Phái bộ LHQ tại Tây Sahara đứng trước nguy cơ ngừng hoạt động do bất đồng Nga - Mỹ

Mỹ và Nga đã lần lượt sử dụng quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) đối với các dự thảo nghị quyết trái chiều về Tây Sahara, khiến Phái bộ LHQ về tổ chức trưng cầu ý dân tại vùng lãnh thổ này (MINURSO) chưa được gia hạn nhiệm vụ, trong khi thời hạn hoạt động sẽ kết thúc vào ngày 31/10.

Diễn biến bất thường này đặt tương lai của MINURSO trước nhiều bất định, đồng thời làm gia tăng căng thẳng liên quan đến quy chế của Tây Sahara.

Dự thảo do Mỹ soạn thảo đề xuất gia hạn nhiệm vụ của MINURSO thêm 1 năm, đồng thời xác định kế hoạch trao quyền tự trị cho Tây Sahara dưới chủ quyền Maroc là cơ sở duy nhất cho các cuộc đàm phán nhằm giải quyết tranh chấp kéo dài gần nửa thế kỷ. Dự thảo cũng đề xuất thu hẹp thành phần quân sự của phái bộ. Tuy nhiên, Nga đã phủ quyết dự thảo này. Sau đó, Mỹ tiếp tục phủ quyết dự thảo do Nga đưa ra, trong đó đề xuất gia hạn nhiệm vụ của MINURSO thêm 1 năm nhưng không kèm những thay đổi như phía Mỹ đề xuất.

Nếu HĐBA không đạt được thỏa thuận gia hạn vào phút chót, nhiệm vụ của MINURSO sẽ hết hiệu lực ngày 31/10.

Theo số liệu trong báo cáo của Tổng Thư ký LHQ, MINURSO hiện có 155 quân nhân, với nhiệm vụ tổ chức trưng cầu ý dân theo thỏa thuận ngừng bắn do LHQ làm trung gian. Kinh phí hoạt động của phái bộ trong năm tài chính bắt đầu từ tháng 6/2026 dự kiến lên tới 62 triệu USD.

Tổ chức Oxfam cảnh báo việc phái bộ chấm dứt hoạt động có thể đẩy người tị nạn vào tình thế rủi ro. Theo tổ chức này, việc mất đi các chức năng giám sát và giảm leo thang căng thẳng của MINURSO có nguy cơ làm suy yếu an ninh, ổn định, gây hậu quả nghiêm trọng đối với dân thường cũng như triển vọng giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.

Tây Sahara hiện vẫn là điểm nóng trong quan hệ giữa Maroc và Algeria. Maroc đề xuất trao quyền tự trị rộng rãi cho vùng lãnh thổ này dưới chủ quyền của mình, trong khi Mặt trận Polisario kiên trì yêu cầu tổ chức trưng cầu ý dân về quyền tự quyết, với sự ủng hộ của Algeria.

Tranh chấp tại Tây Sahara bắt nguồn từ năm 1975, khi Tây Ban Nha chấm dứt chế độ cai trị thuộc địa tại vùng lãnh thổ này. Sau đó, xung đột vũ trang giữa Maroc và Mặt trận Polisario kéo dài cho đến khi hai bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn năm 1991.

Thúy Hà