Tăng Thà - cậu ruột của liệt sĩ đã tham gia lấy mẫu. Ít ai ngờ rằng, chính mẫu sinh phẩm ấy đã giúp cơ quan chức năng xác định chính xác danh tính liệt sĩ. Theo kết quả giám định, hài cốt liệt sĩ Nguyễn Công Tuấn hiện yên nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp, TP Cần Thơ. Ngày cán bộ Công an xã Triệu Sơn đến báo tin vui, người cậu và em gái của liệt sĩ không giấu được niềm xúc động. Nước mắt cứ thế lăn dài trên những gương mặt đã ở tuổi xế chiều. Sau hơn 50 năm kiếm tìm, người cháu, người anh năm nào cuối cùng cũng được gọi lại đúng tên, đúng quê quán. Cuộc tìm kiếm tưởng chừng vô vọng đã khép lại bằng niềm hạnh phúc mà cả gia đình chờ đợi suốt mấy chục năm qua.

Niềm vui ấy cũng vừa đến với gia đình liệt sĩ Đặng Công Nễ ở xã Hợp Tiến. Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, ông được người chú ruột cưu mang, nuôi dưỡng rồi lên đường nhập ngũ năm 1970. Hai năm sau, gia đình nhận tin ông hy sinh. Không còn cha mẹ để ngóng con trở về, những người thân trong dòng họ vẫn đau đáu một tâm nguyện: Tìm được nơi người liệt sĩ yên nghỉ.

Ông Đặng Công Giang, người hiện thờ cúng liệt sĩ, vẫn nhớ như in khoảnh khắc lực lượng công an thông báo kết quả xác định chính xác danh tính liệt sĩ. “Hơn 50 năm rồi, anh tôi cuối cùng cũng không còn là một cái tên vô danh giữa hàng vạn phần mộ ngoài kia nữa”, ông Giang nghẹn ngào.

Viết tiếp những cuộc đoàn tụ

Chiến tranh đã lùi xa, dấu tích chiến trường ngày càng phai mờ. Nhiều địa danh thay đổi, nhân chứng ngày một ít, hồ sơ lưu trữ không còn đầy đủ... khiến việc tìm kiếm, xác định danh tính các liệt sĩ gặp không ít khó khăn. Trong bối cảnh đó, giám định ADN có thể giúp xác định những phần mộ chưa rõ danh tính, mang lại cơ hội để nhiều gia đình tìm được người thân sau hàng chục năm chờ đợi.

Tại Thanh Hóa, lực lượng công an đã phối hợp với các đơn vị liên quan thu nhận được hơn 41.000 mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính. Từ nguồn dữ liệu này, đến nay đã có 11 liệt sĩ quê Thanh Hóa được xác định chính xác danh tính.

Ít ngày trước, tại lễ truy điệu và an táng liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát ở Nghĩa trang liệt sĩ Triệu Sơn, ông Nguyễn Trọng Bảy - em trai liệt sĩ nhiều lần nghẹn lời khi nhắc về cuộc đoàn tụ mà gia đình đã chờ đợi suốt 54 năm. Điều ông muốn gửi gắm nhất là lời cảm ơn tới lực lượng công an và các đơn vị chức năng đã tận tâm thu nhận mẫu ADN, đối sánh, xác minh để người anh của mình được trở về có tên tuổi và quê hương được xác định. Lời cảm ơn ấy cũng là tình cảm của nhiều gia đình liệt sĩ dành cho những cán bộ, chiến sĩ không quản ngại khó khăn, vất vả để thu nhận từng mẫu sinh phẩm, xây dựng cơ sở dữ liệu ADN, góp phần tìm lại danh tính cho những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Vẫn còn đó những gia đình liệt sĩ đang chờ một cuộc điện thoại hay một thông báo tin vui sau nhiều năm kiếm tìm. Và hành trình từ những mẫu ADN đến những cuộc đoàn tụ sau hơn nửa thế kỷ vẫn sẽ được viết tiếp, để ngày càng có thêm những người con của Tổ quốc được trở về với tên tuổi của mình - dẫu muộn màng nhưng luôn trọn vẹn nghĩa tình.

Bài và ảnh: Lê Quỳnh