Trẩy hội Pôồn Pôông

Khi những vạt rừng bắt đầu xanh non, tiếng chim rừng gọi nắng sớm cũng là lúc đồng bào Mường ở miền Tây xứ Thanh rộn ràng vui hội Pôồn Pôông.

Các nghệ nhân tái hiện trò diễn Pôồn Pôông.

Về xã Minh Sơn, ngay từ sáng sớm, người dân trong thôn đã gọi nhau về nhà văn hóa để chuẩn bị cho lễ hội. Ở vị trí trung tâm, cây Pôông - linh hồn của lễ hội, trục thiêng kết nối con người với vũ trụ được dựng lên trang trọng. Trên thân cây trang trí bằng những chùm hoa gỗ, hình chim muông, nông cụ sản xuất... tượng trưng cho thế giới tự nhiên và khát vọng sinh sôi, phát triển. Xung quanh cây Pôông, người dân quây quần thành vòng, mỗi người một vai trong các hoạt động diễn xướng, tạo nên một bức tranh sinh động của đời sống cộng đồng. Tiếng chiêng, tiếng trống hòa cùng lời hát, nhịp múa, tất cả xoay quanh cây Pôông, như một cách tái hiện thế giới quan của người Mường, nơi con người gắn bó mật thiết với thiên nhiên và cội nguồn.

Nổi bật giữa không gian ấy là hình ảnh Nghệ nhân Nhân dân Phạm Thị Tắng (thôn Lỏ, xã Minh Sơn) trong trang phục dân tộc truyền thống. Dù đã ngoài 80 tuổi, nhưng niềm đam mê với văn hóa truyền thống khiến bà vẫn nhảy múa quanh cây Pôông thực hành các nghi lễ một cách thuần thục. Bà như “cầu nối” giữa quá khứ và hiện tại, truyền đi thông điệp về gìn giữ và tiếp nối di sản.

Theo quan niệm của người Mường, “Pôồn Pôông” nghĩa là vui chơi nhảy múa quanh cây hoa. Đây là hình thức diễn xướng dân gian mang đậm yếu tố nghi lễ và cộng đồng. Lễ hội thường được tổ chức vào các dịp rằm tháng Giêng, tháng Ba, tháng Bảy âm lịch hoặc sau mùa thu hoạch để tạ ơn thần linh và gửi gắm mong muốn về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng yên vui. Lễ hội bắt nguồn từ sử thi “Đẻ đất, đẻ nước” và gồm 48 trò diễn đặc sắc xoay quanh cây Pôông như: săn đuổi thú dữ, phát nương làm rẫy, chia nước, dựng nhà, đánh cá, dệt thổ cẩm... Mỗi trò diễn phản ánh quan niệm về thế giới, về lao động và cuộc sống và những tri thức dân gian của người Mường. Lễ hội còn là dịp người bản Mường cầu phúc cho mối tình thủy chung của Nàng Ờm - Bồng Hương.

Mở đầu lễ hội là phần nghi lễ do Ậu Máy (thầy mo) chủ trì. Trong không gian lễ hội, những lời khấn cổ vang lên, mời thần linh, tổ tiên về chứng giám. Sau phần lễ là các hoạt động trò diễn dân gian. Các động tác được tái hiện sinh động, mô phỏng quá trình lao động sản xuất như phát nương, cày cấy, gặt hái, giã gạo... tạo nên một bức tranh đời sống chân thực, giàu tính biểu tượng.

Với những giá trị văn hóa bền bỉ theo thời gian, trò diễn Pôồn Pôông (của huyện Ngọc Lặc cũ) được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây không chỉ là sự ghi nhận, mà còn mở ra cơ hội để lễ hội được bảo tồn, phát huy trong đời sống đương đại. Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Minh Sơn, Lê Thị Giang, cho biết: “Việc bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội Pôồn Pôông phải được thực hiện một cách bài bản, lâu dài, trong đó người dân giữ vai trò trung tâm, chủ thể gìn giữ và trao truyền di sản. Đồng thời, xã sẽ gắn việc bảo tồn lễ hội với phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững”.

Bài và ảnh: Thùy Linh