Thụy Sĩ tranh luận về tương lai chính sách trung lập

Cuộc trưng cầu ý dân ngày 27/9 về việc đưa quy định chặt chẽ hơn đối với chính sách trung lập vào Hiến pháp đang đặt Thụy Sĩ trước câu hỏi rộng hơn về cách duy trì an ninh và thịnh vượng trong môi trường chiến lược châu Âu nhiều biến động.

Ngày 27/9, cử tri Thụy Sĩ sẽ bỏ phiếu về sáng kiến đưa định nghĩa chặt chẽ hơn đối với chính sách trung lập vào Hiến pháp. Nếu được thông qua, Thụy Sĩ sẽ bị hạn chế hợp tác với các liên minh quân sự, trừ trường hợp nước này bị tấn công hoặc một cuộc tấn công đang được chuẩn bị. Bern cũng không thể áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với một quốc gia tham chiến nếu những biện pháp này không được Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) yêu cầu.

Các cuộc thăm dò cho thấy sáng kiến có thể không được thông qua, với 63% số người được hỏi cho biết sẽ bỏ phiếu phản đối. Tuy nhiên, kết quả này không đồng nghĩa người dân Thụy Sĩ giảm ủng hộ chính sách trung lập. Vấn đề được đặt ra là liệu mô hình trung lập hiện nay có còn đủ khả năng bảo đảm an ninh và thịnh vượng cho đất nước trong bối cảnh châu Âu thay đổi.

Cuộc tranh luận về chính sách trung lập không chỉ dừng ở việc có áp đặt trừng phạt hay hợp tác với liên minh quân sự hay không. Một vấn đề quan trọng khác là mức độ hợp tác quốc phòng của Thụy Sĩ với các nước láng giềng, trong đó có các thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Hợp tác càng sâu rộng thì việc duy trì sự phân biệt giữa hợp tác quốc phòng và liên kết quân sự càng trở nên khó khăn. Hợp tác quá ít có thể làm tăng nguy cơ đối với an ninh của Thụy Sĩ, trong khi hợp tác quá nhiều có thể khiến nước này bị nhìn nhận là trên thực tế đã đứng về NATO.

Một vấn đề khác là năng lực quốc phòng của Thụy Sĩ. Chi tiêu quốc phòng của nước này giảm từ 1,4% GDP năm 1990 xuống 0,7% vào năm 2021 và dự kiến đạt 1% vào năm 2032. Khoảng cách về năng lực đặt ra câu hỏi về khả năng Thụy Sĩ tự bảo vệ lãnh thổ và không phận trong trường hợp xảy ra khủng hoảng.

Theo Công ước La Hay năm 1907, một quốc gia trung lập phải ngăn các bên tham chiến sử dụng lãnh thổ của mình. Vì vậy, khả năng phòng thủ thực tế cũng là một yếu tố quan trọng để duy trì chính sách trung lập.

Bên cạnh đó là bài toán về cái giá khi Thụy Sĩ lựa chọn đứng về một bên trong các vấn đề quốc tế. Trong thời bình, việc bị coi là thiên lệch có thể ảnh hưởng đến vai trò trung gian của Thụy Sĩ. Trong thời chiến, hệ quả có thể nghiêm trọng hơn nếu một bên tham chiến coi Bern trên thực tế đã đứng về phía đối thủ.

Cuộc trưng cầu ý dân ngày 27/9 vì vậy không chỉ là câu chuyện về việc sửa đổi Hiến pháp. Dù kết quả thế nào, Thụy Sĩ vẫn phải giải quyết những vấn đề liên quan đến năng lực răn đe, hợp tác quốc phòng, mức độ dễ tổn thương của nền kinh tế và uy tín quốc tế.

Chính sách trung lập vẫn là một phần quan trọng trong bản sắc của Thụy Sĩ. Tuy nhiên, tranh luận hiện nay cho thấy câu hỏi đặt ra không chỉ là có duy trì trung lập hay không, mà còn là Thụy Sĩ có thể sử dụng chính sách này như thế nào để bảo đảm an ninh và lợi ích của mình trong môi trường quốc tế đang thay đổi.

Thúy Hà