Thuốc lá - nguyên nhân hàng đầu gây bệnh COPD

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Điều đáng lo ngại là phần lớn các trường hợp mắc bệnh có liên quan trực tiếp đến việc hút thuốc lá hoặc thường xuyên hít phải khói thuốc. COPD không chỉ làm suy giảm chức năng hô hấp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống mà còn gây gánh nặng lớn cho gia đình và xã hội.

Bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Bá Thước điều trị cho bệnh nhân mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

Hối tiếc vì nhiều năm hút thuốc lá

Nhiều năm gắn bó với thuốc lá, thuốc lào, ông Hà Công Thương ở xã Cổ Lũng, giờ đây phải sống chung với căn bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Những cơn ho kéo dài, tức ngực, khó thở ngày càng xuất hiện thường xuyên hơn. Mỗi khi thời tiết thay đổi, tình trạng ho, khò khè và khó thở lại nặng hơn, nhiều lần phải nhập viện điều trị do nhiễm trùng đường hô hấp.

Bệnh tiến triển khiến sức khỏe của ông giảm sút rõ rệt. Công việc thường ngày phải nhờ đến sự hỗ trợ của người thân. Những đợt điều trị kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn tạo áp lực về kinh tế cho gia đình.

Ông Hà Công Thương chia sẻ: “Nếu biết thuốc lá gây hậu quả nghiêm trọng như vậy, tôi đã bỏ từ nhiều năm trước. Bây giờ mỗi lần lên cơn khó thở rất mệt, không làm được việc gì, sinh hoạt cũng phụ thuộc nhiều vào người thân. Điều khiến tôi hối tiếc nhất là đã đánh đổi sức khỏe chỉ vì thói quen hút thuốc trong nhiều năm".

Câu chuyện của ông Thương cũng là thực trạng của nhiều bệnh nhân COPD hiện nay. Không ít người chỉ phát hiện bệnh khi chức năng phổi đã suy giảm nghiêm trọng. Lúc này, việc điều trị chỉ có thể giúp kiểm soát triệu chứng và làm chậm tiến triển của bệnh, chứ không thể phục hồi những tổn thương đã xảy ra.

COPD là bệnh lý hô hấp mạn tính đặc trưng bởi tình trạng tắc nghẽn luồng khí thở không hồi phục hoàn toàn, tiến triển ngày càng nặng theo thời gian. Bệnh bao gồm viêm phế quản mạn tính và khí phế thũng, khiến người bệnh luôn trong tình trạng khó thở, ho kéo dài, khạc đờm nhiều, giảm khả năng lao động và sinh hoạt.

Theo các chuyên gia y tế, khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có hàng trăm chất độc hại và khoảng 70 chất có khả năng gây ung thư. Khi hít vào cơ thể, các chất độc này phá hủy lớp lông chuyển bảo vệ đường hô hấp, gây viêm mạn tính, làm tổn thương phế nang và giảm dần chức năng thông khí của phổi. Quá trình tổn thương diễn ra âm thầm trong nhiều năm nên người hút thuốc thường chủ quan, chỉ đến khi xuất hiện khó thở kéo dài mới đi khám thì bệnh đã ở giai đoạn muộn. Không chỉ người hút thuốc chủ động, những người thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động cũng có nguy cơ mắc các bệnh hô hấp, trong đó có COPD. Trẻ em, phụ nữ mang thai và người cao tuổi là những đối tượng chịu nhiều ảnh hưởng từ môi trường có khói thuốc.

Bỏ thuốc lá - giải pháp hiệu quả nhất để phòng bệnh

COPD là bệnh không thể chữa khỏi hoàn toàn. Các phương pháp điều trị hiện nay chủ yếu giúp giảm triệu chứng, làm chậm tiến triển của bệnh. Khi diễn biến nặng, người bệnh có thể phải thở oxy dài hạn, nhập viện nhiều lần, thậm chí đối mặt với nguy cơ suy hô hấp và tử vong.

Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Vương Thị Hường, Phó trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện Phổi Thanh Hóa, cho biết: “Phần lớn bệnh nhân COPD điều trị tại khoa đều có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc. Nhiều người nhập viện trong tình trạng khó thở nặng, phải thở oxy, thậm chí hỗ trợ hô hấp do các đợt cấp của bệnh. COPD là bệnh mạn tính không thể chữa khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu người bệnh ngừng hút thuốc lá ngay khi được chẩn đoán, tốc độ suy giảm chức năng hô hấp sẽ chậm lại rõ rệt, giảm số đợt cấp phải nhập viện và cải thiện chất lượng cuộc sống. Ngược lại, nếu tiếp tục hút thuốc, tổn thương phổi sẽ tiến triển nhanh hơn, nguy cơ suy hô hấp, tàn phế và tử vong rất cao”.

Theo bác sĩ Hường, điều đáng lo ngại là nhiều người có các triệu chứng như ho kéo dài, khạc đờm hoặc khó thở nhưng lại chủ quan, cho rằng đó là biểu hiện bình thường của người hút thuốc hoặc do tuổi tác. Chính sự chậm trễ trong thăm khám khiến nhiều trường hợp phát hiện bệnh khi chức năng phổi đã suy giảm nghiêm trọng, việc điều trị gặp nhiều khó khăn và tốn kém.

Ngành y tế khuyến cáo, khi có các biểu hiện như ho kéo dài, khạc đờm nhiều, khó thở khi gắng sức, thở khò khè, đặc biệt ở người có tiền sử hút thuốc lá hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc, cần đến cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời. Phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm kết hợp cai thuốc lá sẽ giúp kiểm soát tốt tình trạng bệnh, hạn chế các biến chứng nguy hiểm. Bác sĩ cũng khuyến cáo người dân, đặc biệt là những người trên 40 tuổi có tiền sử hút thuốc lá kéo dài, khi xuất hiện các triệu chứng như ho kéo dài, khạc đờm, khó thở hoặc thở khò khè cần đến cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời. Đồng thời, mỗi người cần chủ động từ bỏ thuốc lá và xây dựng môi trường sống không khói thuốc để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.

COPD là căn bệnh tiến triển âm thầm nhưng hậu quả rất nặng nề. Chung tay xây dựng cộng đồng không khói thuốc, thay đổi nhận thức và từ bỏ thuốc lá ngay từ hôm nay chính là giải pháp bền vững để bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và xã hội.

Bài và ảnh: Hà Phương