Lễ cúng cơm mới của người Mường ở thôn Muốt

Khi lúa chín vàng trên những cánh đồng, bà con người dân tộc Mường ở làng Muốt (xã Cẩm Thạch) lại hối hả thu hoạch lúa. Mùa màng thu hoạch xong, người dân nơi đây lựa chọn ngày đẹp để tổ chức lễ cúng cơm mới.

Lễ cúng cơm mới của đồng bào dân tộc Mường ở làng Muốt được tổ chức hằng năm.

Theo các cụ cao tuổi trong thôn Muốt, ngày xưa do đời sống kinh tế chủ yếu của bà con dựa vào nông nghiệp, trong đó trồng lúa là nguồn thu nhập chính của người dân. Vì vậy tín ngưỡng liên quan đến sản xuất nông nghiệp chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống tâm linh của đồng bào dân tộc Mường ở thôn Muốt. Vì vậy, hằng năm vào tháng 5 và tháng 9 âm lịch, sau khi thu hoạch lúa, thôn Muốt tổ chức lễ mừng cơm mới để cảm ơn các vị thần linh.

Để chuẩn bị lễ cúng cơm mới, trước đó một ngày các cụ cao niên trong thôn bàn bạc và phân công nhiệm vụ cho các thành viên tham gia làm hậu cần và phục vụ lễ cúng. Phụ nữ đảm nhiệm công việc nấu nướng, dọn dẹp, vệ sinh đình làng, còn nam giới phụ trách chuẩn bị đồ lễ, quá trình làm lễ. Cỗ cúng cơm mới của người Mường nhất định phải có các món: xôi, gà, cá, thịt lợn, canh. Xôi cúng phải dùng gạo mới của vụ mùa vừa thu hoạch. Sau khi chuẩn bị xong đồ lễ, thầy cúng sẽ thay mặt Nhân dân trong làng báo cáo tình hình mùa màng, cảm tạ thần linh đã phù hộ cho dân làng có cuộc sống ấm no và cầu cho vụ lúa tiếp theo bông lúa thêm nặng hạt, mùa màng thêm bội thu, đời sống mỗi gia đình trong thôn thêm khấm khá. Sau khi nghi lễ cúng cơm mới đã xong, người dân trong làng cùng nhau ăn uống và hỏi thăm sức khỏe, tình hình mùa màng, chia sẻ cho nhau những kinh nghiệm để nâng cao năng suất, sản lượng lúa cho vụ mùa năm sau...

Ông Trương Công Thọ, một trong những người tích cực tham gia gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống ở thôn Muốt, cho biết: "Lễ cúng cơm mới tại đình làng Muốt là ngày vui của bà con trong thôn. Mỗi khi thôn tổ chức lễ, tôi luôn động viên con cái, anh em trong dòng họ tích cực tham gia đóng góp một phần công sức để ngày lễ của thôn thêm trang trọng, thắm tình đoàn kết".

Sau khi thôn tổ chức lễ mừng cơm mới, các hộ dân trong thôn sẽ chọn ngày đẹp để làm lễ cúng riêng cho gia đình mình. Để làm được nghi lễ này, nhiều gia đình mời các bậc cao niên, người có uy tín, người am hiểu tục lệ, thay mặt gia chủ làm lễ để tạ ơn tổ tiên, thần linh đã mang lại cuộc sống ấm no.

Ngày nay, trong sản xuất nông nghiệp, bà con thôn Muốt đã chủ động áp dụng các tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất, lựa chọn giống mới, năng suất, chất lượng lúa được tăng lên nhưng tục lệ cúng cơm mới vẫn được đồng bào dân tộc Mường gìn giữ và phát huy. Nghi thức cúng cơm mới vẫn mang đậm chất truyền thống, nhưng chỉ khác là mâm cỗ cúng ngày nay được chuẩn bị đầy đủ, thịnh soạn hơn so với trước đây. Điều này, thể hiện cuộc sống của bà con làng Muốt đang từng ngày đổi thay.

Ông Hà Thanh Sơn, Chủ tịch UBND xã Cẩm Thạch, cho biết: Thôn Muốt có 244 hộ, hơn 1.000 nhân khẩu, chủ yếu là người dân tộc Mường. Người dân luôn chú trọng gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Ngoài tiếng nói được sử dụng trong sinh hoạt hằng ngày, trang phục được người dân mặc trong các dịp lễ, tết, người dân thôn Muốt còn gìn giữ lễ mừng cơm mới. Thời gian tới, xã Cẩm Thành tiếp tục tuyên truyền về ý nghĩa của lễ cúng cơm mới đến toàn thể Nhân dân trong thôn để người dân hiểu và có những việc làm thiết thực để gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Khuyến khích các gia đình tổ chức lễ cúng cơm mới đúng với nghi thức truyền thống, tiết kiệm, phù hợp với điều kiện kinh tế. Qua đó góp phần tăng cường khối đại đoàn kết các dân tộc, tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Mường.

Bài và ảnh: Xuân Hòa