Người dân làng nghề mưu sinh giữa “chảo lửa” mùa hè

Những ngày đầu hè, khi nền nhiệt tại Thanh Hóa liên tục dao động từ 38 - 39 độ C, nhiều người tìm cách hạn chế ra đường để tránh cái nắng gay gắt. Thế nhưng tại nhiều làng nghề truyền thống, hàng trăm lao động vẫn ngày ngày đối mặt với sức nóng khắc nghiệt để mưu sinh. Trên những cánh đồng muối trắng lóa ở xã Hoa Lộc hay trong các lò rèn đỏ lửa ở xã Triệu Lộc, người dân vẫn bền bỉ lao động, giữ gìn nghề truyền thống đã gắn bó với nhiều thế hệ.

Giữa cái nắng như đổ lửa, diêm dân xã Hoa Lộc vẫn miệt mài thu hoạch muối trên đồng.

Giữa trưa hè, cánh đồng muối ở xã Hoa Lộc như một tấm gương khổng lồ phản chiếu ánh nắng mặt trời. Không chỉ phải chịu sức nóng từ bầu trời, những diêm dân còn phải đối mặt với hơi nóng hắt lên từ nền ruộng muối và ánh sáng phản quang chói lóa từ những hạt muối trắng. Trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt ấy, những người làm muối vẫn miệt mài cào, gom và vận chuyển muối. Với họ, nắng nóng vừa là thử thách nhưng cũng là điều kiện để nghề muối tồn tại.

Ông Lê Văn Lộc, một diêm dân ở xã Hoa Lộc chia sẻ: “Nghề muối cực lắm, phải dậy từ sáng sớm, nắng to mới có muối nên càng nắng lại càng phải ra đồng làm”. Lời chia sẻ của ông Lộc cũng phản ánh quy luật đặc biệt của nghề làm muối. Khác với nhiều ngành nghề khác phải tránh nắng, người làm muối lại mong những ngày trời nắng kéo dài để nước biển bốc hơi nhanh, nắng càng gay gắt thì muối kết tinh càng nhanh, sản lượng càng đạt cao. Bởi vậy, giữa cái nắng như đổ lửa, người dân vẫn phải đội nón lá, mặc áo dài tay, đeo khẩu trang, bịt kín cơ thể để bám đồng. Những bước chân trên mặt ruộng nóng bỏng đã trở thành hình ảnh quen thuộc của làng muối Hoa Lộc suốt nhiều thế hệ. Ông Lê Văn Thuần, 72 tuổi, xã Hoa Lộc cho biết: "Những ai mới vào nghề thường bị sốc nắng, choáng váng, nhưng dân làng thì quen rồi. Có hôm nắng quá, người gầy lả đi, chỉ còn sức bò về đến nhà”.

Vất vả là thế nhưng nghề muối ở Hoa Lộc đã tồn tại khoảng 300 năm, trở thành một phần ký ức văn hóa của cư dân vùng biển. Trải qua nhiều biến động, những cánh đồng muối vẫn hiện diện như minh chứng cho sự cần cù, bền bỉ của người dân nơi đây. Hiện nay, HTX muối Tam Hòa quản lý hai cánh đồng muối với tổng diện tích khoảng 26ha. Dù từng có thời kỳ phát triển mạnh, nhưng hiện chỉ còn khoảng 80 hộ dân duy trì nghề. Mỗi năm, việc sản xuất cũng chỉ kéo dài khoảng 6 - 7 tháng, phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết. Những ngày mưa, mọi hoạt động đều phải dừng lại. Khó khăn lớn nhất của nghề muối hiện nay không chỉ là thời tiết khắc nghiệt mà còn là bài toán thu nhập. Giá muối nhiều năm qua gần như không có nhiều biến động, chỉ dao động từ 2.100 - 2.300 đồng/kg.

Ông Lê Văn Kiên, Giám đốc HTX muối Tam Hòa cho biết: "Một hộ sản xuất khoảng 5 chạc muối mỗi ngày thu được hơn 1 tạ sản phẩm, tương đương hơn 200.000 đồng cho hai lao động. Mức thu nhập này khá thấp nếu so với công sức phải bỏ ra dưới cái nắng gay gắt của đồng muối". Chính vì vậy, hiện nay, không còn người trẻ lựa chọn gắn bó với nghề. Trên những cánh đồng muối chỉ còn bóng dáng của những người lao động lớn tuổi. Họ tiếp tục bám nghề không chỉ vì kế sinh nhai mà còn bởi tình yêu và trách nhiệm gìn giữ nghề truyền thống của quê hương.

Nếu người làm muối phải đối mặt với cái nóng của thiên nhiên thì những người thợ rèn ở xã Triệu Lộc lại phải chịu đựng sức nóng từ “hỏa diệm sơn” thu nhỏ. Hơi nóng từ lò than, kim loại nung đỏ cộng hưởng với nhiệt độ ngoài trời khiến không khí trong các xưởng rèn luôn ở trạng thái hầm hập.

Ông Phạm Trí Hùng, 65 tuổi, một người đã gắn bó nhiều năm với nghề rèn cho biết: “Nghề này rất vất vả, mùa đông ngồi cạnh lò lửa thì mặt nứt nẻ, mùa hè thì nóng không chịu nổi. Đặc biệt, vào những đợt nắng nóng cao điểm thì nóng đến rát mặt, mồ hôi vã ra như tắm, nhiều khi vừa nóng vừa mệt đến khó thở, cứ làm được chút lại phải nghỉ”. Trong các lò rèn, nhiệt độ từ bếp than có thể lên tới khoảng 1.000 độ C. Hơi nóng tỏa ra liên tục khiến người lao động luôn trong tình trạng đổ mồ hôi. Quần áo ướt đẫm chỉ sau vài phút làm việc. Theo anh Nguyễn Văn Long, chủ xưởng rèn Long Ka, nếu nhiệt độ ngoài trời khoảng 38 độ C thì khu vực bếp lò trong xưởng có thể lên tới 44 - 45 độ C. Sức nóng từ lửa lò và kim loại nung đỏ khiến công việc vốn đã nặng nhọc càng trở nên vất vả hơn.

Để chống chọi với nhiệt độ cao, những người thợ rèn thường phải điều chỉnh thời gian làm việc. Họ bắt đầu công việc từ rất sớm, tranh thủ khoảng thời gian mát mẻ trong ngày. Đến khoảng 10 giờ sáng, khi nắng bắt đầu gay gắt, nhiều cơ sở tạm nghỉ và chỉ hoạt động trở lại từ khoảng 4 giờ chiều. Quạt điện được sử dụng liên tục trong các xưởng sản xuất. Tuy nhiên, theo nhiều người thợ, đây chỉ là giải pháp hỗ trợ phần nào bởi không thể làm giảm đáng kể sức nóng từ lò rèn. Bên cạnh nắng nóng, người lao động còn đối mặt với nhiều nguy cơ về sức khỏe. Làm việc trong môi trường nhiệt độ cao dễ dẫn đến mất nước, say nắng, say nhiệt. Khói than và bụi kim loại cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hệ hô hấp. Vì vậy, hầu hết thợ rèn đều bịt kín khăn mặt, đội khăn ướt trên đầu để hạn chế tác động của nhiệt độ.

Một bên là cánh đồng muối trắng lóa dưới cái nắng thiêu đốt của miền biển, một bên là những lò rèn đỏ lửa quanh năm. Nơi nào cũng thấm đẫm mồ hôi, sự nhọc nhằn và những vất vả mưu sinh. Thực tế cho thấy, nhiều làng nghề truyền thống đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt lao động trẻ khi thu nhập chưa tương xứng với công sức bỏ ra. Thế nhưng, giữa mùa hè rực lửa, khi nhiều người tìm cách tránh nắng, những người dân làng nghề xứ Thanh vẫn đang từng ngày bám nghề truyền thống, giữ lấy những giá trị văn hóa và sinh kế đã gắn bó với quê hương từ bao đời.

Bài và ảnh: Phương Đỗ - Hoàng Đông