Nhiều địa phương chậm tiến độ xây dựng khu tái định cư phục vụ Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam

Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam là công trình hạ tầng chiến lược quốc gia. Để phục vụ công tác giải phóng mặt bằng (GPMB), Thanh Hóa đã triển khai đầu tư xây dựng 39 khu tái định cư trên địa bàn các xã, phường có dự án đi qua. Tuy nhiên, sau gần một năm triển khai, tiến độ thực hiện đang có sự phân hóa rõ rệt. Trong khi nhiều nơi đang triển khai thi công, thậm chí có khu đã hoàn thành, thì một số xã, phường vẫn chậm tiến độ, đứng trước nguy cơ không bảo đảm mốc thời gian UBND tỉnh đề ra.

Vị trí khu đất phường Hàm Rồng dự kiến xây dựng 1 khu tái định cư (phía sau Trường Tiểu học Đông Cương). Ảnh: Hữu Đại

Nhiều địa phương đứng trước nguy cơ chậm tiến độ

Theo tổng hợp của Sở Xây dựng, đến hết tháng 6/2026, toàn tỉnh có 24/39 khu tái định cư phục vụ Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đã lựa chọn được nhà thầu và đang triển khai thi công, riêng khu tái định cư thôn Bi Kiều, xã Trung Chính đã hoàn thành và sẵn sàng đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, vẫn còn 15 khu tái định cư chưa khởi công, tại các xã phường: Hoạt Giang, Hà Trung, Triệu Lộc, Hoằng Phú, Hoằng Giang, Hàm Rồng, Đông Tiến, Đông Sơn, Đông Quang.

Đáng chú ý, Sở Xây dựng đánh giá bốn phường: Hàm Rồng, Đông Tiến, Đông Sơn và Đông Quang là nhóm địa phương có nguy cơ cao không hoàn thành theo mốc 30/9/2026 theo kế hoạch của UBND tỉnh. Theo kế hoạch của các phường, Hàm Rồng dự kiến khởi công một khu tái định cư từ đầu tháng 8/2026 và hoàn thành vào tháng 1/2027; khu còn lại khởi công giữa tháng 9, hoàn thành vào tháng 3/2027. Tại phường Đông Sơn, dự kiến cuối tháng 7 mới có thể khởi công xây dựng. Với tiến độ này, việc hoàn thành theo mốc tháng 9/2026 gần như không khả thi.

Trước thực trạng trên, Chủ tịch UBND tỉnh đã yêu cầu các địa phương báo cáo cụ thể nguyên nhân chậm tiến độ đối với từng khu tái định cư; xác định rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan; đồng thời xây dựng kế hoạch chi tiết, cam kết tiến độ lựa chọn nhà thầu, GPMB và triển khai thi công.

Khác với nhiều dự án hạ tầng lớn trước đây, qua rà soát của Sở Xây dựng, công tác GPMB hiện không còn là nguyên nhân chính làm chậm tiến độ xây dựng các khu tái định cư.

Ông Ngô Thanh Sơn, Phó Trưởng phòng Quản lý hoạt động xây dựng, Sở Xây dựng Thanh Hóa cho biết: Phần lớn các khu tái định cư được quy hoạch trên đất nông nghiệp nên việc thu hồi đất và bồi thường khá thuận lợi. Qua tổng hợp báo cáo từ các địa phương, ngành xây dựng chưa ghi nhận những khó khăn lớn từ phía người dân.

Thực tế tại phường Đông Quang cũng cho thấy điều đó. Theo báo cáo của UBND phường, cả bốn khu tái định cư đều đã hoàn thành công tác kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất và lập phương án bồi thường. Khu tái định cư Đông Phú cơ bản hoàn thành chi trả tiền bồi thường, chỉ còn bốn hộ dân chưa nhận tiền; ba khu còn lại dự kiến hoàn thành công tác chi trả trong tháng 7.

Ông Lê Như Hà, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Đông Quang cho biết: Phần lớn diện tích thu hồi là đất nông nghiệp, người dân đồng thuận với chủ trương của Nhà nước. Một số trường hợp chưa hoàn tất việc nhận tiền chủ yếu do đi làm ăn xa hoặc đang hoàn thiện thủ tục.

Vướng lớn nhất ở khâu lựa chọn nhà thầu

Nếu công tác GPMB cơ bản thuận lợi thì việc chuẩn bị đầu tư và lựa chọn nhà thầu lại đang trở thành “điểm nghẽn” lớn nhất đối với nhiều địa phương.

Theo Sở Xây dựng, từ tháng 4 đến tháng 6/2026, giá nhiều loại vật liệu xây dựng trên địa bàn tăng mạnh, nguồn cung khan hiếm, khiến đơn giá trong hồ sơ dự toán không còn phù hợp thực tế. Không ít dự án đã hoàn thành phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, thậm chí bước vào giai đoạn thương thảo hợp đồng nhưng không có nhà thầu tham gia hoặc nhà thầu rút lui do giá vật liệu biến động.

Đông Quang là một điển hình. Khu tái định cư Đông Phú đã tổ chức đấu thầu nhưng hết thời gian phát hành hồ sơ vẫn không có nhà thầu tham gia. Địa phương phải điều chỉnh dự án, cập nhật đơn giá vật liệu theo mặt bằng giá mới trước khi tiếp tục triển khai lựa chọn nhà thầu. Ba khu tái định cư còn lại hiện cũng đang hoàn thiện các thủ tục để thực hiện chỉ định thầu theo quy định.

Theo ông Lê Như Hà, ngoài biến động giá vật liệu xây dựng, việc nhiều quy định mới về đầu tư, xây dựng, đất đai có hiệu lực trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng khiến nhiều hồ sơ phải rà soát, điều chỉnh, ảnh hưởng đến tiến độ. "Hiện nay, khó khăn chủ yếu nằm ở việc cập nhật các quy định mới và đơn giá vật liệu xây dựng. Chúng tôi đang tập trung hoàn thiện các thủ tục, phấn đấu cuối tháng 7 sẽ hoàn thành lựa chọn nhà thầu đối với cả bốn khu tái định cư", ông Hà cho biết.

UBND phường Đông Quang cũng đã thẳng thắn nhìn nhận những tồn tại trong quá trình tổ chức thực hiện. Chủ tịch UBND phường đã tổ chức kiểm điểm tập thể Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị do chậm tham mưu, ảnh hưởng đến tiến độ dự án; đồng thời giao ban quản lý dự án tập trung nhân lực, đẩy nhanh các thủ tục đầu tư để sớm triển khai thi công.

Quyết tâm hoàn thành cơ bản trong năm 2026

Theo Nghị quyết số 98/NQ-CP của Chính phủ, tiến độ thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bàn giao mặt bằng Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đã được điều chỉnh, thực hiện trong giai đoạn từ quý I/2027 đến hết quý IV/2028.

Tuy nhiên, theo Sở Xây dựng, việc điều chỉnh tiến độ của dự án tổng thể không đồng nghĩa với việc các địa phương được phép chậm lại. Thanh Hóa vẫn giữ mục tiêu cơ bản hoàn thành các khu tái định cư trong năm 2026 để chủ động quỹ đất bố trí cho người dân và tạo điều kiện triển khai các bước tiếp theo của dự án.

Từ nay đến cuối tháng 9/2026 sẽ là giai đoạn quyết định đối với các địa phương còn chậm tiến độ. Việc tháo gỡ những “điểm nghẽn” trong lựa chọn nhà thầu, hoàn thiện thủ tục đầu tư và đẩy nhanh thi công không chỉ quyết định tiến độ xây dựng các khu tái định cư mà còn là cơ sở quan trọng để Thanh Hóa chủ động GPMB, bảo đảm điều kiện triển khai Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam theo chỉ đạo của Chính phủ.

Hữu Đại