Dân chủ ở cơ sở bắt đầu từ trách nhiệm người đứng đầu
Dân chủ ở cơ sở là biểu hiện trực tiếp bản chất của Nhà nước ta - Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Thực tiễn tại Thanh Hóa cho thấy, cùng với hành lang pháp lý và cơ chế giám sát, trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền có ý nghĩa quyết định trong phát huy thực chất quyền làm chủ của Nhân dân, góp phần củng cố niềm tin, tạo đồng thuận xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

Đoàn giám sát số 174 của Ủy ban MTTQ tỉnh giám sát việc thực hiện dân chủ ở cơ sở gắn với trách nhiệm người đứng đầu tại xã Hà Trung.
Khi tiếng nói của người dân được lắng nghe
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân”. Tư tưởng ấy xác lập yêu cầu đối với mỗi tổ chức, mỗi cán bộ trong thực thi công vụ: mọi chủ trương, chính sách phải hướng đến lợi ích của dân; quyền lực được giao phải phục vụ Nhân dân và chịu sự giám sát của Nhân dân.
Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022, có hiệu lực từ ngày 1/7/2023 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để phát huy quyền làm chủ của Nhân dân. Tuy nhiên, hiệu quả thực hiện phụ thuộc lớn vào trách nhiệm của người đứng đầu, nhất là tinh thần nêu gương, cầu thị, lắng nghe, giải trình và kịp thời giải quyết kiến nghị. Trong bối cảnh Thanh Hóa thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, người đứng đầu càng phải sâu sát cơ sở, gần dân, hiểu dân, nâng cao trách nhiệm điều hành, không né tránh, đùn đẩy công việc.
Tại xã Tân Ninh, trách nhiệm của người đứng đầu được thể hiện qua việc duy trì đối thoại, tiếp công dân định kỳ và trực tiếp giải quyết những vấn đề bức xúc trong Nhân dân. Nổi bật là việc giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường kéo dài nhiều năm tại các cơ sở tái chế bao bì. Trước những phản ánh của người dân, chính quyền xã đã thành lập đoàn kiểm tra liên ngành, xử phạt vi phạm hành chính với số tiền trên 600 triệu đồng. Đến nay, 22/22 cơ sở đã tạm dừng hoạt động.
Một minh chứng khác về hiệu quả của đối thoại là công tác giải phóng mặt bằng dự án đường nối trung tâm TP Thanh Hóa (cũ) với Cảng Hàng không Thọ Xuân. Đối với 57 hộ dân thuộc diện giải phóng mặt bằng, lãnh đạo xã đã trực tiếp đến từng hộ, giải thích chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đồng thời phối hợp với các cơ quan chức năng tháo gỡ vướng mắc về nguồn gốc, loại đất và chính sách hỗ trợ. Qua hơn 60 buổi làm việc, những khó khăn từng bước được giải quyết. Đến tháng 8/2026, 100% hộ dân đồng thuận bàn giao mặt bằng, sớm hơn ba tháng so với kế hoạch. Trong đó, gia đình anh Lê Viết Khánh, thôn Vân Cổn, có hơn 80m2 đất ở thuộc diện thu hồi. Sau khi được cấp ủy, chính quyền giải thích, tháo gỡ những băn khoăn về đơn giá bồi thường, gia đình anh đã đồng thuận bàn giao mặt bằng.
Theo ông Nông Bá Dũng, Chủ tịch UBND xã Tân Ninh, trách nhiệm của người đứng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở có ý nghĩa hết sức quan trọng. Phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, chủ động nắm bắt và giải quyết kiến nghị ngay từ cơ sở không chỉ tạo đồng thuận trong thực hiện các chủ trương, chính sách mà còn nâng cao hiệu quả điều hành, hạn chế đơn, thư khiếu nại, tố cáo kéo dài.
Nếu Tân Ninh phát huy dân chủ thông qua đối thoại, thì tại xã Quảng Yên, quyền làm chủ của người dân được thể hiện qua việc công khai, minh bạch thông tin và tham gia bàn bạc các công việc chung. Các nội dung về phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch, dự án, các khoản thu, chính sách an sinh được công khai bằng nhiều hình thức. Người dân được tham gia bàn và quyết định những vấn đề thuộc quyền của mình; 100% hương ước, quy ước khu dân cư đã được rà soát, bảo đảm phù hợp với quy định của pháp luật. Cùng với đó, các thủ tục hành chính được niêm yết công khai tại trụ sở và trên trang thông tin điện tử của xã.
Ông Mai Đình Thủy, Chủ tịch UBND xã Quảng Yên, cho biết: Công khai thông tin và phát huy sự tham gia của người dân góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành. Qua đó, không chỉ bảo đảm quyền giám sát của Nhân dân mà còn củng cố niềm tin, tạo sự đồng thuận trong cộng đồng.
Mặt trận giám sát để trách nhiệm không dừng ở cam kết
Nếu người đứng đầu giữ vai trò quyết định trong thực hiện dân chủ ở cơ sở thì MTTQ các cấp có trách nhiệm tập hợp ý kiến, kiến nghị của Nhân dân, giám sát hoạt động của chính quyền và trách nhiệm của người đứng đầu. Qua đó, kịp thời kiến nghị khắc phục hạn chế, góp phần kiểm soát quyền lực, bảo đảm công khai, minh bạch và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân.
Tại xã Tây Đô, vai trò giám sát của Nhân dân được phát huy thông qua Ban Thanh tra Nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng. Theo bà Vũ Bích Huệ, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ xã Tây Đô, từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, UBND xã đã phối hợp với MTTQ xã phát huy vai trò của các ban trong giám sát 8 công trình xây dựng, tập trung vào tiến độ, chất lượng và việc chấp hành quy định về đầu tư xây dựng.
Tiêu biểu là công trình đường lên danh lam thắng cảnh động Eo Lê, thôn Vĩnh Quang, dài 376m, khởi công từ tháng 6/2026. Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng thường xuyên kiểm tra vật tư, quy trình kỹ thuật, an toàn lao động và kiến nghị xử lý những vấn đề phát sinh. Anh Phạm Duy Huấn, trưởng thôn Vĩnh Quang, thành viên Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng, cho biết: “Chúng tôi căn cứ vào thiết kế để phối hợp theo dõi việc thi công, bảo đảm công trình đúng yêu cầu kỹ thuật, mỹ thuật và an toàn. Tiến độ công trình cũng được công khai trên các nhóm zalo, facebook để người dân thuận tiện theo dõi”.
Hàng năm, MTTQ các cấp phối hợp với cấp ủy địa phương giám sát việc thực hiện dân chủ ở cơ sở gắn với trách nhiệm của người đứng đầu theo Quy định số 124-QĐ/TW ngày 2/2/2018 của Ban Bí thư. Riêng năm 2026, MTTQ tỉnh đã tổ chức 4 cuộc giám sát đối với UBND và chủ tịch UBND một số xã, phường. Qua giám sát, những hạn chế trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành được phát hiện, kiến nghị chấn chỉnh, góp phần nâng cao trách nhiệm nêu gương và tinh thần phục vụ Nhân dân của người đứng đầu.
Đồng chí Đỗ Thị Toán, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ tỉnh, nhấn mạnh: Thời gian tới, MTTQ tỉnh sẽ tập trung giám sát trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền, người đứng đầu các cơ quan tham mưu của chính quyền cấp xã, nhất là trong công khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, trật tự xây dựng, các dự án đầu tư công và quản lý các nguồn lực do Nhân dân đóng góp. Đồng thời, giám sát việc thực hiện chính quyền số, giải quyết thủ tục hành chính, góp phần hạn chế tình trạng nhũng nhiễu, cửa quyền. Bên cạnh đó, MTTQ tỉnh chú trọng theo dõi, đôn đốc việc giải quyết kiến nghị sau giám sát; nâng cao năng lực cho Ban Thanh tra Nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng; mở rộng các kênh giám sát số, tiếp nhận phản ánh và công khai kết quả giám sát để Nhân dân theo dõi. Chúng tôi xác định, hiệu quả giám sát phải được thể hiện bằng những chuyển biến thực chất sau giám sát, qua đó nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, góp phần xây dựng chính quyền cơ sở công khai, minh bạch, vì Nhân dân phục vụ”.
Thực tiễn chứng minh, dân chủ ở cơ sở không chỉ thể hiện qua việc công khai thông tin, tổ chức hội họp hay tiếp nhận kiến nghị, mà phải được đo bằng hiệu quả quản lý, điều hành và sự hài lòng của Nhân dân. Khi chính quyền công khai, minh bạch, người đứng đầu cầu thị, trách nhiệm, MTTQ giám sát thực chất và người dân được phát huy quyền làm chủ, niềm tin và đồng thuận xã hội sẽ ngày càng được củng cố, góp phần xây dựng chính quyền cơ sở gần dân, vì Nhân dân phục vụ.
Bài và ảnh: Hoàng Mai





Bình luận
Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu