“Người bạn cũ” - tầm nhìn mới

Sự chú ý của dư luận quốc tế thời gian gần đây đổ dồn về Bắc Kinh khi Trung Quốc liên tiếp đón tiếp các nhà lãnh đạo hàng đầu thế giới. Nếu chuyến thăm của Tổng thống Mỹ Donald Trump phản ánh nỗ lực tái định hình quan hệ Mỹ - Trung trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược kéo dài, thì chuyến thăm của Tổng thống Nga Vladimir Putin (ngày 19-20/5) lại mang ý nghĩa khác: tổng kết chặng đường phát triển của quan hệ đối tác chiến lược Nga - Trung suốt 25 năm qua và định hình những hướng hợp tác mới trong bối cảnh cấu trúc quyền lực toàn cầu đang chuyển dịch nhanh chóng.

Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại cuộc hội đàm ngày 20/5. Ảnh: Xinhua

Việc đặt hai chuyến thăm trong thế đối sánh trực tiếp phần nào chưa phản ánh đúng bản chất quan hệ giữa các bên. Washington tiếp cận Trung Quốc chủ yếu qua lăng kính cạnh tranh thương mại, công nghệ và ảnh hưởng địa - chính trị toàn cầu. Trong khi đó, Moscow nhấn mạnh tính ổn định dài hạn, sự tôn trọng lẫn nhau và phối hợp chiến lược trên nhiều lĩnh vực. Điều này cho thấy Nga và Mỹ đang lựa chọn những phương thức khác nhau trong việc xử lý quan hệ với Trung Quốc.

Trong các phát biểu tại Bắc Kinh, Tổng thống Vladimir Putin khẳng định Nga và Trung Quốc không chỉ duy trì quan hệ láng giềng hữu nghị mà còn đang xây dựng một mô hình hợp tác toàn diện, bao trùm các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quốc phòng, nhân văn và giao lưu nhân dân. Theo cách tiếp cận của Moscow và Bắc Kinh, quan hệ song phương hiện nay được xem là một yếu tố quan trọng góp phần duy trì ổn định chiến lược trong môi trường quốc tế nhiều biến động.

Sự phát triển của quan hệ Nga - Trung được tô điểm thêm bởi những số liệu kinh tế đáng chú ý. Theo Izvestia, trong 4 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương tăng 19,7%; tỷ trọng thanh toán bằng đồng rúp và nhân dân tệ đạt xấp xỉ 99%. Sau giai đoạn chững lại trước đó, thương mại hai nước đang cho thấy xu hướng phục hồi rõ nét. Nếu nhìn rộng hơn trong 25 năm qua, quy mô thương mại Nga - Trung đã tăng hơn 30 lần, phản ánh mức độ gắn kết kinh tế ngày càng sâu sắc giữa hai nền kinh tế lớn Á - Âu.

Tuy nhiên, đằng sau các chỉ số tăng trưởng tích cực vẫn tồn tại không ít thách thức. Một số dự án hợp tác quy mô lớn giữa hai bên vẫn triển khai chậm hoặc chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng, đặc biệt trong lĩnh vực đầu tư. Mặc dù hai nước nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu mở rộng hợp tác công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và công nghiệp hiện đại, cơ cấu đầu tư song phương hiện nay vẫn phụ thuộc đáng kể vào lĩnh vực năng lượng và khai thác tài nguyên. Các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn duy trì sự thận trọng nhất định đối với môi trường đầu tư tại Nga trong bối cảnh cạnh tranh địa - chính trị và các yếu tố bất định của kinh tế toàn cầu.

Mở rộng hợp tác thực chất trong không gian Á - Âu

Mặc dù còn tồn tại những giới hạn nhất định, Nga và Trung Quốc đang cho thấy nỗ lực thúc đẩy hợp tác thực chất thông qua hàng loạt cơ chế và diễn đàn song phương. Hội chợ Triển lãm Nga - Trung lần thứ 10 tại Cáp Nhĩ Tân, cuộc họp của Ủy ban liên chính phủ về phát triển Viễn Đông Nga và Đông Bắc Trung Quốc hay Diễn đàn AmurExpo là những ví dụ cho thấy hai nước đang tìm cách thúc đẩy liên kết kinh tế theo hướng cụ thể và thực chất hơn.

Các sáng kiến hợp tác mới cũng đang dần hình thành, từ phát triển đảo Bolshoy Ussuriysky, mở rộng kết nối hạ tầng giao thông, logistics đến tăng cường hợp tác du lịch và giao lưu nhân dân. Việc hai bên gia hạn chế độ miễn thị thực đến hết năm 2027 được xem là bước đi quan trọng nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho trao đổi thương mại, đầu tư và giao lưu xã hội.

Một điểm đáng chú ý khác là sự mở rộng của hợp tác trong các lĩnh vực giáo dục, khoa học và chính sách thanh niên. Lễ khai mạc Năm Giáo dục Trung Quốc - Nga được đưa vào chương trình nghị sự cấp cao cho thấy hai nước không chỉ tập trung vào lợi ích ngắn hạn mà còn hướng tới xây dựng nền tảng xã hội lâu dài cho quan hệ song phương. Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gắn với khoa học công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao, việc đầu tư cho hợp tác giáo dục và nghiên cứu được xem là một phần quan trọng trong chiến lược tăng cường sức mạnh tổng hợp của cả hai nước.

Ngày 20/5, cuộc hội đàm giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Đại lễ đường Nhân dân tiếp tục đánh dấu một bước phát triển mới trong quan hệ song phương. Hai bên nhất trí gia hạn Hiệp ước láng giềng hữu nghị và hợp tác, đồng thời ký kết nhiều văn kiện quan trọng về phối hợp chiến lược toàn diện.

Trong phát biểu sau hội đàm, Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh 4 định hướng lớn cho quan hệ Trung Quốc - Nga thời gian tới: củng cố lòng tin chính trị và hỗ trợ chiến lược lẫn nhau; thúc đẩy hợp tác cùng có lợi ở trình độ cao hơn; tăng cường giao lưu nhân dân nhằm củng cố nền tảng xã hội của quan hệ song phương; mở rộng phối hợp quốc tế nhằm thúc đẩy cải cách quản trị toàn cầu. Những định hướng này cho thấy Bắc Kinh và Moscow đang hướng tới việc nâng cấp quan hệ từ hợp tác song phương truyền thống sang mô hình phối hợp chiến lược đa tầng nấc, có tầm nhìn dài hạn hơn.

Việc hai nhà lãnh đạo trực tiếp chứng kiến ký kết các văn kiện hợp tác và ra tuyên bố chung về thúc đẩy thế giới đa cực phản ánh mức độ gắn kết chính trị ngày càng sâu sắc giữa hai nước. Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, cả Nga và Trung Quốc đều coi việc duy trì ổn định chiến lược và giảm thiểu áp lực từ cạnh tranh địa - chính trị là mục tiêu quan trọng.

Quang cảnh cuộc hội đàm cấp cao Nga - Trung Quốc ngày 20/5. Ảnh: Xinhua

Quan hệ Nga - Trung và tác động đối với trật tự quốc tế

Một trong những nội dung nổi bật trong các tuyên bố chung Nga - Trung là quan điểm ủng hộ xây dựng trật tự thế giới đa cực và thúc đẩy cải cách hệ thống quản trị toàn cầu. Moscow và Bắc Kinh tiếp tục nhấn mạnh vai trò trung tâm của Liên hợp quốc, đề cao luật pháp quốc tế và phản đối các hành động đơn phương áp đặt sức ép trong quan hệ quốc tế.

Quan hệ phối hợp giữa Nga và Trung Quốc hiện được mở rộng trong nhiều cơ chế đa phương như Liên hợp quốc, BRICS, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) hay G20. Hai nước cùng chia sẻ quan điểm về việc cần tăng cường vai trò của các nền kinh tế đang phát triển trong quản trị toàn cầu, đồng thời thúc đẩy xu hướng phân tán quyền lực quốc tế theo hướng đa trung tâm hơn.

Về chiến lược, Nga và Trung Quốc đều cho rằng mô hình quan hệ hiện nay không nhằm hình thành một liên minh quân sự theo kiểu truyền thống, cũng không trực tiếp nhắm tới đối đầu với bên thứ ba. Hai nước nhiều lần khẳng định nguyên tắc “không liên minh, không đối đầu và không nhằm vào nước thứ ba”. Đây là cách tiếp cận giúp cả Moscow và Bắc Kinh duy trì dư địa chiến lược, đồng thời tránh bị ràng buộc vào các cam kết cứng mang tính đối kháng như trong thời kỳ Chiến tranh lạnh.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, sự xích lại gần nhau giữa Nga và Trung Quốc trên thực tế vẫn đang tác động đáng kể đến cục diện địa - chính trị toàn cầu. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc gia tăng, quan hệ Nga - Trung đang tạo ra một cực phối hợp có ảnh hưởng lớn tại khu vực Á - Âu cũng như trong các thể chế đa phương quốc tế. Điều này đặc biệt đáng chú ý khi cả hai nước đều là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và sở hữu tiềm lực quân sự, kinh tế đáng kể.

Dù vậy, triển vọng quan hệ Nga - Trung vẫn sẽ chịu tác động từ nhiều yếu tố phức tạp. Sự chênh lệch ngày càng lớn về quy mô kinh tế giữa hai nước, những khác biệt lợi ích tại một số khu vực chiến lược và các biến động của môi trường quốc tế có thể tạo ra những giới hạn nhất định đối với quan hệ song phương. Ngoài ra, việc duy trì cân bằng giữa hợp tác chiến lược với bảo vệ lợi ích quốc gia riêng cũng sẽ tiếp tục là bài toán quan trọng đối với cả Moscow và Bắc Kinh.

Tuy nhiên, ở thời điểm hiện nay, cả Nga và Trung Quốc đều cho thấy quyết tâm duy trì và mở rộng quan hệ đối tác chiến lược toàn diện như một lựa chọn mang tính dài hạn. Trong bối cảnh thế giới tiếp tục trải qua những biến động sâu sắc về địa - chính trị, kinh tế và công nghệ, sự phối hợp giữa hai cường quốc này nhiều khả năng sẽ tiếp tục là một trong những nhân tố quan trọng tác động đến cấu trúc quyền lực và xu hướng vận động của trật tự quốc tế trong những năm tới.

Hùng Anh (CTV)